Śrī-candrāvalī-lābha: The Finding of Candrāvalī

(ततः प्रविशति पौर्णमासी.) पौर्णमासी: सार्ङ्गिन्य् अलीक-परिवाद-शतार्पणेन जातोरु-पातक-मलीमस-मानसानाम् सेयं गिरीश-गिरि-गौरवितैर् नृपानां दुष्यैर् विदर्भ-नगरी परिदूषितास्ति

(tataḥ praviśati paurṇamāsī.) paurṇamāsī: sārṅginy alīka-parivāda-śatārpaṇena jātoru-pātaka-malīmasa-mānasānām seyaṃ girīśa-giri-gauravitair nṛpānāṃ duṣyair vidarbha-nagarī paridūṣitāsti

(नेफत्ये) ऋद्धा सिद्धि-व्रज-विजयिता सत्य-धर्मा समाधिर् ब्रह्मानन्दो गुरुर् अपि चमत्कारयत्य् एव तावत् यावत् प्रेम्णां मधु-रिपु-वशीकार-सिद्धौशधीनां गन्धो ऽप्य् अन्तः-करण-सरणि-पाथतां न प्रयाति

(nephatye) ṛddhā siddhi-vraja-vijayitā satya-dharmā samādhir brahmānando gurur api camatkārayaty eva tāvat yāvat premṇāṃ madhu-ripu-vaśīkāra-siddhauśadhīnāṃ gandho 'py antaḥ-karaṇa-saraṇi-pāthatāṃ na prayāti

पौर्णमासी: (विलोक्य स-हर्षम्) भुज-तट-विलुठज्-जाताषलो ऽयं मधुरिपु-कीर्त्य्-उपवीणन-प्रवीणः उदयति शरद्-इन्दु-रोचिर्-अच्छः कथम् इह काच्छपिका-करः सुरर्षिः

paurṇamāsī: (vilokya sa-harṣam) bhuja-taṭa-viluṭhaj-jātāṣalo 'yaṃ madhuripu-kīrty-upavīṇana-pravīṇaḥ udayati śarad-indu-rocir-acchaḥ katham iha kācchapikā-karaḥ surarṣiḥ

(प्रविश्य नारदः. ऋद्धेत्य् आदि पठति.)

(praviśya nāradaḥ. ṛddhety ādi paṭhati.)

पौर्णमासी: भगवन् अभिवादये.

paurṇamāsī: bhagavan abhivādaye.

नारदः: मुकुन्दस्य प्रियम्-भावुकी भव.

nāradaḥ: mukundasya priyam-bhāvukī bhava.

पौर्णमासी: भगवन् श्रुतं मुकुन्दो मथुरातः प्रतस्थे.

paurṇamāsī: bhagavan śrutaṃ mukundo mathurātaḥ pratasthe.

नारदः: अथ किम् हत्वा म्लेच्छाधिराजं पुर-मथन-वरान् माथुरानाम् अवध्यं स्वच्छन्दं कन्दरान्तर्-नयनज-दहने मौचुकुन्दे मुकुन्दः भूयो भूयः कदर्थी-कृत-कुटिल-जरासन्ध-दुष्टाभिसन्धिः सिन्धोस् तीरे स-बन्धुर् नगवति नगरे द्वारकायाम् अयासीत्

nāradaḥ: atha kim hatvā mlecchādhirājaṃ pura-mathana-varān māthurānām avadhyaṃ svacchandaṃ kandarāntar-nayanaja-dahane maucukunde mukundaḥ bhūyo bhūyaḥ kadarthī-kṛta-kuṭila-jarāsandha-duṣṭābhisandhiḥ sindhos tīre sa-bandhur nagavati nagare dvārakāyām ayāsīt

पौर्णमासी: भगवन् बलीयसा स्नेहानलेनास्यास् तनोर् अन्तिमेष्टौ सम्प्रवृत्तायां दिष्ट्याद्य दृष्टो ऽसि.

paurṇamāsī: bhagavan balīyasā snehānalenāsyās tanor antimeṣṭau sampravṛttāyāṃ diṣṭyādya dṛṣṭo 'si.

नारदः: वत्से स्फुटम् एकेनापि चन्द्रमसा पौर्णमासी समृद्ध्यति. किम् उत पूर्ण-कलया चन्द्रावल्या.

nāradaḥ: vatse sphuṭam ekenāpi candramasā paurṇamāsī samṛddhyati. kim uta pūrṇa-kalayā candrāvalyā.

पौर्णमासी: (सास्रम्) भगवन् असाधारण-दरुण-दर्शं चन्द्रावलेः प्रतिपक्ष-पक्ष-परार्धम् उपान्त-सीमनि वर्तते. ततः कथं पौर्णमास्याः समृद्धि-वार्तापि.

paurṇamāsī: (sāsram) bhagavan asādhāraṇa-daruṇa-darśaṃ candrāvaleḥ pratipakṣa-pakṣa-parārdham upānta-sīmani vartate. tataḥ kathaṃ paurṇamāsyāḥ samṛddhi-vārtāpi.

नारदः: पुत्रि न वराकात्म-पक्षसि. कुतस् ते बहुल-विपक्षतो भयम्.

nāradaḥ: putri na varākātma-pakṣasi. kutas te bahula-vipakṣato bhayam.

पौर्णमासी: नितन्तम् इयं हरिणोज्झिता सम्वृत्ता. महा-कान्तिश् चास्याः स्वसा राधिका व्यतीता. तत् कुतो न भीतिः.

paurṇamāsī: nitantam iyaṃ hariṇojjhitā samvṛttā. mahā-kāntiś cāsyāḥ svasā rādhikā vyatītā. tat kuto na bhītiḥ.

नारदः: किम् अद्याप्य् एतां राधिका-शोको बाधते.

nāradaḥ: kim adyāpy etāṃ rādhikā-śoko bādhate.

पौर्णमासी: अथ किम्. यद् इयं बन्धु-वत्सला रुक्मिणी.

paurṇamāsī: atha kim. yad iyaṃ bandhu-vatsalā rukmiṇī.

नारदः: केनेयं रुक्मिणीति विश्राविता.

nāradaḥ: keneyaṃ rukmiṇīti viśrāvitā.

पौर्णमासी: रुक्मिणस् तातेन.

paurṇamāsī: rukmiṇas tātena.

नारदह्; (क्षणं प्रणिधाय स्वगतम्) नन्व् एतः पुर-व्रज-रमण्यः समान-तत्त्वा अपि विग्रहादि-भिन्ना एव. यद् अद्यापि व्रज एव त व्रज-रमण्यः प्रेम-मूर्छिता वर्तन्ते. किन्तु योगमाययैव विप्रयोगे ऽपि प्रिय-सङ्ग-सुख-सङ्गमनाय. तत्रैवाच्छाद्य पुर-रमणीषु स्वभेदाभिमानेनावेशिता दीर्घ-स्वप्न इव सम्याग् अनुभावायां बभूविरे. यस् तूद्धव-यान-कुरुक्षेत्र-यात्रयोर् वृत्त-वक्ष्यमान-चरित्रास् ताः. खल्व् अष्टोत्तरैक-शत-षोडश-सहस्रतस् तस्माद् अन्ये एव तद् अलं तद्-रहस्योद्घटनेन. (प्रकाशम्) किम् अध्यावसितं भीष्मकस्य.

nāradah; (kṣaṇaṃ praṇidhāya svagatam) nanv etaḥ pura-vraja-ramaṇyaḥ samāna-tattvā api vigrahādi-bhinnā eva. yad adyāpi vraja eva ta vraja-ramaṇyaḥ prema-mūrchitā vartante. kintu yogamāyayaiva viprayoge 'pi priya-saṅga-sukha-saṅgamanāya. tatraivācchādya pura-ramaṇīṣu svabhedābhimānenāveśitā dīrgha-svapna iva samyāg anubhāvāyāṃ babhūvire. yas tūddhava-yāna-kurukṣetra-yātrayor vṛtta-vakṣyamāna-caritrās tāḥ. khalv aṣṭottaraika-śata-ṣoḍaśa-sahasratas tasmād anye eva tad alaṃ tad-rahasyodghaṭanena. (prakāśam) kim adhyāvasitaṃ bhīṣmakasya.

पौर्णमासी: यादवेन्द्रे चन्द्रावली-समार्पणम्.

paurṇamāsī: yādavendre candrāvalī-samārpaṇam.

नारदः: ततः किम् इत्य् आकुलासि.

nāradaḥ: tataḥ kim ity ākulāsi.

पौर्णमासी: प्रतिकूले रुक्मिणी को ऽयं भीष्मकस् तपस्वी.

paurṇamāsī: pratikūle rukmiṇī ko 'yaṃ bhīṣmakas tapasvī.

नारदह्: विदर्भ-कुमारस्य किम् अरीप्सितम्.

nāradah: vidarbha-kumārasya kim arīpsitam.

पौर्णमासी: चेदि-पतेर् अभ्यर्थित-पूरणम्.

paurṇamāsī: cedi-pater abhyarthita-pūraṇam.

नारदः: कथम् एतद् भवत्य् अवधारितम्.

nāradaḥ: katham etad bhavaty avadhāritam.

पौर्णमासी: रुक्मिण्यां पद्यस्य प्रेषणेन.

paurṇamāsī: rukmiṇyāṃ padyasya preṣaṇena.

नारदः: पठ्यताम् इदम्.

nāradaḥ: paṭhyatām idam.

पौर्णमासी: प्रणयो दमघोष-नन्दने शिशुपाले तव यौवाष्चिते नरदेव-वरे श्रुतश्रवो- हृदयानन्दि-गुणे विजृम्भतम्

paurṇamāsī: praṇayo damaghoṣa-nandane śiśupāle tava yauvāṣcite naradeva-vare śrutaśravo- hṛdayānandi-guṇe vijṛmbhatam

नारदः: ततः किम् अध्यवसितं तया.

nāradaḥ: tataḥ kim adhyavasitaṃ tayā.

पौर्णमासी: तद् एव परिवर्तित-पष्चाक्षरं सष्चरितम्. यथा प्रणयो मम घोष-नन्दने पशुपाले नव-यौवनाष्चिते पर-देव-वरे द्रुत-श्रवो- हृदयानन्दि-गुणे विजृम्भतम्

paurṇamāsī: tad eva parivartita-paṣcākṣaraṃ saṣcaritam. yathā praṇayo mama ghoṣa-nandane paśupāle nava-yauvanāṣcite para-deva-vare druta-śravo- hṛdayānandi-guṇe vijṛmbhatam

नारदः: ततस् ततः.

nāradaḥ: tatas tataḥ.

पौर्णमासी: ततस् तद् आलोक्य शङ्कित-कृष्णोपसत्तिना युव-राजेन दुष्ट-राजन्य-मण्डले निमन्त्र्य कुण्डिनम् अनेष्यमाने पर्याकुलया वत्सया माम् अनुमन्त्र्य सुनन्द-नाम्ना भूसुरेण मुकुन्दाय पात्रिका हारिता.

paurṇamāsī: tatas tad ālokya śaṅkita-kṛṣṇopasattinā yuva-rājena duṣṭa-rājanya-maṇḍale nimantrya kuṇḍinam aneṣyamāne paryākulayā vatsayā mām anumantrya sunanda-nāmnā bhūsureṇa mukundāya pātrikā hāritā.

नारद: सा किम्-विधा.

nārada: sā kim-vidhā.

पौर्णमासी: अचिरं निरस्य रसितैः प्रतिपक्षं राजहंस-निकुराम्बम् कृष्ण-घन स्वामृतैस् तृषितां चन्द्रकवतीं सिष्च

paurṇamāsī: aciraṃ nirasya rasitaiḥ pratipakṣaṃ rājahaṃsa-nikurāmbam kṛṣṇa-ghana svāmṛtais tṛṣitāṃ candrakavatīṃ siṣca

नारदह्; नूनम् अस्य भूसुरस्य पुनर् आवृत्तिर् न वृत्तास्ति.

nāradah; nūnam asya bhūsurasya punar āvṛttir na vṛttāsti.

पौर्णमासी: अथ किम्. यद् अत्र दैवं रुक्मिण्य्-अनुकूलम्.

paurṇamāsī: atha kim. yad atra daivaṃ rukmiṇy-anukūlam.

नारदः: (स-स्मितम्) जगद्-आश्चर्य-चातुर्ययापि किम् इत्य् अनुलोमितस् त्वया न रुक्मी.

nāradaḥ: (sa-smitam) jagad-āścarya-cāturyayāpi kim ity anulomitas tvayā na rukmī.

पौर्णमासी: मम चातुर्य-माध्वीकेनैव द्वि-गुणी-कृत-दुर्मदेन रुक्मिणा चेदि-पतेर् आवुत्त-भावाय कुल-देवी चन्द्रभागा यागाद्य्-उपचारैस् तथाराधिता. यथा तद् अभीष्टम् एव प्रत्य् आदिदेश.

paurṇamāsī: mama cāturya-mādhvīkenaiva dvi-guṇī-kṛta-durmadena rukmiṇā cedi-pater āvutta-bhāvāya kula-devī candrabhāgā yāgādy-upacārais tathārādhitā. yathā tad abhīṣṭam eva praty ādideśa.

नारदः: कीदृशम् इदम्.

nāradaḥ: kīdṛśam idam.

पौर्णमासी: विरचयन् जननीम् अति-विस्मितां भुज-चतुष्टयवान् अजनिष्ट यः स्व-भगिनीं तव शूर-सुतात्मजो गुणवतीं परिनेष्यति रुक्मिणीम्

paurṇamāsī: viracayan jananīm ati-vismitāṃ bhuja-catuṣṭayavān ajaniṣṭa yaḥ sva-bhaginīṃ tava śūra-sutātmajo guṇavatīṃ parineṣyati rukmiṇīm

नारदः: (स-स्मितम्) प्रतारितम् एव तारकारि-जनन्या दुर्जनं जानीहि.

nāradaḥ: (sa-smitam) pratāritam eva tārakāri-jananyā durjanaṃ jānīhi.

पौर्णमासी: भगवन् कुतः प्रतरणम्. यतः दूरे द्वारवतीन्द्रो मलिनी-कुरुते ऽद्य कुण्डिनं खलिनी पारे वरिधि गरुडो दिदङ्क्षवः पार्श्वतो भुजगाः

paurṇamāsī: bhagavan kutaḥ prataraṇam. yataḥ dūre dvāravatīndro malinī-kurute 'dya kuṇḍinaṃ khalinī pāre varidhi garuḍo didaṅkṣavaḥ pārśvato bhujagāḥ

(प्रविश्य) सुनन्दः: भगवति निर्भरम् अदूर एव विदर्भ-पुरे द्वारवतीन्द्रः.

(praviśya) sunandaḥ: bhagavati nirbharam adūra eva vidarbha-pure dvāravatīndraḥ.

पौर्णमासी: (सानन्दम्) सुनन्द बाढम् अभिनन्दनीयो ऽसि सन्देश-हरः.

paurṇamāsī: (sānandam) sunanda bāḍham abhinandanīyo 'si sandeśa-haraḥ.

सुनन्द: कृतम् अभिनन्दनेन. दिष्टान्धस्य मे बभूव वन्ध्या सन्देश-हरता.

sunanda: kṛtam abhinandanena. diṣṭāndhasya me babhūva vandhyā sandeśa-haratā.

पौर्णमासी: (स-शङ्कम्) कथम् इव.

paurṇamāsī: (sa-śaṅkam) katham iva.

सुनन्दः: पठ्यताम् इयं पात्रिका पत्रि-राज-पत्रस्य.

sunandaḥ: paṭhyatām iyaṃ pātrikā patri-rāja-patrasya.

नारद: (वाचयति) निखिलाः सिखिनीर् नयन्न् अपि सुखानि जात्यासितापङ्गीः रमयति कृष्णः सु-घनो वृन्दावन-गन्धिनीर् एव

nārada: (vācayati) nikhilāḥ sikhinīr nayann api sukhāni jātyāsitāpaṅgīḥ ramayati kṛṣṇaḥ su-ghano vṛndāvana-gandhinīr eva

पौर्णमासी: हन्त चन्द्रावलीति नाधिगतं माधवेन.

paurṇamāsī: hanta candrāvalīti nādhigataṃ mādhavena.

नारदः: सुनन्द कुतस् त्वया नाभिव्यक्तम् आवेदितम्.

nāradaḥ: sunanda kutas tvayā nābhivyaktam āveditam.

सुनन्दः: क खलु चन्द्रावली.

sunandaḥ: ka khalu candrāvalī.

पौर्णमासी: दुष्ट-नृपेभ्यस् त्रपमानेन रुक्मिणा स्वसुर् गोकुल-निवासम् अत्र निह्णुत्य चन्द्रावलीत्य्-अभिधा सम्वृता.

paurṇamāsī: duṣṭa-nṛpebhyas trapamānena rukmiṇā svasur gokula-nivāsam atra nihṇutya candrāvalīty-abhidhā samvṛtā.

सुनन्दः: नूनं सुहृदम् अप्य् अगोचरो ऽयम् अर्थः. तत्र मद्-विधस्य का कथा.

sunandaḥ: nūnaṃ suhṛdam apy agocaro 'yam arthaḥ. tatra mad-vidhasya kā kathā.

पौर्णमासी: तर्हि कथम् असौ दर्वीकरारि-केतुर् विदर्भम् अलष्चकार.

paurṇamāsī: tarhi katham asau darvīkarāri-ketur vidarbham alaṣcakāra.

सुनन्दः: सुष्ठु भक्तयोः क्रथ-कैशिकयोः सन्देश-सौन्दर्येण.

sunandaḥ: suṣṭhu bhaktayoḥ kratha-kaiśikayoḥ sandeśa-saundaryeṇa.

पौर्णमासी: नृपाभ्यां किम् अत्र प्रवृत्तम्.

paurṇamāsī: nṛpābhyāṃ kim atra pravṛttam.

सुनन्दः: भगवतो हिरण्यगर्भस्य शासनेन. तथा हि स्वस्ति श्री-क्रथ-कैशिकौ स्व-भवनाद् अम्भोज-गर्भोद्भवः सर्व-क्ष्मापति-दुर्व्यतिक्रम-गिराव् इत्य् आदिशत्य् एष वाम् शुद्धैर् अध्यवसीयतां नृपतिभिः सार्धं युवाभ्यां मुदा श्री-राजेन्द्रतया क्षितौ यदु-पतेः पुण्याभिषेक-क्रिया

sunandaḥ: bhagavato hiraṇyagarbhasya śāsanena. tathā hi svasti śrī-kratha-kaiśikau sva-bhavanād ambhoja-garbhodbhavaḥ sarva-kṣmāpati-durvyatikrama-girāv ity ādiśaty eṣa vām śuddhair adhyavasīyatāṃ nṛpatibhiḥ sārdhaṃ yuvābhyāṃ mudā śrī-rājendratayā kṣitau yadu-pateḥ puṇyābhiṣeka-kriyā

पौर्णमासी: दिष्ट्या द्रष्टव्यो ऽयं मया महा-महोत्सवः.

paurṇamāsī: diṣṭyā draṣṭavyo 'yaṃ mayā mahā-mahotsavaḥ.

सुनन्दः: भगवति निर्व्यूढो ऽयम्.

sunandaḥ: bhagavati nirvyūḍho 'yam.

पौर्णमासी: कीदृग् एषः.

paurṇamāsī: kīdṛg eṣaḥ.

सुनन्दः: बृंहिष्ठे रत्न-सिंहासन-शिरसि वरे सन्निविष्टस्य तुष्टैर् गीर्बाणैः पार्वतीश-प्रभृतिभिर् अभितः स्तूयमानस्य भूयः सद्यः सम्पद्यमानो नृपतिभिर् अखिलैर् दिव्य-कुम्भावलीभिस् तत्रापूर्वस् तदासीद् दनुज-विजयिनो राज-राजाभिषेकः

sunandaḥ: bṛṃhiṣṭhe ratna-siṃhāsana-śirasi vare sanniviṣṭasya tuṣṭair gīrbāṇaiḥ pārvatīśa-prabhṛtibhir abhitaḥ stūyamānasya bhūyaḥ sadyaḥ sampadyamāno nṛpatibhir akhilair divya-kumbhāvalībhis tatrāpūrvas tadāsīd danuja-vijayino rāja-rājābhiṣekaḥ

नारदः: सिद्धं विन्ध्याय वेधसो वर-दानम्.

nāradaḥ: siddhaṃ vindhyāya vedhaso vara-dānam.

पौर्णमासी: भगवन्न् अनुशाधि. साधयामि माधवं सधिष्ठार्थ-बोधनाय.

paurṇamāsī: bhagavann anuśādhi. sādhayāmi mādhavaṃ sadhiṣṭhārtha-bodhanāya.

(प्रविश्यापटी-क्षेपेण) कष्चुकी: भगवति विदर्भेन्द्रो निवेदयति मद्-अभ्यर्थिताभ्यां पार्थिवाभ्यां रुक्मिणी-हरणाय राजेन्द्रम् आवेदयितुं प्रस्थितम्. तद् अद्य भवत्या तीर्थेन तीर्थ-पदं द्रष्टुम् इच्छामीति.

(praviśyāpaṭī-kṣepeṇa) kaṣcukī: bhagavati vidarbhendro nivedayati mad-abhyarthitābhyāṃ pārthivābhyāṃ rukmiṇī-haraṇāya rājendram āvedayituṃ prasthitam. tad adya bhavatyā tīrthena tīrtha-padaṃ draṣṭum icchāmīti.

पौर्णमासी: भगवन् मम साध्यं सिद्धम् इवाभूत्. तद् अनुजानीहि माम्. (इति द्वाभ्यां सह निष्क्रान्ता.)

paurṇamāsī: bhagavan mama sādhyaṃ siddham ivābhūt. tad anujānīhi mām. (iti dvābhyāṃ saha niṣkrāntā.)

(नेपथ्ये) विश्रान्ते विषयाकृतिं परिणतिं हित्वा मुनीनाम् अपि स्वान्ते नाक्रमते यद्-अङ्घ्रि-नखरोपान्त-प्रभाप्य् अल्पिका चित्रं मद्-विध-पाणि-कुड्मल-तटी-सम्वाह्य-पादाम्बुजे देवः सो ऽयम् अलङ्करोति करुणः कल्याण-पल्यङ्किकाम्

(nepathye) viśrānte viṣayākṛtiṃ pariṇatiṃ hitvā munīnām api svānte nākramate yad-aṅghri-nakharopānta-prabhāpy alpikā citraṃ mad-vidha-pāṇi-kuḍmala-taṭī-samvāhya-pādāmbuje devaḥ so 'yam alaṅkaroti karuṇaḥ kalyāṇa-palyaṅkikām

नारदः: क्रथ-कैशिकयोः सूक्तिर् इयम्.

nāradaḥ: kratha-kaiśikayoḥ sūktir iyam.

(पुनर् नेपथ्ये शङ्ख-ध्वनैः.)

(punar nepathye śaṅkha-dhvanaiḥ.)

नारदः: (विलोक्य स-हर्षम्) अहह कर-युगलेन गृहीतं निधाय वदनाम्बुजे धमन् कम्बुम् व्राज-राज्षि-स्तन-पान- स्मरण-स्तिमितो हरिर् जयति

nāradaḥ: (vilokya sa-harṣam) ahaha kara-yugalena gṛhītaṃ nidhāya vadanāmbuje dhaman kambum vrāja-rājṣi-stana-pāna- smaraṇa-stimito harir jayati

(पुनर् निरूप्य) कथं क्रथ-कैशिकाभ्याम् अनुगम्यमानो ऽयं पुरस्तात् परिक्रमति.

(punar nirūpya) kathaṃ kratha-kaiśikābhyām anugamyamāno 'yaṃ purastāt parikramati.

चष्चत्-कौस्तुभ-कौमुदी-समुदयः कौमोदकी-चक्रयोः सख्येनोज्ज्वलितैस् तथा जलजयोर् आढ्यश् चतुर्भिर् भुजैः दिव्यलङ्करणेन सङ्कट-तनुः सङ्गी विहङ्गेशितुर् माम् अस्मारयद् एष कंस-विजयी वैकुण्ठ-गोष्ठी-श्रियम्

caṣcat-kaustubha-kaumudī-samudayaḥ kaumodakī-cakrayoḥ sakhyenojjvalitais tathā jalajayor āḍhyaś caturbhir bhujaiḥ divyalaṅkaraṇena saṅkaṭa-tanuḥ saṅgī vihaṅgeśitur mām asmārayad eṣa kaṃsa-vijayī vaikuṇṭha-goṣṭhī-śriyam

तद् अम्बरम् आरूढः कौतुकम् अवलोक्यामि. (इति निष्क्रान्तः.)

tad ambaram ārūḍhaḥ kautukam avalokyāmi. (iti niṣkrāntaḥ.)

(ततः प्रविशति यथा-निर्दिष्टः कृष्णः.) कृष्णः: हन्त नृपेद्रौ हितैर् अमृत-शालिभिर् मद्-अभिषेक-वारां झरैः समृद्धिम् उपलभ्य वां विमल-कीर्ति-वल्ली भुवि व्यतीत-सुर-कानना परम-मूर्धम् आरुन्धती रमा-स्मरण-भूसण-स्तवक-राशिर् आसीद् असौ

(tataḥ praviśati yathā-nirdiṣṭaḥ kṛṣṇaḥ.) kṛṣṇaḥ: hanta nṛpedrau hitair amṛta-śālibhir mad-abhiṣeka-vārāṃ jharaiḥ samṛddhim upalabhya vāṃ vimala-kīrti-vallī bhuvi vyatīta-sura-kānanā parama-mūrdham ārundhatī ramā-smaraṇa-bhūsaṇa-stavaka-rāśir āsīd asau

नृपौ: (स-प्रश्रयम्) एकस्मिन्न् इह रोम-कूप-कुहरे ब्रह्माण्ड-भाण्डावली यस्य प्रेक्षयते गवाक्ष-पदवी-घूर्णत्-पराणूपमाम् केयं तस्य समृद्धये तव विभो राजेन्द्रता-ग्रामटी सौटीर्येण चमत्कृतिं तद् अपि नः कम् अप्य् असौ पुष्यति

nṛpau: (sa-praśrayam) ekasminn iha roma-kūpa-kuhare brahmāṇḍa-bhāṇḍāvalī yasya prekṣayate gavākṣa-padavī-ghūrṇat-parāṇūpamām keyaṃ tasya samṛddhaye tava vibho rājendratā-grāmaṭī sauṭīryeṇa camatkṛtiṃ tad api naḥ kam apy asau puṣyati

कृष्णः: नृपेन्द्रौ प्रसन्नो ऽस्मि. निजाभीष्टम् अभ्यर्थयेथम्.

kṛṣṇaḥ: nṛpendrau prasanno 'smi. nijābhīṣṭam abhyarthayetham.

नृपौ: देव रुक्मिणी स तपस्विनी तपस् तथा न चकार. येन ते दास्य-सौभाग्य-भागधेय-भाजनं भवेद् इति सुपर्णाद् आकर्णितम्. किन्तु तथा देवेनानुगृह्यताम्. यथा कथावेशेन भीरु-वेशा न स्यात्.

nṛpau: deva rukmiṇī sa tapasvinī tapas tathā na cakāra. yena te dāsya-saubhāgya-bhāgadheya-bhājanaṃ bhaved iti suparṇād ākarṇitam. kintu tathā devenānugṛhyatām. yathā kathāveśena bhīru-veśā na syāt.

कृष्णः: कीदृग् अनुग्रहः.

kṛṣṇaḥ: kīdṛg anugrahaḥ.

नृपौ: दुर्मद-मगधादीनां पराभवेनास्याः कुण्डिनाद् आकृष्टिः. यद् अद्य चन्द्रभागाराधनाय बहिः साधयत्य् एषा.

nṛpau: durmada-magadhādīnāṃ parābhavenāsyāḥ kuṇḍinād ākṛṣṭiḥ. yad adya candrabhāgārādhanāya bahiḥ sādhayaty eṣā.

कृष्णः: क्षितीन्द्रौ बाढम् आहरिष्यामि. तद्-अभीष्टम् अनुस्थीयताम्.

kṛṣṇaḥ: kṣitīndrau bāḍham āhariṣyāmi. tad-abhīṣṭam anusthīyatām.

(नृपौ कृष्णं प्रणम्य निष्क्रान्तौ.)

(nṛpau kṛṣṇaṃ praṇamya niṣkrāntau.)

(नेपथ्ये) भीता रुद्रं त्यजति गिरिजा श्यामम् आप्रेक्ष्य कण्ठं शुभ्रं दृष्ट्वा क्षिपति वसनं विस्मितो नील-वासः क्षिरं मत्वा श्रपयति यमी-नीरम् आभीरितोत्का गीते दामोदर यशसि ते वीणया नारदेन

(nepathye) bhītā rudraṃ tyajati girijā śyāmam āprekṣya kaṇṭhaṃ śubhraṃ dṛṣṭvā kṣipati vasanaṃ vismito nīla-vāsaḥ kṣiraṃ matvā śrapayati yamī-nīram ābhīritotkā gīte dāmodara yaśasi te vīṇayā nāradena

सुपर्णः: सो ऽयम् अम्बरे तुम्बुरुः स्तवीति.

suparṇaḥ: so 'yam ambare tumburuḥ stavīti.

कृष्णः: सखे खगेन्द्र पश्य पश्य शुभ्रातपत्र-पटली खल-भूपतीनाम् अभ्राणि तक्षक-फणाकृतिर् आवृणोति यम् आकलय्य पृथु-वेपथु-दोलितानि दूरे जगन्ति भय-जर्जरतां भजन्ति

kṛṣṇaḥ: sakhe khagendra paśya paśya śubhrātapatra-paṭalī khala-bhūpatīnām abhrāṇi takṣaka-phaṇākṛtir āvṛṇoti yam ākalayya pṛthu-vepathu-dolitāni dūre jaganti bhaya-jarjaratāṃ bhajanti

सुपर्णः: देव बाढम् आतपत्र-फणा-पटली लघीयसः किङ्करस्यास्य गरुत्मतः सकृत् पक्ष-विक्षेप-केलये ऽपि न पर्याप्तिम् एष्यति. दूरे विश्रान्यतु सख मे सुदर्शनः कल्पान्त-कृशानुः.

suparṇaḥ: deva bāḍham ātapatra-phaṇā-paṭalī laghīyasaḥ kiṅkarasyāsya garutmataḥ sakṛt pakṣa-vikṣepa-kelaye 'pi na paryāptim eṣyati. dūre viśrānyatu sakha me sudarśanaḥ kalpānta-kṛśānuḥ.

(नेपथ्ये) कुण्डिन-नरब-इ-पुत्ती अनुरुबा पुण्डरि-अ-न-अनस्स तह एसो सहि तिस्सा हा हद-देव्वं विलोमे-इ

(nepathye) kuṇḍina-naraba-i-puttī anurubā puṇḍari-a-na-anassa taha eso sahi tissā hā hada-devvaṃ vilome-i

सुपर्णः: पुर-स्त्रीनां विशादोक्तिर् इयम्.

suparṇaḥ: pura-strīnāṃ viśādoktir iyam.

(पुनर् नेपथ्ये) कहि रूप्पिणी सुरुब कहि दमघोसस्स णन्दणो मन्दो न घड-ए गड्डह-कण्ठे विमला नो-मालि-अ-माला

(punar nepathye) kahi rūppiṇī suruba kahi damaghosassa ṇandaṇo mando na ghaḍa-e gaḍḍaha-kaṇṭhe vimalā no-māli-a-mālā

सुपर्णः: वन्यया मालया खलु सुलभो ऽयम् कौस्तुभी कण्ठो नान्यया.

suparṇaḥ: vanyayā mālayā khalu sulabho 'yam kaustubhī kaṇṭho nānyayā.

(नेपथ्ये) जीयाद् उच्चैर् अखिल-तरुणी-मण्डलाकृष्टि-विद्या वैदग्धीनां निधिर् अनवधिर् यादवाम्भोधि-चन्द्रः सङ्ग्रामान्तः-पुर-भुवि पुरो हन्त यं प्रेक्ष्य दूराद् अस्त्री-लोको ऽप्य् अतनु-चकितः स्त्री-स्वरूपं बिभर्ति

(nepathye) jīyād uccair akhila-taruṇī-maṇḍalākṛṣṭi-vidyā vaidagdhīnāṃ nidhir anavadhir yādavāmbhodhi-candraḥ saṅgrāmāntaḥ-pura-bhuvi puro hanta yaṃ prekṣya dūrād astrī-loko 'py atanu-cakitaḥ strī-svarūpaṃ bibharti

कृष्णः: (सव्यतो विलोक्य) कथम् अयं मौक्तिक-चूडो नाम मथुरो वन्दी भोगावलीं पठति.

kṛṣṇaḥ: (savyato vilokya) katham ayaṃ mauktika-cūḍo nāma mathuro vandī bhogāvalīṃ paṭhati.

(पुनस् तत्रैव) स्फुरन्-मणिसराधिकं नव-तमाल-नीलं हरेर् उदूढ-घन-कुङ्कुमं जयति हारि वक्षः-स्थलम् उडू-स्तवकितं सदा तडिद्-उदीर्ण-लक्ष्मी-भरं यद् अभ्रम् इव लीलया स्फुटम् अदभ्रं उद्भासते

(punas tatraiva) sphuran-maṇisarādhikaṃ nava-tamāla-nīlaṃ harer udūḍha-ghana-kuṅkumaṃ jayati hāri vakṣaḥ-sthalam uḍū-stavakitaṃ sadā taḍid-udīrṇa-lakṣmī-bharaṃ yad abhram iva līlayā sphuṭam adabhraṃ udbhāsate

कृष्णः: (स-व्यमोहम्) हा प्रेयसि राधिके हा वृन्दावन-कल्प-वल्लि हा विशाखा-सखि कुत्रासि. (इति सोत्कम्पं खगेन्द्रम् आलम्बते.)

kṛṣṇaḥ: (sa-vyamoham) hā preyasi rādhike hā vṛndāvana-kalpa-valli hā viśākhā-sakhi kutrāsi. (iti sotkampaṃ khagendram ālambate.)

सुपर्णः: (स्वगतम्) दुरुहायां गम्भीर-लीलाम्बुधेर् अस्य केलि-वेलायां मादृशो ऽपि निमज्जति. कस् तत्रान्यो वराकः. (प्रकाशम्) देव समाश्वसिहि समाश्वसिहि.

suparṇaḥ: (svagatam) duruhāyāṃ gambhīra-līlāmbudher asya keli-velāyāṃ mādṛśo 'pi nimajjati. kas tatrānyo varākaḥ. (prakāśam) deva samāśvasihi samāśvasihi.

(कृष्णः समाश्वस्य निश्वसिति.)

(kṛṣṇaḥ samāśvasya niśvasiti.)

(नेपथ्ये) धात्रेयी-कर-पूट-सम्भृताग्र-हस्ता पर्यस्ताकुल-जारती-द्विजाङ्गनाभिः दूरेण प्रचुर-भटैः परीयमाना वैदर्भी प्रसरति पार्वती-गृहाय

(nepathye) dhātreyī-kara-pūṭa-sambhṛtāgra-hastā paryastākula-jāratī-dvijāṅganābhiḥ dūreṇa pracura-bhaṭaiḥ parīyamānā vaidarbhī prasarati pārvatī-gṛhāya

कृष्णः: सखे सुपर्ण हताशेन रुक्मिणा दुर्गमं कृतम् एतद् दुर्गा-मन्दिरम्. तद् एहि नट-वेशेनावाम् अन्तः प्रविशावः. (इति निष्क्रान्तौ.)

kṛṣṇaḥ: sakhe suparṇa hatāśena rukmiṇā durgamaṃ kṛtam etad durgā-mandiram. tad ehi naṭa-veśenāvām antaḥ praviśāvaḥ. (iti niṣkrāntau.)

(ततः प्रविशति यथा-निर्दिष्ट चन्द्रावली.) चन्द्रावली: हला माहवि सुदं म-ए भदु-एण भद्द-अलि-समरहनस्स कोदि-होमं आरद्धम्.

(tataḥ praviśati yathā-nirdiṣṭa candrāvalī.) candrāvalī: halā māhavi sudaṃ ma-e bhadu-eṇa bhadda-ali-samarahanassa kodi-homaṃ āraddham.

माधवी: भट्टि-दारि-ए बम्हणि-ओ क्खु एव्वं कधेन्ति.

mādhavī: bhaṭṭi-dāri-e bamhaṇi-o kkhu evvaṃ kadhenti.

चन्द्रावली: (स्वगतम्) गहीरं णं होम-कुण्डं सुनि-अ च्चे-अ पत्थिदम्हि.

candrāvalī: (svagatam) gahīraṃ ṇaṃ homa-kuṇḍaṃ suni-a cce-a patthidamhi.

माधवी: भट्टि-दारि-ए तध-सिणिद्धेण बि पुरिसुत्तमेण किं त्ति तुमं ण उद्दिसि-असि.

mādhavī: bhaṭṭi-dāri-e tadha-siṇiddheṇa bi purisuttameṇa kiṃ tti tumaṃ ṇa uddisi-asi.

चन्द्रावली: (सन्स्कृतेन) शरणम् इह यो भ्रातुस् तस्य प्रतीप-विधायिता हित-कृद् अपि या देव्यस् तस्याः समग्रं उपेक्षणम् गतिर् अविकला यो मे तस्य प्रियस्य च विस्मृतिर् बत हत-विधौ वामे सर्वं प्रयाति विपर्ययान्

candrāvalī: (sanskṛtena) śaraṇam iha yo bhrātus tasya pratīpa-vidhāyitā hita-kṛd api yā devyas tasyāḥ samagraṃ upekṣaṇam gatir avikalā yo me tasya priyasya ca vismṛtir bata hata-vidhau vāme sarvaṃ prayāti viparyayān

माधवी: एदं पसदं पविशि-अ चन्दभ-अं णिवेदम्ह.

mādhavī: edaṃ pasadaṃ paviśi-a candabha-aṃ ṇivedamha.

चन्द्रावली: अज्जे भग्गवि वन्दवेहि चन्दभा-अं चन्दि-अम्.

candrāvalī: ajje bhaggavi vandavehi candabhā-aṃ candi-am.

भार्गवी: देवि चन्द्रभागे नन्दाय विदर्भ-नन्दिनीं परमाभीष्ट-वरेण. (इति वन्दनं कारयति.)

bhārgavī: devi candrabhāge nandāya vidarbha-nandinīṃ paramābhīṣṭa-vareṇa. (iti vandanaṃ kārayati.)

चन्द्रावली: (सोपालम्भं सन्स्कृतेन) आकौमरं भगवति मया हन्त कृष्णस्य हेतोर् विश्रम्भेन प्रवण-मनसा यत् त्वाम् आरधितासि प्रत्यासन्नः स-रभसम् असौ तस्य पाकः प्रथीयान् मां दक्षिण्याद् यद् इह भवति कृष्ण-वर्त्मन्य् अनैषीत्

candrāvalī: (sopālambhaṃ sanskṛtena) ākaumaraṃ bhagavati mayā hanta kṛṣṇasya hetor viśrambhena pravaṇa-manasā yat tvām āradhitāsi pratyāsannaḥ sa-rabhasam asau tasya pākaḥ prathīyān māṃ dakṣiṇyād yad iha bhavati kṛṣṇa-vartmany anaiṣīt

माधवी: पेक्ख पेक्ख पसदहिमुहिव्व सम्वुत्त रुद्दणि.

mādhavī: pekkha pekkha pasadahimuhivva samvutta ruddaṇi.

चन्द्रावली: अज्जे भग्गवि तुम्हे एत्थ सव्वणिं अब्भत्थेध. अहं गदु-अ कुण्ड-त्थिदं भ-अवन्तं पव-अं परिक्कमिस्सम्.

candrāvalī: ajje bhaggavi tumhe ettha savvaṇiṃ abbhatthedha. ahaṃ gadu-a kuṇḍa-tthidaṃ bha-avantaṃ pava-aṃ parikkamissam.

(ततः प्रविशतो नर्तक-वेशौ कृष्ण-सुपर्णौ.)

(tataḥ praviśato nartaka-veśau kṛṣṇa-suparṇau.)

कृष्णः: पर्यशीलि पशुपाल-घटायां केलि-रङ्ग-घतनाय मया यः सुष्ठु सो ऽयम् अकरोत् पर-दुर्गे वेशयन् सचिवतां नट-वेशः

kṛṣṇaḥ: paryaśīli paśupāla-ghaṭāyāṃ keli-raṅga-ghatanāya mayā yaḥ suṣṭhu so 'yam akarot para-durge veśayan sacivatāṃ naṭa-veśaḥ

सुपर्णः: देव गाढं गष्जितानि नट-वेशेनारीणां नेत्राणि नरीणां तु रष्जितानि.

suparṇaḥ: deva gāḍhaṃ gaṣjitāni naṭa-veśenārīṇāṃ netrāṇi narīṇāṃ tu raṣjitāni.

कृष्णः: सखे विहङ्ग-पुङ्गव पश्य प्रदुर्भवन्ति भव्यानि शकुणानि.

kṛṣṇaḥ: sakhe vihaṅga-puṅgava paśya pradurbhavanti bhavyāni śakuṇāni.

सुपर्णः: नभसि रभसावद्भिः श्लाघ्यमाना मुनीन्द्रैर् महित-कुवलयाक्षि कीर्ति-शुभ्रांशु-वक्त्रा नृप-कुलम् इह हित्वा चेदि-राज-प्रधानं मुर-दमन गमिष्यत्य् उत्सुका त्वां जय-श्रीः

suparṇaḥ: nabhasi rabhasāvadbhiḥ ślāghyamānā munīndrair mahita-kuvalayākṣi kīrti-śubhrāṃśu-vaktrā nṛpa-kulam iha hitvā cedi-rāja-pradhānaṃ mura-damana gamiṣyaty utsukā tvāṃ jaya-śrīḥ

कृष्णः: सखे पश्य पश्य क्ष्वेदम् अखण्ड-समरः कलयन्ति शूरा सङ्गीतिनः स्वर-घटाम् अनुघट्टयन्ति उच्चैः पठन्ति शुभ-सूक्त-कुलं द्विजेन्द्र र\श्ट्राणि कुण्डिन-पुरी बधिरी-करोति

kṛṣṇaḥ: sakhe paśya paśya kṣvedam akhaṇḍa-samaraḥ kalayanti śūrā saṅgītinaḥ svara-ghaṭām anughaṭṭayanti uccaiḥ paṭhanti śubha-sūkta-kulaṃ dvijendra ra\śṭrāṇi kuṇḍina-purī badhirī-karoti

सुपर्णः: (पुरो दृष्ट्व) मृडानी-मन्दिराद् एष कुण्डिनेन्द्र-पुत्री बहिर् निष्क्रमति.

suparṇaḥ: (puro dṛṣṭva) mṛḍānī-mandirād eṣa kuṇḍinendra-putrī bahir niṣkramati.

कृष्णः: कामम् इतः परङ्गन-विलोकन-दुर्विलासान् निवृत्तिर् एव श्रेयसी. (इति मुखं व्यावर्त्य) सखे भवतैव पक्षाष्चलेनाकृष्य नृपाभ्याम् इयं समर्प्यताम्.

kṛṣṇaḥ: kāmam itaḥ paraṅgana-vilokana-durvilāsān nivṛttir eva śreyasī. (iti mukhaṃ vyāvartya) sakhe bhavataiva pakṣāṣcalenākṛṣya nṛpābhyām iyaṃ samarpyatām.

सुपर्णः: (निर्वर्ण्य स-विस्मयम्) सौन्दर्याम्बुनिधेर् विधाय मथनं दम्भेन दुग्धाम्बुधेर् गीर्बाणैर् उदहारि चारु-चरिता या सार-सम्पन्-मयी सा लक्ष्मीर् अपि चक्षुषां चिर-चमत्कार-क्रिया-चातुरीं धत्ते हन्त तथा न कान्तिभिर् इयं राज्षः कुमारी यथा

suparṇaḥ: (nirvarṇya sa-vismayam) saundaryāmbunidher vidhāya mathanaṃ dambhena dugdhāmbudher gīrbāṇair udahāri cāru-caritā yā sāra-sampan-mayī sā lakṣmīr api cakṣuṣāṃ cira-camatkāra-kriyā-cāturīṃ dhatte hanta tathā na kāntibhir iyaṃ rājṣaḥ kumārī yathā

कृष्णः: सखे भवतु. किम् एतेन. यद् एष रूप-मात्रेण न हार्यो हरिः.

kṛṣṇaḥ: sakhe bhavatu. kim etena. yad eṣa rūpa-mātreṇa na hāryo hariḥ.

चन्द्रावली: हला माहवि सो वुन्दावण-बि-अ-सम्भूदो मे ब-उल-पोदो तु-ए पलणिज्जो.

candrāvalī: halā māhavi so vundāvaṇa-bi-a-sambhūdo me ba-ula-podo tu-e palaṇijjo.

माधवी: (सास्रम्) भट्टि-दारि-ए पसीद पसीद पदिबलेहि सुणन्दम्. जम् एत्थ मज्झ-वत्तिणी भ-अवदि विहवरि.

mādhavī: (sāsram) bhaṭṭi-dāri-e pasīda pasīda padibalehi suṇandam. jam ettha majjha-vattiṇī bha-avadi vihavari.

चन्द्रावली: मुद्धे अन्ते-उरे ण क्खु सुलहम् एदं मङ्गलं मे अमि-अ-कुण्डं.

candrāvalī: muddhe ante-ure ṇa kkhu sulaham edaṃ maṅgalaṃ me ami-a-kuṇḍaṃ.

(इति सस्रं सङ्कृतेन) त्वद्-दिग्-बोधे ऽप्य् अकुशल-मतिः सङ्गमय्य स्व-गोष्ठे दूरद् बाढं किम् इति कृपया पूर्वम् अङ्गी-कृताहम् नीत्वा देशान्तरम् इदम् उपक्षिप्य सङ्गाद् इदानीं किं व दामोदर गुण-निधे हा त्वया विस्मृतास्मि

(iti sasraṃ saṅkṛtena) tvad-dig-bodhe 'py akuśala-matiḥ saṅgamayya sva-goṣṭhe dūrad bāḍhaṃ kim iti kṛpayā pūrvam aṅgī-kṛtāham nītvā deśāntaram idam upakṣipya saṅgād idānīṃ kiṃ va dāmodara guṇa-nidhe hā tvayā vismṛtāsmi

(नेपथ्ये कल-कलः.)

(nepathye kala-kalaḥ.)

कृष्णः: पौर-स्त्रीनाम् औत्सुक्यम्.

kṛṣṇaḥ: paura-strīnām autsukyam.

सुपर्णः: देव पश्य पश्य वक्त्राणि भान्ति परितो हरिणेक्षणानाम् आरूध-हर्म्य-शिरसां भवद्-ईक्षणाय यैर् निर्मितानि तरसा सरसीरुहाक्ष चन्द्रावली-परिचितानि नभस्-तलानि

suparṇaḥ: deva paśya paśya vaktrāṇi bhānti parito hariṇekṣaṇānām ārūdha-harmya-śirasāṃ bhavad-īkṣaṇāya yair nirmitāni tarasā sarasīruhākṣa candrāvalī-paricitāni nabhas-talāni

कृष्णः: (सोत्कण्ठम्) हा प्रिये चन्द्रावली हा पद्मा-सखि कथं कठोरेण मया विस्मृतासि. तद् अद्यैव द्वारवतीम् आसाद्य तवोद्देशाय चरान् आचरिष्यामि.

kṛṣṇaḥ: (sotkaṇṭham) hā priye candrāvalī hā padmā-sakhi kathaṃ kaṭhoreṇa mayā vismṛtāsi. tad adyaiva dvāravatīm āsādya tavoddeśāya carān ācariṣyāmi.

चन्द्रावली: णं समिद्धं पुरदो कुण्डं पेक्खन्ति णिव्वुदम्हि.

candrāvalī: ṇaṃ samiddhaṃ purado kuṇḍaṃ pekkhanti ṇivvudamhi.

कृष्णः: (सशङ्कम्) सखे कथम् अनुभूत-पूर्वेव कापि सिष्जित-सराणि प्रसर्प्य माम् अर्द्री-करोति.

kṛṣṇaḥ: (saśaṅkam) sakhe katham anubhūta-pūrveva kāpi siṣjita-sarāṇi prasarpya mām ardrī-karoti.

सुपर्णः: निवेदितम् एव देवस्य. यद् अत्र जगत्-त्रये ऽप्य् अस्य बाढम् अनर्घस्य कुमारी-रत्नस्य पश्यामि नान्यम् अर्घ्य-हरम्.

suparṇaḥ: niveditam eva devasya. yad atra jagat-traye 'py asya bāḍham anarghasya kumārī-ratnasya paśyāmi nānyam arghya-haram.

कृष्णः: तर्हि दृशा परीक्षणीयम्. (इत्य् अपङ्गं स २४चारयन्) अये कथं गोकुल-विलासिनी-साधरण-माधुर्य-मुद्रा-मण्डितेयं कुमारी हृदयं ममोन्मादयति. (पुनः सानुरागं निरूप्य) हन्त कथं सैवेयं मे प्राण-वल्लभा.

kṛṣṇaḥ: tarhi dṛśā parīkṣaṇīyam. (ity apaṅgaṃ sa 24cārayan) aye kathaṃ gokula-vilāsinī-sādharaṇa-mādhurya-mudrā-maṇḍiteyaṃ kumārī hṛdayaṃ mamonmādayati. (punaḥ sānurāgaṃ nirūpya) hanta kathaṃ saiveyaṃ me prāṇa-vallabhā.

(इति सम्भ्रमम् अभिनीय) चेतश्-चन्द्रमणेर् द्रवं विरचयत्य् उच्चैः स्मराम्भोनिधेः सम्रम्भं वितनोति नेत्र-कुमुदस्यामोदम् अध्यास्यति उल्लासं परितः प्रपष्चयति मे रोमौषधीनां च या सेयं चन्दन-पङ्क-शितलकरा लब्धाद्य चन्द्रावली

(iti sambhramam abhinīya) cetaś-candramaṇer dravaṃ viracayaty uccaiḥ smarāmbhonidheḥ samrambhaṃ vitanoti netra-kumudasyāmodam adhyāsyati ullāsaṃ paritaḥ prapaṣcayati me romauṣadhīnāṃ ca yā seyaṃ candana-paṅka-śitalakarā labdhādya candrāvalī

तद् अभ्यासम् अभ्युपेत्य माधुर्यम् अस्याः पर्यालोचयामि. (इति परिक्रमति.)

tad abhyāsam abhyupetya mādhuryam asyāḥ paryālocayāmi. (iti parikramati.)

माधवी: (कृष्णं विलोक्य स्वगतम्) कुदो अ-अदो एसो तिल्लो-अ-सुन्दरो नच्च-अ-र-ओ.

mādhavī: (kṛṣṇaṃ vilokya svagatam) kudo a-ado eso tillo-a-sundaro nacca-a-ra-o.

चन्द्रावली: भ-अवं हव्व-वाह तस्स कन्दप्प-कोडि-सुन्दरस्स प-अरविन्द-जु-अलस्स पसे इमं वहेहि तद् एक्क-सरणं जणं. (इति पावकं प्रणम्य) हा भ-अवदि पोण्णमासि एत्थ ओसरे कहिं गदसि.

candrāvalī: bha-avaṃ havva-vāha tassa kandappa-koḍi-sundarassa pa-aravinda-ju-alassa pase imaṃ vahehi tad ekka-saraṇaṃ jaṇaṃ. (iti pāvakaṃ praṇamya) hā bha-avadi poṇṇamāsi ettha osare kahiṃ gadasi.

कृष्णः: (स-खेदम् आत्म-गतम्) हन्त सत्यम् एव महा-सहसे कृताध्यवसाय सेयम् आशु-शुक्षणिं प्रदक्षिनी-करोति तद् अहम् अपेत्य भुजाभ्याम् आवृणोमि.

kṛṣṇaḥ: (sa-khedam ātma-gatam) hanta satyam eva mahā-sahase kṛtādhyavasāya seyam āśu-śukṣaṇiṃ pradakṣinī-karoti tad aham apetya bhujābhyām āvṛṇomi.

चन्द्रावली: (बाष्प-धाराम् अभिनयन्ति स-वैक्लव्यम्) हा बहिनि राधे ण जदु मिलिदासि. हा पि-अ-सहि प-उमे कहिं वत्तासि. हा अम्म गो-उलेसरि न दिट्ठासि. ह परण-णाध सिहण्ड. . . (इत्य् अर्धोक्ते वाक्-स्तम्भं नटयन्ति स-व्यामोहम्.)

candrāvalī: (bāṣpa-dhārām abhinayanti sa-vaiklavyam) hā bahini rādhe ṇa jadu milidāsi. hā pi-a-sahi pa-ume kahiṃ vattāsi. hā amma go-ulesari na diṭṭhāsi. ha paraṇa-ṇādha sihaṇḍa. . . (ity ardhokte vāk-stambhaṃ naṭayanti sa-vyāmoham.)

मन्दम्हित-म-अरन्दे प-अर-म-अर-कण्णि-अ-सिरि-सरणे तस्सिं च्चे-अ मुह-प-उमे भमर-उ मह पडिभवं ण-अणम्

mandamhita-ma-arande pa-ara-ma-ara-kaṇṇi-a-siri-saraṇe tassiṃ cce-a muha-pa-ume bhamara-u maha paḍibhavaṃ ṇa-aṇam

कृष्णः: (स-सम्भ्रमं कण्ठे परिस्वज्य) कुरङ्गाक्षि मा ज्वालय जगन्ति.

kṛṣṇaḥ: (sa-sambhramaṃ kaṇṭhe parisvajya) kuraṅgākṣi mā jvālaya jaganti.

माधवी: (स-रोषम्) रे मह-सहसि-अ धिट्ठ-णच्च-अ-जु-अण मुष्च णं मह-रा-अ-पुत्ति-अम्.

mādhavī: (sa-roṣam) re maha-sahasi-a dhiṭṭha-ṇacca-a-ju-aṇa muṣca ṇaṃ maha-rā-a-putti-am.

कृष्णः: (सास्रम्) अयं कण्ठे लग्नः शशिमुखि जनस् ते प्रणयवान् यद् अप्राप्त्य धन्यां तनुम् अतनु-रूपां तृणयसि प्रसीदाद्य प्राणेश्वरि विरम मास्मिन्न् अनुगते कृथाः पत्याव् अत्याहितम् इदम् उरो मे विदलति

kṛṣṇaḥ: (sāsram) ayaṃ kaṇṭhe lagnaḥ śaśimukhi janas te praṇayavān yad aprāptya dhanyāṃ tanum atanu-rūpāṃ tṛṇayasi prasīdādya prāṇeśvari virama māsminn anugate kṛthāḥ patyāv atyāhitam idam uro me vidalati

चन्द्रावली: (अश्रुतिम् अभिनीय) माहवि मुष्च मु २४च. मा क्खु दुक्खबेहि. जं सम्भविद-बहु-पच्चुहो एसो मुहुत्तो. (इति निजाङ्गुलेर् आभरणम् आकृष्य) हला एष र-अण-मुद्दि-अ जध पुरिसुत्तमस्स दिट्ठि-मग्गं लहेधि. तध तु-ए कदव्वम्. (इति हरि-हस्ताङ्गुलौ मुद्रां निवेश्यन्ती स-शङ्कम् आत्म-गतम्) कधं कढिनो हत्थस्स प्फंसो. (इत्य् अश्रु-धाराम् उन्मृज्य पश्यन्ती सोत्क्रोशम्) कधं सो जेव्व मे जीविदेसरो मं परिरम्भि-अ वहरदि. (इत्य् आनन्द-मूर्छां नटयन्ती भू-तले पतति.)

candrāvalī: (aśrutim abhinīya) māhavi muṣca mu 24ca. mā kkhu dukkhabehi. jaṃ sambhavida-bahu-paccuho eso muhutto. (iti nijāṅguler ābharaṇam ākṛṣya) halā eṣa ra-aṇa-muddi-a jadha purisuttamassa diṭṭhi-maggaṃ lahedhi. tadha tu-e kadavvam. (iti hari-hastāṅgulau mudrāṃ niveśyantī sa-śaṅkam ātma-gatam) kadhaṃ kaḍhino hatthassa pphaṃso. (ity aśru-dhārām unmṛjya paśyantī sotkrośam) kadhaṃ so jevva me jīvidesaro maṃ parirambhi-a vaharadi. (ity ānanda-mūrchāṃ naṭayantī bhū-tale patati.)

माधवी: (सानन्दम्) अम्महे अच्चरि-अ विहिणो चरि-अ.

mādhavī: (sānandam) ammahe accari-a vihiṇo cari-a.

(ततः प्रविशति भीष्मकेनानुसर्यमाना पौर्णमासी.)

(tataḥ praviśati bhīṣmakenānusaryamānā paurṇamāsī.)

पौर्णमासी: उदष्चन्-माधुर्यं विकसित-नवाम्भोरुह-पदं नुदन्तं सन्तापान् अविहत-रथाङ्ग-प्रणयिनम् अजीवान् मोहान्धा हरिम् अनुसरन्ती वर-तनुर् यथा वारां पूरं स्थल-विलुठद्-अङ्गी शफरिका

paurṇamāsī: udaṣcan-mādhuryaṃ vikasita-navāmbhoruha-padaṃ nudantaṃ santāpān avihata-rathāṅga-praṇayinam ajīvān mohāndhā harim anusarantī vara-tanur yathā vārāṃ pūraṃ sthala-viluṭhad-aṅgī śapharikā

(इत्य् उपसृत्य) वत्से चन्द्रावलि माधवाद् अवाप्त-प्रसादया त्वया सन्दीपितेयं सान्दीपनि-जननी क्षणदा. तद् उत्थीयताम्. (इति भूजाभ्यां उत्थापयति.)

(ity upasṛtya) vatse candrāvali mādhavād avāpta-prasādayā tvayā sandīpiteyaṃ sāndīpani-jananī kṣaṇadā. tad utthīyatām. (iti bhūjābhyāṃ utthāpayati.)

चन्द्रावली: (पुरो दृष्ट्वा स्वगतम्) कधम् एत्थ तादो मे विदब्भ-णाधो. (इति लज्जम् अभिनीय पौर्णमासीम् अन्तरा करोति.)

candrāvalī: (puro dṛṣṭvā svagatam) kadham ettha tādo me vidabbha-ṇādho. (iti lajjam abhinīya paurṇamāsīm antarā karoti.)

कृष्णः: (स-विस्मयम्) भगवति कथम् त्वम् अत्रागतासि.

kṛṣṇaḥ: (sa-vismayam) bhagavati katham tvam atrāgatāsi.

पौर्णमासी: हन्त गोकुलचन्द्र चन्द्रावली-स्नेहेन.

paurṇamāsī: hanta gokulacandra candrāvalī-snehena.

भीष्मकः: (सादरम्) अविदितस् तनयाम् अनयान् नयन्न् उपकृतिं कृतवान् मम जाम्बवान् मुनि-मनः-प्रणिधेय-पदाम्बुजस् त्वम् असि येन वरो दुहितुर् वरः

bhīṣmakaḥ: (sādaram) aviditas tanayām anayān nayann upakṛtiṃ kṛtavān mama jāmbavān muni-manaḥ-praṇidheya-padāmbujas tvam asi yena varo duhitur varaḥ

पौर्णमासी: कुण्डिनेन्द्र सत्यं पुणयवतां शिखा-मणिर् असि. तद् इयं समर्प्यतां निज-कुल कैरव-चन्द्रिका चन्द्रावली राजेन्द्राय.

paurṇamāsī: kuṇḍinendra satyaṃ puṇayavatāṃ śikhā-maṇir asi. tad iyaṃ samarpyatāṃ nija-kula kairava-candrikā candrāvalī rājendrāya.

कृष्णः: (स्वगतम्) तां जीवित-वल्लभाम् अन्तरेण चन्द्रावलीम् अङ्गी-कर्तुं प्रवर्तमानम् अपि मानसं मे नापराध्यति. यद् इयं तस्याः सोदरा.

kṛṣṇaḥ: (svagatam) tāṃ jīvita-vallabhām antareṇa candrāvalīm aṅgī-kartuṃ pravartamānam api mānasaṃ me nāparādhyati. yad iyaṃ tasyāḥ sodarā.

भीष्मकः: (स-विनयम्) अयम् इह किल कन्या-बन्धवानां निबन्धः समुचित इति लक्ष्मी-कान्त विज्षापयामि मम दुहितुर् अनुज्षोल्लङ्घनाद् अङ्गनायाः कथम् अपि न परस्याः पाणि-सङ्गो विधेयः

bhīṣmakaḥ: (sa-vinayam) ayam iha kila kanyā-bandhavānāṃ nibandhaḥ samucita iti lakṣmī-kānta vijṣāpayāmi mama duhitur anujṣollaṅghanād aṅganāyāḥ katham api na parasyāḥ pāṇi-saṅgo vidheyaḥ

(कृष्णः पौर्णमासी-मुखम् ईक्षते.)

(kṛṣṇaḥ paurṇamāsī-mukham īkṣate.)

पौर्णमासी: मुकुन्द गोकुल-कुमारी-कुलानि चन्द्रावली-मात्र-शेषानि दुर्विदग्धेन विधिना कृतानि. तद् अत्र का क्षतिः.

paurṇamāsī: mukunda gokula-kumārī-kulāni candrāvalī-mātra-śeṣāni durvidagdhena vidhinā kṛtāni. tad atra kā kṣatiḥ.

कृष्णः: राजन् तथास्तु.

kṛṣṇaḥ: rājan tathāstu.

सुपर्णः: राजन्न् अवधीयताम् श्री-नाथे विनय-भरेण नाथिते ऽस्मिन् वैदर्भ्या निज-सुहृद्-अङ्ग-सङ्गमाय तत्रायं भजति भयङ्करः प्रकामं विश्रामं क्षिति-पति-चन्द्र ते निबन्धः

suparṇaḥ: rājann avadhīyatām śrī-nāthe vinaya-bhareṇa nāthite 'smin vaidarbhyā nija-suhṛd-aṅga-saṅgamāya tatrāyaṃ bhajati bhayaṅkaraḥ prakāmaṃ viśrāmaṃ kṣiti-pati-candra te nibandhaḥ

भीष्मकः: तथास्तु. (इति सादरम् अभ्युपेत्य) देव कृपया परिगृह्यताम् इयं परिचर्योचिता किङ्करी. (इति चन्द्रावलीम् समर्पयति.)

bhīṣmakaḥ: tathāstu. (iti sādaram abhyupetya) deva kṛpayā parigṛhyatām iyaṃ paricaryocitā kiṅkarī. (iti candrāvalīm samarpayati.)

कृष्णः: (सादरम् अङ्गी-कृत्य) राजन्न् अनुजानीहि. द्वारकां प्रयामि. (इति स-परिवारो निष्क्रान्तः.)

kṛṣṇaḥ: (sādaram aṅgī-kṛtya) rājann anujānīhi. dvārakāṃ prayāmi. (iti sa-parivāro niṣkrāntaḥ.)

(नेपथ्ये) सप्तिः सप्ती रथ इह रथः कुष्जरः कुष्जरो मे तूणस् तूणो धनुर् उत धनुर् भोः कृपानि कृपानि का भीः का भीर् अयम् अयम् अहं हा त्वरध्वं त्वरध्वं राज्षः पुत्री बत हृत-हृता कामिना बल्लवेन

(nepathye) saptiḥ saptī ratha iha rathaḥ kuṣjaraḥ kuṣjaro me tūṇas tūṇo dhanur uta dhanur bhoḥ kṛpāni kṛpāni kā bhīḥ kā bhīr ayam ayam ahaṃ hā tvaradhvaṃ tvaradhvaṃ rājṣaḥ putrī bata hṛta-hṛtā kāminā ballavena

भीष्मकः: कथम् उपात्त-सम्भ्रमाणां राज्षां कोलाहलः प्रथीयान् अभूत्. (नेपथ्याभिमुखम् आलोक्य) कथं यदु-सैन्यम् आकर्षन् सङ्कर्षणः समगंस्त.

bhīṣmakaḥ: katham upātta-sambhramāṇāṃ rājṣāṃ kolāhalaḥ prathīyān abhūt. (nepathyābhimukham ālokya) kathaṃ yadu-sainyam ākarṣan saṅkarṣaṇaḥ samagaṃsta.

(पुनर् अवधाय स-स्मितम्) विले क्व नु विलिल्यिरे नृप-पिपीडकाः पीडिताः पिनास्मि जगद्-अन्दकं न न हरिः क्रुद्धं धास्यति शची-गृह-कुरङ्ग रे हससि किं त्वम् इत्य् उन्नदन्न् उदेति मद-डम्बर-स्खलित-चूडाम् अग्रे हली

(punar avadhāya sa-smitam) vile kva nu vililyire nṛpa-pipīḍakāḥ pīḍitāḥ pināsmi jagad-andakaṃ na na hariḥ kruddhaṃ dhāsyati śacī-gṛha-kuraṅga re hasasi kiṃ tvam ity unnadann udeti mada-ḍambara-skhalita-cūḍām agre halī

(पुनर् नेपथ्ये) वीक्रोषन् दन्तवक्रः कलित-भय-भरो हन्त वक्रः किलासीत् पिण्डी-शूरः शृगाली स्खलित-रथ-गतिर् मागधो वागधो ऽभूत् दूरद् औज्झन् नृपानां कुलं अधि-समरं निस्कृपानां कृपाणान् धुन्वाने शार्ङ्ग-धन्वन्य् अरि-निधन-धरं हास्य-रङ्गेन सार्धम्

(punar nepathye) vīkroṣan dantavakraḥ kalita-bhaya-bharo hanta vakraḥ kilāsīt piṇḍī-śūraḥ śṛgālī skhalita-ratha-gatir māgadho vāgadho 'bhūt dūrad aujjhan nṛpānāṃ kulaṃ adhi-samaraṃ niskṛpānāṃ kṛpāṇān dhunvāne śārṅga-dhanvany ari-nidhana-dharaṃ hāsya-raṅgena sārdham

फ़्न् २ भीष्मकः: (सानन्दम्) निवृत्त-चिन्तो ऽस्मि सम्वृत्तः.

fn 2 bhīṣmakaḥ: (sānandam) nivṛtta-cinto 'smi samvṛttaḥ.

(नेपथ्ये) खण्डितेन विनिबद्ध-वाससा पण्डितेन रण-रङ्ग-कर्मणि केशवेन रचितार्ध-मुण्डनः कुण्डिनेश्वर-सुतो विडम्बितः

(nepathye) khaṇḍitena vinibaddha-vāsasā paṇḍitena raṇa-raṅga-karmaṇi keśavena racitārdha-muṇḍanaḥ kuṇḍineśvara-suto viḍambitaḥ

भीष्मकः: (स-शङ्कम्) सान्त्वयितुम् उचितो ऽयं कुल-कलिमा कुमारः कदाचिद् व्रीदयासौ मनस्वी प्राणन् अपि जह्यात्. (इति निष्क्रान्तः.) (इति निष्क्रान्ताः सर्वे.)

bhīṣmakaḥ: (sa-śaṅkam) sāntvayitum ucito 'yaṃ kula-kalimā kumāraḥ kadācid vrīdayāsau manasvī prāṇan api jahyāt. (iti niṣkrāntaḥ.) (iti niṣkrāntāḥ sarve.)