Śrī-lalitopalabdhi: The Finding of Lalitā

(ततः प्रविशत्य् उद्धवः.) उद्धवः: याचन्ते दनुज-व्रजाद् अभयताम् यं वज्र-हस्तादयः सो ऽयम् हन्त वराक-मागध-भयाद् दुर्गाद् भजत्य् अम्बुधौ बुद्धिं यस्य किलोपजीवति जगन् मन्त्रे स गृह्नाति मां कः प्रत्येतु जनः सु-दुर्गम-मतेः कृष्णस्य लीलायितम्

(tataḥ praviśaty uddhavaḥ.) uddhavaḥ: yācante danuja-vrajād abhayatām yaṃ vajra-hastādayaḥ so 'yam hanta varāka-māgadha-bhayād durgād bhajaty ambudhau buddhiṃ yasya kilopajīvati jagan mantre sa gṛhnāti māṃ kaḥ pratyetu janaḥ su-durgama-mateḥ kṛṣṇasya līlāyitam

(विमृश्य) अये सम्प्रति स-चिन्तेन चेतसा देवर्षिम् द्रष्टुम् इच्छामि.

(vimṛśya) aye samprati sa-cintena cetasā devarṣim draṣṭum icchāmi.

(आकाशे) किम् ब्रवीषि. सुधर्मासिमनि स भगवान् वर्तत इति. भवतु. तत्रैवाहम् प्रतिष्ठमानो ऽस्मि. (इति परिक्रम्य) अये सत्यम् एव पुरस्ताद् एष देवर्षिः.

(ākāśe) kim bravīṣi. sudharmāsimani sa bhagavān vartata iti. bhavatu. tatraivāham pratiṣṭhamāno 'smi. (iti parikramya) aye satyam eva purastād eṣa devarṣiḥ.

(प्रविश्य) नारदः: उरी-कर्तुं दमोदर-हृदि नवमोद-लहरीं वरीयस्याः प्रेम्णाम् जगति विविधाः सन्तु गतयः स्तुमस् तम् यस् तासाम् स्फुरति हृदि भावस्य गरिमा हृषीकानां हन्त प्रभुर् अपि न यत्र प्रभवति

(praviśya) nāradaḥ: urī-kartuṃ damodara-hṛdi navamoda-laharīṃ varīyasyāḥ premṇām jagati vividhāḥ santu gatayaḥ stumas tam yas tāsām sphurati hṛdi bhāvasya garimā hṛṣīkānāṃ hanta prabhur api na yatra prabhavati

(पुरो विलोक्य सानन्दम्) अयं चक्राद्याङ्क-स्फुरित-भुज-मूलस् तिलकवान् दधत् कण्ठे मालाम् अतुल-तुलसी-कष्ठ-मणिजम् हरेः शेषम् अङ्गे शिरसि स वहन्न् उद्धवतया गतः ख्यातिं भक्ति-प्रसर इह मूर्तो विहरति

(puro vilokya sānandam) ayaṃ cakrādyāṅka-sphurita-bhuja-mūlas tilakavān dadhat kaṇṭhe mālām atula-tulasī-kaṣṭha-maṇijam hareḥ śeṣam aṅge śirasi sa vahann uddhavatayā gataḥ khyātiṃ bhakti-prasara iha mūrto viharati

उद्धवः: भगवन् अभिवादये.

uddhavaḥ: bhagavan abhivādaye.

नारद: (शुभाशिषा सभाजयन्) मन्त्रि-राज कथं विषण्ण इव वीक्ष्यमानो. ऽसि.

nārada: (śubhāśiṣā sabhājayan) mantri-rāja kathaṃ viṣaṇṇa iva vīkṣyamāno. 'si.

उद्धवः: भगवन् देव-पादेषु कृतेनापराधेन.

uddhavaḥ: bhagavan deva-pādeṣu kṛtenāparādhena.

नारदः: उषर-भूमिर् असि सन्ततम् अपराध-बीजस्य. दैवाद् विरूढम् अपि तद् विन्दति सत्तां न गोविन्दे.

nāradaḥ: uṣara-bhūmir asi santatam aparādha-bījasya. daivād virūḍham api tad vindati sattāṃ na govinde.

उद्धवः: भगवन् मदीय-रभस-कारितैव देवस्य भीमारण्य-सीमायाम् अवगाहने हेतुर् अभूत्.

uddhavaḥ: bhagavan madīya-rabhasa-kāritaiva devasya bhīmāraṇya-sīmāyām avagāhane hetur abhūt.

नारदः: कीदृशी सा.

nāradaḥ: kīdṛśī sā.

उद्धवः: क्षुद्रे सत्राजिति देवार्थम् अभ्यर्थना.

uddhavaḥ: kṣudre satrājiti devārtham abhyarthanā.

नारदः: किम् तद्-अभ्यर्थितम्.

nāradaḥ: kim tad-abhyarthitam.

उद्धवः: लोकोत्तरं कन्या-रत्नं चिन्ता-रत्नं च.

uddhavaḥ: lokottaraṃ kanyā-ratnaṃ cintā-ratnaṃ ca.

नारदः: (स्वगतम्) चित्रं चित्रम्. असमीक्ष्य-कारितापि शिष्टानाम् इष्टारम्भ-पर्यवसायितम् एव धत्ते. (प्रकाशम्) स्फुटम् अभ्यर्थितम् ते सार्थकं नाभूत्.

nāradaḥ: (svagatam) citraṃ citram. asamīkṣya-kāritāpi śiṣṭānām iṣṭārambha-paryavasāyitam eva dhatte. (prakāśam) sphuṭam abhyarthitam te sārthakaṃ nābhūt.

उद्धवः: अथ किम्. प्रत्युत कष्टदम् एव वृत्तम्.

uddhavaḥ: atha kim. pratyuta kaṣṭadam eva vṛttam.

नारदः: नायम् अग्रहित-शशनो ऽपि वाच्यताम् अर्हति सत्राजितः. यतः

nāradaḥ: nāyam agrahita-śaśano 'pi vācyatām arhati satrājitaḥ. yataḥ

विमल-हृदयः ख्यातो लोके सताम् उपदेशतो गुणयति गुण-श्रेणीं नाल्पो मलीमस-मानसः मुकुल-पटालीं सारङ्गाक्षि-मुखार्पित-सीधुभिर् बकुल इव किं धत्ते मूर्ध्ना हठाद् अटरुषकः

vimala-hṛdayaḥ khyāto loke satām upadeśato guṇayati guṇa-śreṇīṃ nālpo malīmasa-mānasaḥ mukula-paṭālīṃ sāraṅgākṣi-mukhārpita-sīdhubhir bakula iva kiṃ dhatte mūrdhnā haṭhād aṭaruṣakaḥ

उद्धवः: अनर्पितेन रत्नेन कन्या-रत्नेन चाच्युते भ्रातारं साधु-वादं च स स्वकीयम् अघातयत्

uddhavaḥ: anarpitena ratnena kanyā-ratnena cācyute bhrātāraṃ sādhu-vādaṃ ca sa svakīyam aghātayat

नारदः: श्रुतम् आखेटके स दिष्टान्तम् अवाप प्रसेनः.

nāradaḥ: śrutam ākheṭake sa diṣṭāntam avāpa prasenaḥ.

उद्धवः: अथ किम्.

uddhavaḥ: atha kim.

नारदः: स्फुटं प्रसेनम् अन्वेष्टुं प्रस्थितो रथाङ्गी.

nāradaḥ: sphuṭaṃ prasenam anveṣṭuṃ prasthito rathāṅgī.

उद्धवः: अथ किम्. यद् एष जगत्-तमः-प्रमथि-चरित्र-विरोचने चाणूर-द्विषि कष्चित्-तमः-कलम् उदीरयति. तेनाद्य खिण्णो भवत्तः क्\शेमम् आशंसे.

uddhavaḥ: atha kim. yad eṣa jagat-tamaḥ-pramathi-caritra-virocane cāṇūra-dviṣi kaṣcit-tamaḥ-kalam udīrayati. tenādya khiṇṇo bhavattaḥ k\śemam āśaṃse.

नारदः: हन्त पुण्डरीकाक्ष-भक्ति-मष्जरी-चष्चरीक रभसारब्धो ऽपि भक्तिमद्भिर् अर्थः कंस-हरस्य हर्ष-हेतुताम् एव प्रतिपद्यते. किम् उत प्रेष्ठेन भवादृशा. तद् अद्य महोत्सवः क्रियताम्. तेषां लोकोत्तर-चमत्कृतीनाम् वृन्दाटवी-विलासानां विलोकनाय रमणीयस् ते समयो ऽयम् उपस्थितवान्.

nāradaḥ: hanta puṇḍarīkākṣa-bhakti-maṣjarī-caṣcarīka rabhasārabdho 'pi bhaktimadbhir arthaḥ kaṃsa-harasya harṣa-hetutām eva pratipadyate. kim uta preṣṭhena bhavādṛśā. tad adya mahotsavaḥ kriyatām. teṣāṃ lokottara-camatkṛtīnām vṛndāṭavī-vilāsānāṃ vilokanāya ramaṇīyas te samayo 'yam upasthitavān.

उद्धवः: भगवन् जानन्न् अपि किम् मां मूढ प्रलोभयसि. यद् अद्य केनापि शोक-सङ्कुल-सङ्कुलस्य देवस्य कुतो नव-वृन्दावनावगहने ऽपि सम्भावना.

uddhavaḥ: bhagavan jānann api kim māṃ mūḍha pralobhayasi. yad adya kenāpi śoka-saṅkula-saṅkulasya devasya kuto nava-vṛndāvanāvagahane 'pi sambhāvanā.

नारदः: कः शोक-शङ्कोर् उपाधिः.

nāradaḥ: kaḥ śoka-śaṅkor upādhiḥ.

उद्धवः: कनिष्ठा (इत्य् अर्धोक्ते वाक्-स्तम्भं नाटयति.)

uddhavaḥ: kaniṣṭhā (ity ardhokte vāk-stambhaṃ nāṭayati.)

नारदः: (विहस्य) अपि लब्धङ्गुलि-सङ्गं यदि नष्टेति दृष्टिमान् मुद्रां शोचति रोचिष्णुं तत्र किम् करवामहे

nāradaḥ: (vihasya) api labdhaṅguli-saṅgaṃ yadi naṣṭeti dṛṣṭimān mudrāṃ śocati rociṣṇuṃ tatra kim karavāmahe

उद्धवः: (स-विस्मयानन्दम्) भगवन् किष्चिद् उच्छ्वसिता ते वाग्-वल्लरी व्याकुलयति मे मनो-मधुपम्. तद् अभिव्यक्ति-क्रियताम्. सत्यम् एव किम् अयुष्मती कनिष्ठ-देवी.

uddhavaḥ: (sa-vismayānandam) bhagavan kiṣcid ucchvasitā te vāg-vallarī vyākulayati me mano-madhupam. tad abhivyakti-kriyatām. satyam eva kim ayuṣmatī kaniṣṭha-devī.

नारदः: अयुष्मतीति किम् उच्यते. सा द्वारवतीम् एवालङ्कुर्वती वर्तते.

nāradaḥ: ayuṣmatīti kim ucyate. sā dvāravatīm evālaṅkurvatī vartate.

उद्धवः: (स-रोमष्चम्) कथम् इयम् अत्रागता.

uddhavaḥ: (sa-romaṣcam) katham iyam atrāgatā.

नारदः: आक्षीनां विभवं प्रजां च परमाम् अभ्यर्थ्य सर्वात्मना कुर्वाणाय निषेवणं विरहितापत्याय सत्यार्चनः सार्धं दुर्धर-शङ्खचूड-मणिना तां सत्यभामाख्यया विख्यातां प्रणयन् ददौ दिनमणिर् मित्राय सत्राजिते

nāradaḥ: ākṣīnāṃ vibhavaṃ prajāṃ ca paramām abhyarthya sarvātmanā kurvāṇāya niṣevaṇaṃ virahitāpatyāya satyārcanaḥ sārdhaṃ durdhara-śaṅkhacūḍa-maṇinā tāṃ satyabhāmākhyayā vikhyātāṃ praṇayan dadau dinamaṇir mitrāya satrājite

स-स्नेहम् अब्रवीच् चैनम् प्रणेष्यति यशः परं जगति नारदानुज्षया वराय वर-कृतये सु-तनुर् अर्पितेयम् तव स्यमन्तक-मणिश् च ते महित-मूर्तिर् अष्टौ महान् प्रशोष्यति दिनं ननु हिरण्य-भारानयम्

sa-sneham abravīc cainam praṇeṣyati yaśaḥ paraṃ jagati nāradānujṣayā varāya vara-kṛtaye su-tanur arpiteyam tava syamantaka-maṇiś ca te mahita-mūrtir aṣṭau mahān praśoṣyati dinaṃ nanu hiraṇya-bhārānayam

उद्धवः: कथम् अम्बरमणिर् मणीन्द्रे ऽस्मिन्न् अधिकारी सम्वृत्तः.

uddhavaḥ: katham ambaramaṇir maṇīndre 'sminn adhikārī samvṛttaḥ.

नारदः: रवि-लोक-लब्धाय राधिकयैव तस्मै पुष्पाष्जलितया कल्पितः.

nāradaḥ: ravi-loka-labdhāya rādhikayaiva tasmai puṣpāṣjalitayā kalpitaḥ.

उद्धवः: कथम् अस्यास् तरणि-लोकस्याधिरोहणम् आसीत्.

uddhavaḥ: katham asyās taraṇi-lokasyādhirohaṇam āsīt.

नारदः: मोक्षत्य् अद्य तनुम् अनीक्षित-हरिः सन्ध्या-मुखे ते सखी तूर्णं पुत्रि ततः समानय ममाभ्यर्णे विशीर्णाम् इमाम् इत्य् अज्षां पितुर् आकलय्य चतुरा सा चण्डधाम्नः सुता सौरं बिम्बम् अलम्भयद् विलपितोद्गाराधिकाम् राधिकाम्

nāradaḥ: mokṣaty adya tanum anīkṣita-hariḥ sandhyā-mukhe te sakhī tūrṇaṃ putri tataḥ samānaya mamābhyarṇe viśīrṇām imām ity ajṣāṃ pitur ākalayya caturā sā caṇḍadhāmnaḥ sutā sauraṃ bimbam alambhayad vilapitodgārādhikām rādhikām

उद्धवः: विशाखायाः का वार्ता.

uddhavaḥ: viśākhāyāḥ kā vārtā.

नारदः: गोविन्देन समं सम्बन्धाद् आत्मानं पूर्ण-कामं कर्तु-कामस्य तामरस-बन्धोर् इच्छया धर्म-राजानुजैव गोकुले विशाखाख्याम् अवाप.

nāradaḥ: govindena samaṃ sambandhād ātmānaṃ pūrṇa-kāmaṃ kartu-kāmasya tāmarasa-bandhor icchayā dharma-rājānujaiva gokule viśākhākhyām avāpa.

उद्धवः: नूनम् विशाखायाः साख्येन राधिकायाम् अधिकम् अन्वरज्यत धर्मराज-माता.

uddhavaḥ: nūnam viśākhāyāḥ sākhyena rādhikāyām adhikam anvarajyata dharmarāja-mātā.

नारदः: अथ किम्. संज्षाया विज्षापनाद् एव तत्-पित्रा शिल्पाचार्येण नव-वृन्दावनं द्वारवत्याम् आविष्कृतम्. तथा हि

nāradaḥ: atha kim. saṃjṣāyā vijṣāpanād eva tat-pitrā śilpācāryeṇa nava-vṛndāvanaṃ dvāravatyām āviṣkṛtam. tathā hi

कालिन्दी-कलितोपकण्ठम् अभितः शैल-श्रियालन्कृतं भाण्डीरोज्ज्वलम् आवृतं व्रततिभिस् ताभिर् द्रुमैस् तैर् अपि सङ्गं द्वारवती-पुरे जगद्-अलङ्कर्मीण निर्मीयतां राधा-माधव-माधुरी-सरिद्-उपस्यन्दाय वृन्दावनम्

kālindī-kalitopakaṇṭham abhitaḥ śaila-śriyālankṛtaṃ bhāṇḍīrojjvalam āvṛtaṃ vratatibhis tābhir drumais tair api saṅgaṃ dvāravatī-pure jagad-alaṅkarmīṇa nirmīyatāṃ rādhā-mādhava-mādhurī-sarid-upasyandāya vṛndāvanam

उद्धवः: शिल्पीन्द्र-नन्दिनी कथम् अत्र प्रवृत्ता.

uddhavaḥ: śilpīndra-nandinī katham atra pravṛttā.

नारदः: राधिका-निवेदनेन.

nāradaḥ: rādhikā-nivedanena.

उद्धवः: कीदृशम् इदम्.

uddhavaḥ: kīdṛśam idam.

नारदः: पश्यन्ती पशुपाल-मण्डल-शिरो-माल्यस्य लीला-स्थलीर् यत्राहं निरवाहयिष्यम् अभितः स्वान्तस्य सन्तर्पणम् सद्यः पामर-कर्मणो हत-विधेर् उद्दाम-विस्फुर्जितैर् निर्धूतास्मि ततो ऽपि दूरम् अधुना हा हन्त वृन्दावनात्

nāradaḥ: paśyantī paśupāla-maṇḍala-śiro-mālyasya līlā-sthalīr yatrāhaṃ niravāhayiṣyam abhitaḥ svāntasya santarpaṇam sadyaḥ pāmara-karmaṇo hata-vidher uddāma-visphurjitair nirdhūtāsmi tato 'pi dūram adhunā hā hanta vṛndāvanāt

उद्धवः: देवि दिष्ट्या राक्षितः स्मो वयं त्रि-लोकि-चक्\शुषा मित्रेण यतः.

uddhavaḥ: devi diṣṭyā rākṣitaḥ smo vayaṃ tri-loki-cak\śuṣā mitreṇa yataḥ.

कथम् अपि निवसन्त्यास् तत्र वृन्दावनाङ्के विसृमर-हरि-लीला-पूर-गम्भीर्य-भाजि अपि तव निविडाशा-सेतुबन्धानुबन्धैर् अलघुभिर् अभविष्यज् जीवनं दुर्निबन्धम्

katham api nivasantyās tatra vṛndāvanāṅke visṛmara-hari-līlā-pūra-gambhīrya-bhāji api tava niviḍāśā-setubandhānubandhair alaghubhir abhaviṣyaj jīvanaṃ durnibandham

ततस् ततः.

tatas tataḥ.

नारदः: ततश् च शनैश्चर-जननी शनैर् अब्रवीत्.

nāradaḥ: tataś ca śanaiścara-jananī śanair abravīt.

न व्याकुली-भव जगत्-त्रय-सौख्य-सारे नव्यारविन्द-वदने सदने सदात्र ध्येयः सतां सवितृ-मण्डल-मध्य-वर्ती देवः स एव यद् अयम् दयितस् तवास्ति

na vyākulī-bhava jagat-traya-saukhya-sāre navyāravinda-vadane sadane sadātra dhyeyaḥ satāṃ savitṛ-maṇḍala-madhya-vartī devaḥ sa eva yad ayam dayitas tavāsti

उद्धवः: किम् अत्र विशाखया नोत्तरितम्.

uddhavaḥ: kim atra viśākhayā nottaritam.

नारदः: कथं नोत्तरितव्यम्. यद् एतया विहस्योक्तम् मातः सवर्णे वर्णयामि समाकर्णये

nāradaḥ: kathaṃ nottaritavyam. yad etayā vihasyoktam mātaḥ savarṇe varṇayāmi samākarṇaye

गोपीनां पशुपेन्द्र-नन्दन-जुशो भावस्य कस् तां कृती विज्षातुं क्षमते दुरूह-पदवी-सण्चारिणः प्रक्रियाम् आविश्कुर्वति वैश्णवीम् अपि तनुं तस्मिन् भुजैर् जिश्णुभिर् यासां हन्त चतुर्भिर् अद्भुत-रुचिं ऋअगोदयः कुण्चति

gopīnāṃ paśupendra-nandana-juśo bhāvasya kas tāṃ kṛtī vijṣātuṃ kṣamate durūha-padavī-saṇcāriṇaḥ prakriyām āviśkurvati vaiśṇavīm api tanuṃ tasmin bhujair jiśṇubhir yāsāṃ hanta caturbhir adbhuta-ruciṃ ṛagodayaḥ kuṇcati

उद्धवः: किं नाम भगवता सत्राजिद् अनुशिष्टो ऽस्ति.

uddhavaḥ: kiṃ nāma bhagavatā satrājid anuśiṣṭo 'sti.

नारदः: अथ किम्. तथा हि मणीन्द्रं पारीन्द्रः प्रवरम् अहरन् निघ्न-तनयं विनिघ्नन्न् एतं च प्रबलम् अथ भल्लूक-नृपतिः पराभूय स्वैरी तम् अपि मुर-वैरी तव धनं तदा हर्ता पापस् त्वम् असि पतितस् ताप-जलधौ

nāradaḥ: atha kim. tathā hi maṇīndraṃ pārīndraḥ pravaram aharan nighna-tanayaṃ vinighnann etaṃ ca prabalam atha bhallūka-nṛpatiḥ parābhūya svairī tam api mura-vairī tava dhanaṃ tadā hartā pāpas tvam asi patitas tāpa-jaladhau

उद्धवः: ततस् ततः.

uddhavaḥ: tatas tataḥ.

नारदः: ततस् तेनोक्तम् ज्वलितो जनः कृशानौ शाम्यति तप्तः कृशानुनैवायम् भगवति कृतागसो मे भगवान् एवाधुना शरणम्

nāradaḥ: tatas tenoktam jvalito janaḥ kṛśānau śāmyati taptaḥ kṛśānunaivāyam bhagavati kṛtāgaso me bhagavān evādhunā śaraṇam

उद्धवः: ततः किम् उक्तम् भगवता.

uddhavaḥ: tataḥ kim uktam bhagavatā.

नारदः: न यावद् उपसर्पति प्रतिभटेभ-कण्ठी-रवः पिनाकि-मुख-नाकिभिर् मुकुटि-तानुशिष्तिर् विभुः मुदा तद्-अवरोधने कुटिल-भाव तावद् द्रुतं त्वयाद्य कुल-नन्दिनी चिर-धृताधिर् आधीयताम्

nāradaḥ: na yāvad upasarpati pratibhaṭebha-kaṇṭhī-ravaḥ pināki-mukha-nākibhir mukuṭi-tānuśiṣtir vibhuḥ mudā tad-avarodhane kuṭila-bhāva tāvad drutaṃ tvayādya kula-nandinī cira-dhṛtādhir ādhīyatām

ततश् चावधाने राधायाः प्रवेशाय तेन जननी नियुक्ता.

tataś cāvadhāne rādhāyāḥ praveśāya tena jananī niyuktā.

उद्धवः: (सानन्दम्) त्वया कारुण्य-सिन्धुना सन्धुक्षितो ऽयम् पवन-व्याधिर् अनेन महा-रसायनेन.

uddhavaḥ: (sānandam) tvayā kāruṇya-sindhunā sandhukṣito 'yam pavana-vyādhir anena mahā-rasāyanena.

नारदः: हन्त सम्भृत-गम्भीर-शोक-शूलया गोकुलं व्रजन्त्या नेदम् आस्वादितं पौर्णमास्या.

nāradaḥ: hanta sambhṛta-gambhīra-śoka-śūlayā gokulaṃ vrajantyā nedam āsvāditaṃ paurṇamāsyā.

उद्धवः: तम् अन्तरेण का खल्व् अत्र लालयिष्यति देवीम् यवीयसीम्.

uddhavaḥ: tam antareṇa kā khalv atra lālayiṣyati devīm yavīyasīm.

नारदः: त्वष्टुर् अन्ते-वासिनीम् अत्राभिरूपां निरूपयामि.

nāradaḥ: tvaṣṭur ante-vāsinīm atrābhirūpāṃ nirūpayāmi.

उद्धवः: केयं पुण्यवती.

uddhavaḥ: keyaṃ puṇyavatī.

नारद: कुसुम-रचन-चुष्चुर् निष्कुटानाम् अकाले परिणत-मतिर् आयुर् वेद-तन्त्रे तरूणाम् कलयितुम् अपि भावं स्थावराणां समार्था निवसति नव-वृन्दा द्वारवत्याम् प्रसिद्धा

nārada: kusuma-racana-cuṣcur niṣkuṭānām akāle pariṇata-matir āyur veda-tantre tarūṇām kalayitum api bhāvaṃ sthāvarāṇāṃ samārthā nivasati nava-vṛndā dvāravatyām prasiddhā

उद्धवः: किं नाम तत्त्वम् अस्याः कानन-देवीयम् जानाति.

uddhavaḥ: kiṃ nāma tattvam asyāḥ kānana-devīyam jānāti.

नारद: अथ किम्. यद् इयं नव-वृन्देति यथार्थ-संज्षा. तत्रापि संज्षया निदेशेनानुगृहीता.

nārada: atha kim. yad iyaṃ nava-vṛndeti yathārtha-saṃjṣā. tatrāpi saṃjṣayā nideśenānugṛhītā.

उद्धवः: कीदृग् एष निदेशः.

uddhavaḥ: kīdṛg eṣa nideśaḥ.

नारदः: प्रेयस्याः पशुपालिका विहरतो या तत्र वृन्दावने लक्\श्मी-दुर्लभ-चित्र-केलि-कलिका-कन्दस्य कंस-द्विषः राधा तत्र वरीयसीति नगरीं ताम् आश्रिता या क्षितौ सेवां देवी समस्त-मङ्गल-करीम् अस्यास् त्वम् अङ्गी-कुरु

nāradaḥ: preyasyāḥ paśupālikā viharato yā tatra vṛndāvane lak\śmī-durlabha-citra-keli-kalikā-kandasya kaṃsa-dviṣaḥ rādhā tatra varīyasīti nagarīṃ tām āśritā yā kṣitau sevāṃ devī samasta-maṅgala-karīm asyās tvam aṅgī-kuru

उद्धवः: (सास्रम्) भगवन् ताः पशुपाल-किशोरीकाः स्मृतिम् आरूढाः स्वान्तम् अस्माकं सन्तापयन्ति.

uddhavaḥ: (sāsram) bhagavan tāḥ paśupāla-kiśorīkāḥ smṛtim ārūḍhāḥ svāntam asmākaṃ santāpayanti.

नारदः: मा भज सन्तापम्. यतः दृष्ट्वा काम् अपि कंसवैरी-विरहाद् आसादयन्तीर् दशां कामाख्या नरकासुरेण ललना-राजिः किलाजीहरत् एताभिर् मधुरैर् गिरां परिमलैर् आस्वासिताभिस् तया तुङ्गाराधन-तुष्टया मणि-गिरी-द्रोणीषु तत्रोष्यते

nāradaḥ: mā bhaja santāpam. yataḥ dṛṣṭvā kām api kaṃsavairī-virahād āsādayantīr daśāṃ kāmākhyā narakāsureṇa lalanā-rājiḥ kilājīharat etābhir madhurair girāṃ parimalair āsvāsitābhis tayā tuṅgārādhana-tuṣṭayā maṇi-girī-droṇīṣu tatroṣyate

उद्धवः: (सानन्दम्) भगवन् पश्य पश्य मुद्रितां पल्यङ्किकाम् अनुसरन्ती सत्राजितः सवित्री पुरान्तर-कक्षम् अवगाहते.

uddhavaḥ: (sānandam) bhagavan paśya paśya mudritāṃ palyaṅkikām anusarantī satrājitaḥ savitrī purāntara-kakṣam avagāhate.

नारदः: तद् एहि. सुधर्मा-मध्यम् अध्यास्य माधवेन्द्रं प्रतिपलायावः. (इति निष्क्रान्तौ)

nāradaḥ: tad ehi. sudharmā-madhyam adhyāsya mādhavendraṃ pratipalāyāvaḥ. (iti niṣkrāntau)

(ततः प्रविशति सत्राजिन्-मातरम् अनुसरन्ती राधा.)

(tataḥ praviśati satrājin-mātaram anusarantī rādhā.)

राधा: (स-व्यथम् आकाशे सन्स्कृतेन) विचित्रायां क्षौण्याम् अजनिषत कन्याः कति न वा कठोराङ्गी नान्या निवसति मया कापि सदृशी मुकुन्दं यन् मुक्त्वा समयम् अहम् अद्यापि गमये धिग् अस्तु प्रत्याशाम् अहह धिग् असून् धिन् मम धियम्

rādhā: (sa-vyatham ākāśe sanskṛtena) vicitrāyāṃ kṣauṇyām ajaniṣata kanyāḥ kati na vā kaṭhorāṅgī nānyā nivasati mayā kāpi sadṛśī mukundaṃ yan muktvā samayam aham adyāpi gamaye dhig astu pratyāśām ahaha dhig asūn dhin mama dhiyam

(परिवृत्य) अज्जे कीस एसो जणो एत्थ अन्ते-उरे णि-अदि.

(parivṛtya) ajje kīsa eso jaṇo ettha ante-ure ṇi-adi.

वृद्धा: णत्तिणि तस्स मह-तबो-धनस्स दे-एसिणो णिदेसेण.

vṛddhā: ṇattiṇi tassa maha-tabo-dhanassa de-esiṇo ṇideseṇa.

राधा: (स्व-गतम्) सो भ-अवदि-ए अचरि-ओ अम्ह सिणिद्धो त्ति सुणि-अदि. तदो जेव्व भ-अवन्तेण भाणूना तादो सत्ताजिदो तस्स व-अणे थबिसो.

rādhā: (sva-gatam) so bha-avadi-e acari-o amha siṇiddho tti suṇi-adi. tado jevva bha-avanteṇa bhāṇūnā tādo sattājido tassa va-aṇe thabiso.

वृद्धा: णत्तिणि एहि. दे-इ रुब्बिणी-ए हत्थे तुमं सम्प्प-इस्सं.

vṛddhā: ṇattiṇi ehi. de-i rubbiṇī-e hatthe tumaṃ samppa-issaṃ.

(ततः प्रविशति स-परिजना चन्द्रावली.)

(tataḥ praviśati sa-parijanā candrāvalī.)

चन्द्रावली: सहि माहवि समन्त-अ-मणिं मग्गिदुं पत्थिदो अज्ज-उत्तो कीस विलम्बेदि.

candrāvalī: sahi māhavi samanta-a-maṇiṃ maggiduṃ patthido ajja-utto kīsa vilambedi.

माधवी: भट्टि-दारि-ए परं पि तत्थ किम् पि कज्जन्तरं हुविस्सदि.

mādhavī: bhaṭṭi-dāri-e paraṃ pi tattha kim pi kajjantaraṃ huvissadi.

राधा: (स्वगतम्) भणिदम्हि भाणुणा वच्छे जव समन्त-ओ महवेन तुह मणि-बन्धे न बन्धि-अदि. जव स-रहस्सं पढं दे णाम सम्वरणिज्जम् त्ति.

rādhā: (svagatam) bhaṇidamhi bhāṇuṇā vacche java samanta-o mahavena tuha maṇi-bandhe na bandhi-adi. java sa-rahassaṃ paḍhaṃ de ṇāma samvaraṇijjam tti.

चन्द्रावली: (विलोक्य) हला का एसा जरदी मुत्तिमदी-ए अ-उरुव-रुब-लच्छी-ए समं एत्थ अ-अच्छदि.

candrāvalī: (vilokya) halā kā esā jaradī muttimadī-e a-uruva-ruba-lacchī-e samaṃ ettha a-acchadi.

राधा: (चन्द्रावलीम् आलोक्य स्वगतम्) साहु माहुरी-पूर-भरिदा एसा रा-इन्द-महिसी गो-उल-किसोरी-सोरब्भं वि-अ धरेदि.

rādhā: (candrāvalīm ālokya svagatam) sāhu māhurī-pūra-bharidā esā rā-inda-mahisī go-ula-kisorī-sorabbhaṃ vi-a dharedi.

वृद्धा: (उपसृत्य) दे-इ रुप्पिणि समन्त-अ-प्पसङ्गे किद-अरहेण मह पुत्तेण सत्ताजिदेण अप्पणो पुत्ति एसा सच्चभामा रा-इन्दस्स उबहारी-किदा. ता पि-अ-सही-साहारण-सिणेह-माहुरी-सोहग्गाहि-आरिणी तु-ए करणिज्जा.

vṛddhā: (upasṛtya) de-i ruppiṇi samanta-a-ppasaṅge kida-araheṇa maha putteṇa sattājideṇa appaṇo putti esā saccabhāmā rā-indassa ubahārī-kidā. tā pi-a-sahī-sāhāraṇa-siṇeha-māhurī-sohaggāhi-āriṇī tu-e karaṇijjā.

राधा: (स्वगतम्) कामं वुड्धी प्रलबेदु. के-अलं दिणेसस्स णिदेस-विस्सम्भेण एत्थ प-इत्थम्हि;

rādhā: (svagatam) kāmaṃ vuḍdhī pralabedu. ke-alaṃ diṇesassa ṇidesa-vissambheṇa ettha pa-itthamhi;

चन्द्रावली: अज्जे धण्णम्हि जा-ए इदिसो सहिजणो उबत्थिदो. ता तुमं अप्पणो घरं जहि. अहं क्खु सच्चभामां पदिबल-इस्सं.

candrāvalī: ajje dhaṇṇamhi jā-e idiso sahijaṇo ubatthido. tā tumaṃ appaṇo gharaṃ jahi. ahaṃ kkhu saccabhāmāṃ padibala-issaṃ.

वृद्धा: जह भण-इ दे-इ. (इति निष्क्रान्त)

vṛddhā: jaha bhaṇa-i de-i. (iti niṣkrānta)

चन्द्रावली: (जनान्तिकम्) सहि माहवि पेक्ख पेक्ख एसो अज्ज-उत्तस्स सच्च-सङ्कप्पिद-सेदु-विमद्दणो सच्चभामा-ए सुन्देर-पूरो धिरं बि मं अन्दोलेदि.

candrāvalī: (janāntikam) sahi māhavi pekkha pekkha eso ajja-uttassa sacca-saṅkappida-sedu-vimaddaṇo saccabhāmā-e sundera-pūro dhiraṃ bi maṃ andoledi.

माधवी: भट्टिदारि-ए सच्चम् भणासि. एसा तुम्ह विब्भमम् उप्पदेदि.

mādhavī: bhaṭṭidāri-e saccam bhaṇāsi. esā tumha vibbhamam uppadedi.

चन्द्रावली: हला मुष्च मे सलहणम्. णम् क्खु असरुप्पं रुबं एदं.

candrāvalī: halā muṣca me salahaṇam. ṇam kkhu asaruppaṃ rubaṃ edaṃ.

(पुनर् निभल्य सन्स्कृतेन) दृष्टिर् वहत्य् उपरतिं स्वसितानुपुर्वी नम्री-करोत्य् अधर-पल्लव-ताम्रतां च गण्ड-द्वयी च परिचुम्बति कम्बु-कान्तिं मद्-विस्मयं स्थितिर् इयं सु-तनोस् तनोति

(punar nibhalya sanskṛtena) dṛṣṭir vahaty uparatiṃ svasitānupurvī namrī-karoty adhara-pallava-tāmratāṃ ca gaṇḍa-dvayī ca paricumbati kambu-kāntiṃ mad-vismayaṃ sthitir iyaṃ su-tanos tanoti

माधवी: णूणं कसि-रा-अ-कण्ण-आ अम्मा वि-अ एसा कस्सिं बि पुरिसे बद्ध-रा-अ हुविस्सदि.

mādhavī: ṇūṇaṃ kasi-rā-a-kaṇṇa-ā ammā vi-a esā kassiṃ bi purise baddha-rā-a huvissadi.

चन्द्रावली: (सन्स्कृतेन) साधर्म्यं मधुरिपु-विप्रयोग-भाजां तन्व्-अङ्गी मुहुर् इयम् अङ्गकैस् तनोति प्रकृत्यः प्रिय-सखि माधुरीं किम् एतां दैन्ये ऽपि प्रथयितुम् आर्तयः क्षमन्ते

candrāvalī: (sanskṛtena) sādharmyaṃ madhuripu-viprayoga-bhājāṃ tanv-aṅgī muhur iyam aṅgakais tanoti prakṛtyaḥ priya-sakhi mādhurīṃ kim etāṃ dainye 'pi prathayitum ārtayaḥ kṣamante

ता एहि. परिक्खम्ह से चित्त-वुत्तिं. (इत्य् उपसृत्य) सहि सच्चभामे एसा अप्पनो सबामि. एदं तुज्झ सिनिज्झदि मे हि-अ-अम्.

tā ehi. parikkhamha se citta-vuttiṃ. (ity upasṛtya) sahi saccabhāme esā appano sabāmi. edaṃ tujjha sinijjhadi me hi-a-am.

राधा: (स्वगतम्) णसच्चम् भणदि. जं मह बि चित्तं तध. (प्रकाशम्) दे-इ तदो धण्णम्हि.

rādhā: (svagatam) ṇasaccam bhaṇadi. jaṃ maha bi cittaṃ tadha. (prakāśam) de-i tado dhaṇṇamhi.

चन्द्रावली: बहिनि कीस तुमं दुम्मण लक्खि-असि.

candrāvalī: bahini kīsa tumaṃ dummaṇa lakkhi-asi.

राधा: दे-इ एत्थ अहं तादेण पसहं पेसिदम्हि त्ति मे दोम्मणस्सम्.

rādhā: de-i ettha ahaṃ tādeṇa pasahaṃ pesidamhi tti me dommaṇassam.

चन्द्रावली: हला मा उत्तम अज्ज-उत्तस्स हत्थे तुमं समप्प-इस्सम्.

candrāvalī: halā mā uttama ajja-uttassa hatthe tumaṃ samappa-issam.

राधा: (स-दैन्यम्) दे-इ सच्चम् जेव्व ज-इ सिणिद्धसि. तदो एव्वं सव्वध पुनो न क्खु वहरिस्ससि. (इति काकुभिर् नमस्यति.)

rādhā: (sa-dainyam) de-i saccam jevva ja-i siṇiddhasi. tado evvaṃ savvadha puno na kkhu vaharissasi. (iti kākubhir namasyati.)

चन्द्रावली: सहि तदो भणहि. कधं एत्थ णिवसिदुम् इच्छसि.

candrāvalī: sahi tado bhaṇahi. kadhaṃ ettha ṇivasidum icchasi.

राधा: दे-इ जत्थ पुसिस-णामं बि ण सुणि-अदि तत्थ जेव्व एसो जणो रक्खि-अदु. जध तहिं अप्पनो व्वद-सेसं समवेदि.

rādhā: de-i jattha pusisa-ṇāmaṃ bi ṇa suṇi-adi tattha jevva eso jaṇo rakkhi-adu. jadha tahiṃ appano vvada-sesaṃ samavedi.

चन्द्रावली: (सानन्दम् अपवर्य) माहवि अम्ह-कदव्वं इम-ए च्चे-अ दिट्ठि-आ अब्भत्थिदं. ता गदु-अ दिण्ण-पसदं ण-अ-वुन्दम् एत्थ अनेहि.

candrāvalī: (sānandam apavarya) māhavi amha-kadavvaṃ ima-e cce-a diṭṭhi-ā abbhatthidaṃ. tā gadu-a diṇṇa-pasadaṃ ṇa-a-vundam ettha anehi.

माधवी: (स्वगतम्) साहु मन्तिदं. जं तत्थ न-अ-वुन्दावने रा-इन्दस्स पवेस-सम्भावन बि नत्थि. त जधा रा-इस्स-भेदो न होदि. तधा भट्टि-दारि-अ-निदेश-मिसेण दिव्वं करवि-अ ण-अ-वुन्दं अनिस्सं. (इति निष्क्रान्त)

mādhavī: (svagatam) sāhu mantidaṃ. jaṃ tattha na-a-vundāvane rā-indassa pavesa-sambhāvana bi natthi. ta jadhā rā-issa-bhedo na hodi. tadhā bhaṭṭi-dāri-a-nideśa-miseṇa divvaṃ karavi-a ṇa-a-vundaṃ anissaṃ. (iti niṣkrānta)

राधा: (स्वगतम्) कधं सा एसा बहिणी चन्दा-अलीव्व इ-अम् दे-ई मे पदिभदि.

rādhā: (svagatam) kadhaṃ sā esā bahiṇī candā-alīvva i-am de-ī me padibhadi.

(प्रविश्य नव-वृन्दया सह माधवी.)

(praviśya nava-vṛndayā saha mādhavī.)

माधवी: दे-इ अ-अद एसा न-अ-वुन्दा.

mādhavī: de-i a-ada esā na-a-vundā.

चन्द्रावली: न-अ-वुन्दे पेक्खि-अदु एसा मा सही सच्चभामा.

candrāvalī: na-a-vunde pekkhi-adu esā mā sahī saccabhāmā.

नव-वृन्दा: (विलोक्य स-खेदम् आत्म-गतम्) प्रसादी-कृत्य देवस्य मयि निर्मल्यम् अम्बरम् देव्या कारित-दिव्यायां राधैव कथम् अर्प्यते

nava-vṛndā: (vilokya sa-khedam ātma-gatam) prasādī-kṛtya devasya mayi nirmalyam ambaram devyā kārita-divyāyāṃ rādhaiva katham arpyate

राधा: (स्वगतम्) कधं सा एसा नव-वुन्दा. (इत्य् उपसर्पति)

rādhā: (svagatam) kadhaṃ sā esā nava-vundā. (ity upasarpati)

नव-वृन्दा: (स्वगतम्) हा धिक् कष्टं रभसेनाद्य कृत-शपथा हतास्मि.

nava-vṛndā: (svagatam) hā dhik kaṣṭaṃ rabhasenādya kṛta-śapathā hatāsmi.

राधा: (सास्रम् आत्म-गतम्) अम्महे इदं तं च्चे-अ किम् पि पिदम्बरं. (इति स-वैक्लव्यम् विलोकयति)

rādhā: (sāsram ātma-gatam) ammahe idaṃ taṃ cce-a kim pi pidambaraṃ. (iti sa-vaiklavyam vilokayati)

नव-वृन्दा: (स्वगतम्) जनित-कनक-लक्\श्मी-विभ्रमे दृष्टिम् अस्मिन् गतवति चिर-कालाद् अंशुके कंस-हन्तुः अलघुभिर् अपि यत्नैर् दुस्तरं सम्वरीतुं विकृतिम् अतुल-बाढम् हन्त राधा दधाति

nava-vṛndā: (svagatam) janita-kanaka-lak\śmī-vibhrame dṛṣṭim asmin gatavati cira-kālād aṃśuke kaṃsa-hantuḥ alaghubhir api yatnair dustaraṃ samvarītuṃ vikṛtim atula-bāḍham hanta rādhā dadhāti

चन्द्रावली: (स-सङ्कम्) ण-अ-वुन्दे पुच्छि-अदु. कीस सच्चा दु-उलम् पेक्ख्हन्ति विम्हलेदि.

candrāvalī: (sa-saṅkam) ṇa-a-vunde pucchi-adu. kīsa saccā du-ulam pekkhhanti vimhaledi.

नव-वृन्दा: दुकूले ऽस्मिन् कार्त-स्वर-महसि विस्तारित-दृशो वपुः किं ते फुल्लैर् वहति तुलनं नीप-कुसुमैः त्रुटन्तिभिः किं वा स्फटिक-मणि-मालाभिर् उपमां लभन्ते ऽमी क्षामोदरि नयनयोस् तोय-पृषतः

nava-vṛndā: dukūle 'smin kārta-svara-mahasi vistārita-dṛśo vapuḥ kiṃ te phullair vahati tulanaṃ nīpa-kusumaiḥ truṭantibhiḥ kiṃ vā sphaṭika-maṇi-mālābhir upamāṃ labhante 'mī kṣāmodari nayanayos toya-pṛṣataḥ

राधा: (सावहित्थम्) ण-अ-वुन्दे मह बहिणी वि-अ तुमं दिससि. तदो पज्जुस्सु-अम्हि.

rādhā: (sāvahittham) ṇa-a-vunde maha bahiṇī vi-a tumaṃ disasi. tado pajjussu-amhi.

नव-वृन्दा: (स्वगतम्) वन्ध्यो ऽयम् राधिका-सङ्गोपने देव्याः प्रयास-भारः. न हि कौस्तुभ-मणीन्द्र-मरीचि-मण्डली पुण्डरीकाक्ष-वक्षस्-तटिम् अन्तरेणान्यतस् तिष्ठति.

nava-vṛndā: (svagatam) vandhyo 'yam rādhikā-saṅgopane devyāḥ prayāsa-bhāraḥ. na hi kaustubha-maṇīndra-marīci-maṇḍalī puṇḍarīkākṣa-vakṣas-taṭim antareṇānyatas tiṣṭhati.

चन्द्रावली: (राधा-हस्तम् आदाय) ण-अ-वुन्दे एसा अप्पनो बहिणी. तुह हत्थे समप्पिदा.

candrāvalī: (rādhā-hastam ādāya) ṇa-a-vunde esā appano bahiṇī. tuha hatthe samappidā.

नव-वृन्दा: देवि बाढं अनुकम्पितास्मि.

nava-vṛndā: devi bāḍhaṃ anukampitāsmi.

चन्द्रावली: बहिणि सच्चे जहि ण-अ-वुन्द-ए समं अप्पनो अहि-रु-इदम् वसन्ति-च-उस्-सलं. तत्थ पुप्फोबहरिणी मे ब-उल तुमं परिचरिस्सदि.

candrāvalī: bahiṇi sacce jahi ṇa-a-vunda-e samaṃ appano ahi-ru-idam vasanti-ca-us-salaṃ. tattha pupphobahariṇī me ba-ula tumaṃ paricarissadi.

राधा: दे-इ मन्द-भ-इणी एसा राहि-अ सम-ए सुमरिदव्व.

rādhā: de-i manda-bha-iṇī esā rāhi-a sama-e sumaridavva.

चन्द्रावली: (साशङ्कम्) हला किं भणिदम् तु-ए.

candrāvalī: (sāśaṅkam) halā kiṃ bhaṇidam tu-e.

राधा: (साटङ्कम् आत्म-गतम्) हद्धी हद्धी गरु-ओ पमादो. (प्रकाशम्) दे-इ अराहि-आ एसा त्ति.

rādhā: (sāṭaṅkam ātma-gatam) haddhī haddhī garu-o pamādo. (prakāśam) de-i arāhi-ā esā tti.

नव-वृन्दा: (राधया सह परिक्रमन्ती स्वगतम्) वसन्ती शुद्धान्ते मधुरिम-परीता मधुरिपोर् इयं तन्वी सद्यः स्वयम् इह भवित्री कर-गता वृताङ्गीम् उत्तुङ्गैर् अविकल-मधूली-परिमलैः प्रफुल्लं रोलम्बे नव-कमलिनीं कः कथयति (इति राधया सह निष्क्रान्ता.)

nava-vṛndā: (rādhayā saha parikramantī svagatam) vasantī śuddhānte madhurima-parītā madhuripor iyaṃ tanvī sadyaḥ svayam iha bhavitrī kara-gatā vṛtāṅgīm uttuṅgair avikala-madhūlī-parimalaiḥ praphullaṃ rolambe nava-kamalinīṃ kaḥ kathayati (iti rādhayā saha niṣkrāntā.)

माधवी: भट्टि-दारि-ए का क्खु अम्हाणं सङ्का. जं सो किद-णिबन्धो उद्दिप्पदि.

mādhavī: bhaṭṭi-dāri-e kā kkhu amhāṇaṃ saṅkā. jaṃ so kida-ṇibandho uddippadi.

चन्द्रावली: सहि का क्खु कुलवति भट्टुणो अरदिं पि जाणन्ती कठिण्णं रक्खिदुं पहवेदि.

candrāvalī: sahi kā kkhu kulavati bhaṭṭuṇo aradiṃ pi jāṇantī kaṭhiṇṇaṃ rakkhiduṃ pahavedi.

(नेपथ्ये) रम्भा-स्तम्भावलीनां रचयत पदवी-सीम्नि विन्यास-बन्धं गन्धाभः-शीकराणां विकिरत निकरं स-त्वरं चत्वरेषु देवीभिर् दिव्य-पुष्पावलिभिर् अकलित-स्थैर्यम् आकीर्यमानो विश्वेषां नेत्र-वीथी-मुदम् अयम् उदगद् उद्गिरम् वृष्णि-चन्द्रः

(nepathye) rambhā-stambhāvalīnāṃ racayata padavī-sīmni vinyāsa-bandhaṃ gandhābhaḥ-śīkarāṇāṃ vikirata nikaraṃ sa-tvaraṃ catvareṣu devībhir divya-puṣpāvalibhir akalita-sthairyam ākīryamāno viśveṣāṃ netra-vīthī-mudam ayam udagad udgiram vṛṣṇi-candraḥ

माधवी: भट्टि-दारि-ए दिट्ठि-आ विज-अदि दु-अरवदि-णाधो. ता णेवच्छ-घरं परिसेहि. (इति निष्क्रान्ते)

mādhavī: bhaṭṭi-dāri-e diṭṭhi-ā vija-adi du-aravadi-ṇādho. tā ṇevaccha-gharaṃ parisehi. (iti niṣkrānte)

(ततः प्रविशति मधुमङ्गलेनानुगम्यमानः कृष्णः.)

(tataḥ praviśati madhumaṅgalenānugamyamānaḥ kṛṣṇaḥ.)

कृष्णः: (स-खेदम्) विद्योतिन्य् अकलङ्क-कुङ्कुम-मयी चर्चा ममाङ्गस्य या माला कण्ठ-तटस्य चम्पक-कृता या सौरभोद्गारिणी या सिद्धाष्जन-चूर्ण-शीतलतर हैमी शलाका दृशोस् तां राधां कथम् अन्तरापि धिग् असूंस् त्रुट्यन्ति मे रात्रयः

kṛṣṇaḥ: (sa-khedam) vidyotiny akalaṅka-kuṅkuma-mayī carcā mamāṅgasya yā mālā kaṇṭha-taṭasya campaka-kṛtā yā saurabhodgāriṇī yā siddhāṣjana-cūrṇa-śītalatara haimī śalākā dṛśos tāṃ rādhāṃ katham antarāpi dhig asūṃs truṭyanti me rātrayaḥ

मधुमङ्गलः: (कृष्णस्य करे मणिं पश्यन्) पि-अ-व-अस्स राहि-आ-कण्ठलङ्करो मणीन्दो कहं दि-अ-अरेण लद्धो.

madhumaṅgalaḥ: (kṛṣṇasya kare maṇiṃ paśyan) pi-a-va-assa rāhi-ā-kaṇṭhalaṅkaro maṇīndo kahaṃ di-a-areṇa laddho.

कृष्णः: सखे अनुदिशम् अति-नम्रा कुर्वती पूर्वम् आसीत् पितृ-पति-पितुर् अर्घ्यं गर्ग-वाक्येन राधा इति बहुल-रुचीनाम् वीचिभिः सम्परीतं मणि-वरम् उपहारं णूनम् अस्मै चकार

kṛṣṇaḥ: sakhe anudiśam ati-namrā kurvatī pūrvam āsīt pitṛ-pati-pitur arghyaṃ garga-vākyena rādhā iti bahula-rucīnām vīcibhiḥ samparītaṃ maṇi-varam upahāraṃ ṇūnam asmai cakāra

मधुमङ्गलः: पेक्ख पेक्ख एसो किरण-कन्दलीहिं किं पि वेलक्खण्णं धरे-ए मणिन्दो.

madhumaṅgalaḥ: pekkha pekkha eso kiraṇa-kandalīhiṃ kiṃ pi velakkhaṇṇaṃ dhare-e maṇindo.

कृष्णः: सखे घन-चैतन्य-विवर्तो ऽयं न प्राकृत-रत्न-साधरणीं धूरम् आरोढुम् अर्हति. (इति स्यमन्तकम् वक्षस्-तटे निधाय स-बाष्पम्.)

kṛṣṇaḥ: sakhe ghana-caitanya-vivarto 'yaṃ na prākṛta-ratna-sādharaṇīṃ dhūram āroḍhum arhati. (iti syamantakam vakṣas-taṭe nidhāya sa-bāṣpam.)

धन्यः सो ऽयं मणिर् अविरल-ध्वन्त-पुष्जे निकुष्जे स्मित्वा स्मित्वा मयि कुच-पटीं कृष्टवत्य् उन्मदेन गाढं गूढाकृतिर् अपि तया मन्-मुखाकूट-वेदी निष्ठीवान्यः किरण-लहरीं ह्रेपयाम् आस राधाम्

dhanyaḥ so 'yaṃ maṇir avirala-dhvanta-puṣje nikuṣje smitvā smitvā mayi kuca-paṭīṃ kṛṣṭavaty unmadena gāḍhaṃ gūḍhākṛtir api tayā man-mukhākūṭa-vedī niṣṭhīvānyaḥ kiraṇa-laharīṃ hrepayām āsa rādhām

मधुमङ्गलः: पि-अ-अस्स सुदं म-ए जम्बवन्तस्स स-असदो एसो मणिन्दो तु-ए लद्धो.

madhumaṅgalaḥ: pi-a-assa sudaṃ ma-e jambavantassa sa-asado eso maṇindo tu-e laddho.

कृष्णः: अथ किम्.

kṛṣṇaḥ: atha kim.

मधुमङ्गलः: कधं लद्धो.

madhumaṅgalaḥ: kadhaṃ laddho.

कृष्णः: सखे स भल्लूक-मल्लः स्व-विलान्तरे मां विलोम-चेष्टां विलोक्य शङ्कित-रत्नापहारः सम्प्रहारम् आरेभे.

kṛṣṇaḥ: sakhe sa bhallūka-mallaḥ sva-vilāntare māṃ viloma-ceṣṭāṃ vilokya śaṅkita-ratnāpahāraḥ samprahāram ārebhe.

मधुमङ्गलः: तदो तदो.

madhumaṅgalaḥ: tado tado.

कृष्णः: ततश् चिराय मद्-विज्षानतः समाप्ते तु तस्मिन् महा-सङ्ग्रम-तन्त्रे यन्त्रितः स मन्त्री मां सामोदम् अवदीत् कच्चिद् भीमे स्मरसि जलधौ सेतुबन्धानुबन्धं कच्चित् त्वम् वा दश-मुख-शिरः-कण्डुकोत्क्\शेप-केलिम् तद् विस्मर्तुं चरितम् अथवा नासि शक्तो यद् एष प्राष्चम् रत्नाहरण-मिशतः किङ्करं सङ्करोषि

kṛṣṇaḥ: tataś cirāya mad-vijṣānataḥ samāpte tu tasmin mahā-saṅgrama-tantre yantritaḥ sa mantrī māṃ sāmodam avadīt kaccid bhīme smarasi jaladhau setubandhānubandhaṃ kaccit tvam vā daśa-mukha-śiraḥ-kaṇḍukotk\śepa-kelim tad vismartuṃ caritam athavā nāsi śakto yad eṣa prāṣcam ratnāharaṇa-miśataḥ kiṅkaraṃ saṅkaroṣi

मधुमङ्गलः: तदो तदो.

madhumaṅgalaḥ: tado tado.

कृष्णः: हेम-कुट्टिमार्पितायाम् रत्न-खट्टायां मां निवेश्य मणीन्द्रम् आनेतुं प्रकोष्ठान्तरं प्रविष्टे भल्लूक-चक्रवर्तिनि मुहूर्ततः कापि जरती मद्-अभ्यर्णम् आसाद्य निवेदितवति तात तस्मिन् हठाद् अकृष्यमाने मणीन्द्रे जम्बवतः कुमारी विपद्यते अनकृष्यमाने खल्व् इष्ट-देवतस्य ते विप्रलम्भः सम्भवतीति महा-सङ्कट-जम्बल-मग्नस्य जम्बवतः करावलम्बं भवन्तम् अन्तरेण नान्यम् पश्यामि. ततस् तम् अवोचम् वृद्धे तस्मिन्न् अवस्तम्भ-कदम्बोद्गारिणि मनौ धन-तृष्णोपाधिः किम् अस्य गौरवोन्नाहः. धत्रि तात न हि न हि.

kṛṣṇaḥ: hema-kuṭṭimārpitāyām ratna-khaṭṭāyāṃ māṃ niveśya maṇīndram ānetuṃ prakoṣṭhāntaraṃ praviṣṭe bhallūka-cakravartini muhūrtataḥ kāpi jaratī mad-abhyarṇam āsādya niveditavati tāta tasmin haṭhād akṛṣyamāne maṇīndre jambavataḥ kumārī vipadyate anakṛṣyamāne khalv iṣṭa-devatasya te vipralambhaḥ sambhavatīti mahā-saṅkaṭa-jambala-magnasya jambavataḥ karāvalambaṃ bhavantam antareṇa nānyam paśyāmi. tatas tam avocam vṛddhe tasminn avastambha-kadambodgāriṇi manau dhana-tṛṣṇopādhiḥ kim asya gauravonnāhaḥ. dhatri tāta na hi na hi.

रत्नं यदा दिनकर-प्रतिमल्ल-रोचिर् भल्लूक-मण्डल-पतिः स्वयम् आजहार एतत् तड क्षणम् अवेक्ष्य सरोरुहाक्षी सा क्षिन-धैर्य-निकरा विकला बभूव

ratnaṃ yadā dinakara-pratimalla-rocir bhallūka-maṇḍala-patiḥ svayam ājahāra etat taḍa kṣaṇam avekṣya saroruhākṣī sā kṣina-dhairya-nikarā vikalā babhūva

साम्प्रतं वत्स खिद्यन्ती घटिकां क्रमेण घतयत्य् अक्षाम-वक्\शोजयोर् जिघ्रन्ती च मुहुर् मुहूर्तम् उपरि घ्राणस्य विन्यस्यति धत्ते निश्वसती च नीर-कणिका-कीर्णान्तयोर् नेत्रयोर् इत्थम् बन्धुम् इव स्यमन्तकम् असौ धूताङ्गम् आलिङ्गति

sāmprataṃ vatsa khidyantī ghaṭikāṃ krameṇa ghatayaty akṣāma-vak\śojayor jighrantī ca muhur muhūrtam upari ghrāṇasya vinyasyati dhatte niśvasatī ca nīra-kaṇikā-kīrṇāntayor netrayor ittham bandhum iva syamantakam asau dhūtāṅgam āliṅgati

मधुमङ्गलः: तदो तदो.

madhumaṅgalaḥ: tado tado.

कृष्णः: ततश् च कौतुकेनाहम् आक्रान्त-मनास् तम् अवादिषं धात्रिके किम् अत्र कारणम् यद् एषा तत्र रत्ने प्राज्यम् रज्यति. धात्री तात कस् तद् विज्षातुम् इष्टे. यतः.

kṛṣṇaḥ: tataś ca kautukenāham ākrānta-manās tam avādiṣaṃ dhātrike kim atra kāraṇam yad eṣā tatra ratne prājyam rajyati. dhātrī tāta kas tad vijṣātum iṣṭe. yataḥ.

रत्ने रतिस् ते महती किम् अत्र सा भङ्गुर-भ्रूर् इति पृच्छ्यमाना निश्वस्य निश्वस्य तनोति बाष्पं मुखेन्दुम् आवृत्य पटाष्चलेन

ratne ratis te mahatī kim atra sā bhaṅgura-bhrūr iti pṛcchyamānā niśvasya niśvasya tanoti bāṣpaṃ mukhendum āvṛtya paṭāṣcalena

ततस् ताम् अभ्यधाम् धात्रि किम् एषा व्यवहरन्ती तिष्ठति. धात्री कल्याणीभिर् द्युतिभिर् अधिकं राधिका-माधवाख्यं यत् पष्चाली-मिथुनम् अतुलं निर्मने निर्मलाङ्गी तस्यान्योन्य-प्रणय-मधुरैः सङ्गमालाप-रङ्गैः खेलन्ती सा क्षपयति गलद्-बाष्प-धारां दिनानि

tatas tām abhyadhām dhātri kim eṣā vyavaharantī tiṣṭhati. dhātrī kalyāṇībhir dyutibhir adhikaṃ rādhikā-mādhavākhyaṃ yat paṣcālī-mithunam atulaṃ nirmane nirmalāṅgī tasyānyonya-praṇaya-madhuraiḥ saṅgamālāpa-raṅgaiḥ khelantī sā kṣapayati galad-bāṣpa-dhārāṃ dināni

ततस् तद् आकर्ण्य गम्भीर-विस्मयारम्भ-सम्वित-चित्तस् ताम् एवाहं स-सान्त्वम् अवदिषं धात्रिके किदृशं पष्चालिके-द्वन्द्वं तद्-अवलोके कौतुहल-वान् अस्मि. धात्री तात तद् अद्भुतं जगन्-मण्डलोत्तंसयोः स्त्री-पुंसयोर् युग्मम्. तयोर् हि.

tatas tad ākarṇya gambhīra-vismayārambha-samvita-cittas tām evāhaṃ sa-sāntvam avadiṣaṃ dhātrike kidṛśaṃ paṣcālike-dvandvaṃ tad-avaloke kautuhala-vān asmi. dhātrī tāta tad adbhutaṃ jagan-maṇḍalottaṃsayoḥ strī-puṃsayor yugmam. tayor hi.

त्वद्-आलोके सद्यः स खलु तव तुल्याकृति-धरः पुमान् मे स्मेरास्यः स्मरण-पदवीम् अभ्युपगतः न जाने सा धन्या क्व नु वसति पुण्ये जनपदे यद्-ईक्षारम्भे सा स्मृतिम् उपजहीते वर-तनुः

tvad-āloke sadyaḥ sa khalu tava tulyākṛti-dharaḥ pumān me smerāsyaḥ smaraṇa-padavīm abhyupagataḥ na jāne sā dhanyā kva nu vasati puṇye janapade yad-īkṣārambhe sā smṛtim upajahīte vara-tanuḥ

मधुमङ्गलः: तदो तदो.

madhumaṅgalaḥ: tado tado.

कृष्णः: ततश् च कक्षान्तरम् आसाद्य जम्बवती-चित्तम् उत्तम्भयाम् आस वत्से तवायं पष्चालिकयोर् यः श्यामः पुमान् स कौतुकी विग्रहान्तरेण जङ्गमी-भावम् अङ्गी-कृत्य पर्यङ्किका-मध्यम् अध्यास्ते तद् अद्भुतं दृष्टेर् अपरोक्षी-क्रियताम्.

kṛṣṇaḥ: tataś ca kakṣāntaram āsādya jambavatī-cittam uttambhayām āsa vatse tavāyaṃ paṣcālikayor yaḥ śyāmaḥ pumān sa kautukī vigrahāntareṇa jaṅgamī-bhāvam aṅgī-kṛtya paryaṅkikā-madhyam adhyāste tad adbhutaṃ dṛṣṭer aparokṣī-kriyatām.

इत्य् आकर्ण्य च राधायाः प्रतिमां मणि-प्रणयिनीं विन्यस्य धात्री-करे सा सद्यस् तरुणा तिरोहित-तनुर् मां वीक्ष्य पर्योत्सुका क्रोशन्ती शिथिली-कृत-त्रपम् अपध्वस्ताङ्ग-वर्णोन्नतिः सातङ्कं निपपात मच्-चरणयोर् अङ्के कुरङ्गेक्षणा (इति वैवश्यम् नाटयति.)

ity ākarṇya ca rādhāyāḥ pratimāṃ maṇi-praṇayinīṃ vinyasya dhātrī-kare sā sadyas taruṇā tirohita-tanur māṃ vīkṣya paryotsukā krośantī śithilī-kṛta-trapam apadhvastāṅga-varṇonnatiḥ sātaṅkaṃ nipapāta mac-caraṇayor aṅke kuraṅgekṣaṇā (iti vaivaśyam nāṭayati.)

मधुमङ्गलः: (स-सम्भ्रमं पाणिं प्रसर्य) पि-अ-व-अस्स मह हत्थम् ओलम्बेदि.

madhumaṅgalaḥ: (sa-sambhramaṃ pāṇiṃ prasarya) pi-a-va-assa maha hattham olambedi.

कृष्णः: (तथा कृता स-गद्गदम्) उपतरु ललितां तां प्रत्यभिज्षाय सद्यः प्रकृति-मधुर-रूपं प्रेक्ष्य राधाकृतिं च मणिम् अपि परिचिन्वन् शङ्खचूडावतंसं मुहुर् अहम् उदघूर्णं भूरिणा सम्भ्रमेण

kṛṣṇaḥ: (tathā kṛtā sa-gadgadam) upataru lalitāṃ tāṃ pratyabhijṣāya sadyaḥ prakṛti-madhura-rūpaṃ prekṣya rādhākṛtiṃ ca maṇim api paricinvan śaṅkhacūḍāvataṃsaṃ muhur aham udaghūrṇaṃ bhūriṇā sambhrameṇa

मधुमङ्गलः: हि हि पि-अ-व-अस्स एसो कष्जि-अम् पत्थ-अन्तस्स सिहरिणि-लहो. (इत्य् उत्कूजन्) भो एदम् मह-सोक्ख-विक्खोहेण पप्फुद-ए मे हि-अ-अं ता धरेहि मं.

madhumaṅgalaḥ: hi hi pi-a-va-assa eso kaṣji-am pattha-antassa sihariṇi-laho. (ity utkūjan) bho edam maha-sokkha-vikkhoheṇa papphuda-e me hi-a-aṃ tā dharehi maṃ.

कृष्णः: सखे क्षणम् अव्यग्रः समाकर्णय.

kṛṣṇaḥ: sakhe kṣaṇam avyagraḥ samākarṇaya.

मधुमङ्गलः: (स-धैर्यम्) तदो तदो.

madhumaṅgalaḥ: (sa-dhairyam) tado tado.

कृष्णः: ततः सन्ति-हेतुभिः कोमललप-माधुरीभिः सन्त्वितपि सु-कण्ठि मुक्त-कण्ठम् क्रन्दन्ति मम् अवदित् अलिन्दे कालिन्दी-कमल-सुरभौ कुष्ज-वसतेर् वसन्तीं वासन्ती-नव-परिमलोद्गारि-चिकुरम् त्वद्-उत्सङ्गे निद्रा-सुख-मुकुलिताक्षिं पुनर् इमं कदाहम् सेविष्ये किशलय-कलाप-व्यजननी

kṛṣṇaḥ: tataḥ santi-hetubhiḥ komalalapa-mādhurībhiḥ santvitapi su-kaṇṭhi mukta-kaṇṭham krandanti mam avadit alinde kālindī-kamala-surabhau kuṣja-vasater vasantīṃ vāsantī-nava-parimalodgāri-cikuram tvad-utsaṅge nidrā-sukha-mukulitākṣiṃ punar imaṃ kadāham seviṣye kiśalaya-kalāpa-vyajananī

ततः प्रगाढतरोत्कण्ठ परीतेन हृद्-बाष्प-मुद्रा मयापि चिरात् तस्याम् उद्घटिता हन्त ललिते स-विधम् अनृत-निद्रा-मुद्री तक्षस्य यान्ति मुहुर् इयम् अधुना मे वक्त्र-बिम्बं चुचुम्ब इति सखि पुरतस् ते ह्रेपिताया मयोच्चैर् भ्रु-कुटि-मधुरम् आस्यं राधिकायाः स्मरामि

tataḥ pragāḍhatarotkaṇṭha parītena hṛd-bāṣpa-mudrā mayāpi cirāt tasyām udghaṭitā hanta lalite sa-vidham anṛta-nidrā-mudrī takṣasya yānti muhur iyam adhunā me vaktra-bimbaṃ cucumba iti sakhi puratas te hrepitāyā mayoccair bhru-kuṭi-madhuram āsyaṃ rādhikāyāḥ smarāmi

मधुमङ्गलः: तदो तदो.

madhumaṅgalaḥ: tado tado.

कृष्णः: ततश् च विज्षाताखिल-वृत्तन्तः स जाम्बवान् सानन्दम् तत्रागत्य माम् अब्रवीत् सुग्रीव-प्रणितया मुहुः समग्रं कारुण्यं मयि कुरुते सरोजबन्धुः तस्याहं त्वरितम् अधारयं निदेशं निःशङ्कं गिरि-शिखराद् इमं पतन्तीम्

kṛṣṇaḥ: tataś ca vijṣātākhila-vṛttantaḥ sa jāmbavān sānandam tatrāgatya mām abravīt sugrīva-praṇitayā muhuḥ samagraṃ kāruṇyaṃ mayi kurute sarojabandhuḥ tasyāhaṃ tvaritam adhārayaṃ nideśaṃ niḥśaṅkaṃ giri-śikharād imaṃ patantīm

ततश् च जाम्बूनदालन्कृता जाम्बवती तेन भल्लूक-शिरोमाल्येन शिरि-मणिना सह मम पाणौ विन्यस्ता. मयापि विदर्भेन्द्र-मर्यादा-भङ्ग-भीरुणा रैवत-कन्दरायाम् सा सुन्दरी राक्षिता. तद् इदं रहस्य-कथा-रत्नं यत्नतश् चित्त-कोशान्तरे धरणीयं यथा कस्यापि वितर्क-पदवीम् अपि नाधिरोहति.

tataś ca jāmbūnadālankṛtā jāmbavatī tena bhallūka-śiromālyena śiri-maṇinā saha mama pāṇau vinyastā. mayāpi vidarbhendra-maryādā-bhaṅga-bhīruṇā raivata-kandarāyām sā sundarī rākṣitā. tad idaṃ rahasya-kathā-ratnaṃ yatnataś citta-kośāntare dharaṇīyaṃ yathā kasyāpi vitarka-padavīm api nādhirohati.

मधुमङ्गलः: एव्वं नेदं.

madhumaṅgalaḥ: evvaṃ nedaṃ.

कृष्णः: (स-वैक्लव्यम्) निखिल-सुहृदाम् अर्थारम्भे विलम्बित-चेतसो मसृणित-शिखो यः प्राप्तो ऽभून् मनाङ् मृदुताम् इव स खलु ललिता-सान्द्र-स्नेह-प्रसङ्ग-घनी-भवान् पुनर् अपि बलाद् इन्धे राधा-वियोगमयः शिखी

kṛṣṇaḥ: (sa-vaiklavyam) nikhila-suhṛdām arthārambhe vilambita-cetaso masṛṇita-śikho yaḥ prāpto 'bhūn manāṅ mṛdutām iva sa khalu lalitā-sāndra-sneha-prasaṅga-ghanī-bhavān punar api balād indhe rādhā-viyogamayaḥ śikhī

(इति विरहर्तिम् नाटयन्.) ललाटे काश्मीरैः कुरु मम दृशं पावकमयीं दधीत भोगीन्द्र-द्युतिम् उरसि मुक्ता-मणिसरम् तनोः कण्ठं मुक्त्वा जनय घनसारैर् धवलतां हर-भ्रन्त्या भीतस् तदति न यथा मां मनसिजः

(iti virahartim nāṭayan.) lalāṭe kāśmīraiḥ kuru mama dṛśaṃ pāvakamayīṃ dadhīta bhogīndra-dyutim urasi muktā-maṇisaram tanoḥ kaṇṭhaṃ muktvā janaya ghanasārair dhavalatāṃ hara-bhrantyā bhītas tadati na yathā māṃ manasijaḥ

मधुमङ्गलः: सच्चं गरु-ओ क्खु एसो सन्तवो ता को एत्थ पदि-अरो त्ति ण क्खु ओधरेमि.

madhumaṅgalaḥ: saccaṃ garu-o kkhu eso santavo tā ko ettha padi-aro tti ṇa kkhu odharemi.

कृष्णः: सखे प्रिय-विहार-समभिहार-साक्षिणः कुष्ज-वृन्दस्य वृन्दावनस्य विलोकनम् अन्तरेण नात्र परः प्रतिकरः. तद् एष मणीन्द्रस् त्वया सत्राजितया समर्प्यताम्. मयाप्य् अवरोधाय गन्तव्यम्. (इति निष्क्रान्तौ.) (इति निष्क्रान्ताः सर्वे.)

kṛṣṇaḥ: sakhe priya-vihāra-samabhihāra-sākṣiṇaḥ kuṣja-vṛndasya vṛndāvanasya vilokanam antareṇa nātra paraḥ pratikaraḥ. tad eṣa maṇīndras tvayā satrājitayā samarpyatām. mayāpy avarodhāya gantavyam. (iti niṣkrāntau.) (iti niṣkrāntāḥ sarve.)