Unmatta-rādhikā: Rādhā’s Divine Madness

(ततः प्रविशति वृन्दया सह सङ्कथयन्ति पौर्णमासी.) पौर्णमासी: हन्त कथम् उपक्रान्तो ऽयम् अन्तिमस् तामसी-मुहूर्तः. पश्य पश्य-— दूरात् खरांसु-सरभस्य परिस्फुरन्ति विस्फूर्जितैर् उदय-शैल-तटिं विलोक्य त्रासाद् असौ विशति चन्दन-पिण्ड-पाण्डुर् अष्टाचलं मृग-कलाङ्क-मृगाधिराजः

(tataḥ praviśati vṛndayā saha saṅkathayanti paurṇamāsī.) paurṇamāsī: hanta katham upakrānto 'yam antimas tāmasī-muhūrtaḥ. paśya paśya-— dūrāt kharāṃsu-sarabhasya parisphuranti visphūrjitair udaya-śaila-taṭiṃ vilokya trāsād asau viśati candana-piṇḍa-pāṇḍur aṣṭācalaṃ mṛga-kalāṅka-mṛgādhirājaḥ

वृन्दा: भगवति मथ्यमानस्येव महाम्भोनिधेर् गम्भीरं कम् अपि कोलाहल-सम्रम्भम् आकर्ण्य सम्भ्रमेणागतास्मि. तत् कथ्यतां किम् एतद् इति.

vṛndā: bhagavati mathyamānasyeva mahāmbhonidher gambhīraṃ kam api kolāhala-samrambham ākarṇya sambhrameṇāgatāsmi. tat kathyatāṃ kim etad iti.

पौर्णमासी: पुत्रि वृन्दे नेदं च ते कर्णयोः प्राङ्गनं अधिरूढम्.

paurṇamāsī: putri vṛnde nedaṃ ca te karṇayoḥ prāṅganaṃ adhirūḍham.

वृन्दा: भगवति किं तन् नाम.

vṛndā: bhagavati kiṃ tan nāma.

पौर्णमासी: वलीवर्द-दानव-मर्दन-वर्धित-रोष-पर्वतं पूर्वे-द्युर् अपूर्व-विक्रमेण केशिनम् उत्पत्य गोष्ठम् अधितिष्ठति शिखण्डवतांसे कंसेनानुशिष्टः स खलु गण्डिनेयो नन्दस्य मन्दिरं आसेदिवान्. स च राजोपजीवी राजीव-बन्धौ पूर्व-पर्वतम् अधिरूढे स-पूर्वजं पूर्व-देवरिं पुरं नेष्यति.

paurṇamāsī: valīvarda-dānava-mardana-vardhita-roṣa-parvataṃ pūrve-dyur apūrva-vikrameṇa keśinam utpatya goṣṭham adhitiṣṭhati śikhaṇḍavatāṃse kaṃsenānuśiṣṭaḥ sa khalu gaṇḍineyo nandasya mandiraṃ āsedivān. sa ca rājopajīvī rājīva-bandhau pūrva-parvatam adhirūḍhe sa-pūrvajaṃ pūrva-devariṃ puraṃ neṣyati.

वृन्दा: (क्षणं तूष्णीं स्थित्वा दीर्घम् उष्णं निश्वास्य च स-वैक्लव्यम्) वन-भुवि नव-कुष्जं कस्य हेतोर् विधस्ये धृत-रुचि रचयिष्यम्य् अत्र वा पुष्प-तल्पम् सुरभिम् असमये वा वल्लिम् उत्फुल्लयिष्ये यदि नयति मुकुन्दं गन्दिनेयः पुरय

vṛndā: (kṣaṇaṃ tūṣṇīṃ sthitvā dīrgham uṣṇaṃ niśvāsya ca sa-vaiklavyam) vana-bhuvi nava-kuṣjaṃ kasya hetor vidhasye dhṛta-ruci racayiṣyamy atra vā puṣpa-talpam surabhim asamaye vā vallim utphullayiṣye yadi nayati mukundaṃ gandineyaḥ puraya

पौर्णमासी: (स-व्यथम्) क्रन्दन्तीनां प्लुत-विरुतिभिर् बिभ्यतीनां विभावात् कुप्यान्तीनाम् असकृद् असकृद् गन्दिनी-नन्दनाय हा धिग् दैवं कुवलय-दृशां जाग्रतीनां समग्रा व्यग्राक्षीणां क्षणवद् अभितस् तामसीयं व्यरंसीत्

paurṇamāsī: (sa-vyatham) krandantīnāṃ pluta-virutibhir bibhyatīnāṃ vibhāvāt kupyāntīnām asakṛd asakṛd gandinī-nandanāya hā dhig daivaṃ kuvalaya-dṛśāṃ jāgratīnāṃ samagrā vyagrākṣīṇāṃ kṣaṇavad abhitas tāmasīyaṃ vyaraṃsīt

वृन्दा: (सास्रम्) लब्ध-भ्रमेण हरता हरि-शर्वरीशं विन्यस्यता च विरह-क्लम-कालकूटम् हा गन्दिनी-तनुज-मन्दर-भूधरेण विक्षोभितः पृथुल-गोकुल-सागरो ऽयम्

vṛndā: (sāsram) labdha-bhrameṇa haratā hari-śarvarīśaṃ vinyasyatā ca viraha-klama-kālakūṭam hā gandinī-tanuja-mandara-bhūdhareṇa vikṣobhitaḥ pṛthula-gokula-sāgaro 'yam

पौर्णमासी: वत्से तद् इतो गोपेन्द्र-गोपुरं एवानुसरावः. (इति परिक्रम्य पुरः पश्यन्ति स-बाष्पम्) यत्र मङ्गल-सम्पदं न कुरुते व्यग्रा तदा त्वोचितां वात्सल्यौपयिकं च नोपनयते पाथेयं उद्भ्रान्त-धीः धूली-जालम् असौ विलोचन-जलैर् जम्बालयन्ती परं गोविन्दं परिरभ्य नन्द-गृहिणी नीरन्ध्रम् आक्रन्दति

paurṇamāsī: vatse tad ito gopendra-gopuraṃ evānusarāvaḥ. (iti parikramya puraḥ paśyanti sa-bāṣpam) yatra maṅgala-sampadaṃ na kurute vyagrā tadā tvocitāṃ vātsalyaupayikaṃ ca nopanayate pātheyaṃ udbhrānta-dhīḥ dhūlī-jālam asau vilocana-jalair jambālayantī paraṃ govindaṃ parirabhya nanda-gṛhiṇī nīrandhram ākrandati

वृन्दा: शैब्यायाः सखी-जल्पितं किम् आकर्णितम् अर्यया.

vṛndā: śaibyāyāḥ sakhī-jalpitaṃ kim ākarṇitam aryayā.

पौर्णमासी: पुत्रि कीदृशम् इदम्.

paurṇamāsī: putri kīdṛśam idam.

वृन्दा: न निर्घोषान् मन्ये निशमयसि घोषस्य करुणान् विमुग्धे त्वं दध्नाम् इह यद् अनुबध्नासि मथनम् जपन् कर्णोत्सङ्गे सखि किम् अपि दूतः क्षिति-पतेर् मुकुन्दं मन्दात्मा नगर-गमनाय त्वरयति

vṛndā: na nirghoṣān manye niśamayasi ghoṣasya karuṇān vimugdhe tvaṃ dadhnām iha yad anubadhnāsi mathanam japan karṇotsaṅge sakhi kim api dūtaḥ kṣiti-pater mukundaṃ mandātmā nagara-gamanāya tvarayati

पौर्णमासी: वत्से शैब्या-विमोहतस् त्वं विक्लवा श्यामला-विलापेनाभिज्षासि.

paurṇamāsī: vatse śaibyā-vimohatas tvaṃ viklavā śyāmalā-vilāpenābhijṣāsi.

वृन्दा: तथ्यं ब्रवीषि. तद् एतं वर्णय.

vṛndā: tathyaṃ bravīṣi. tad etaṃ varṇaya.

पौर्णमासी: भानोर् बिम्बे त्वरितम् उदय-प्रस्थतः प्रस्थिते ऽसौ यत्रानन्दी पठति मुदितः स्यन्दने गान्दिनेयः तावत् तूर्णं स्फुट-खुर-पुटैः क्षोणि-पृष्ठं खनन्तो यावन् नामी हृदय भवतो घोटकाः स्फोटकाः स्युः

paurṇamāsī: bhānor bimbe tvaritam udaya-prasthataḥ prasthite 'sau yatrānandī paṭhati muditaḥ syandane gāndineyaḥ tāvat tūrṇaṃ sphuṭa-khura-puṭaiḥ kṣoṇi-pṛṣṭhaṃ khananto yāvan nāmī hṛdaya bhavato ghoṭakāḥ sphoṭakāḥ syuḥ

वृन्दा: शृणुवः किं परिदेवयति भद्रा.

vṛndā: śṛṇuvaḥ kiṃ paridevayati bhadrā.

(नेपथ्ये) तुवरन्तो तुह द-इदो स-अङ्ग-णीदं पुरो समारुह-इ तहबि न पराण-स-उणे हदङ्ग-णीदं परिच्च-असि

(nepathye) tuvaranto tuha da-ido sa-aṅga-ṇīdaṃ puro samāruha-i tahabi na parāṇa-sa-uṇe hadaṅga-ṇīdaṃ paricca-asi

पौर्णमासी: (वामतो दृष्ट्व) वत्से माधवस्य माध्याह्निकं दाम निर्मिमाणायां चन्द्रावल्यां शल्यार्पिणी पद्मा-व्याहृतिर् आकर्ण्यताम्.

paurṇamāsī: (vāmato dṛṣṭva) vatse mādhavasya mādhyāhnikaṃ dāma nirmimāṇāyāṃ candrāvalyāṃ śalyārpiṇī padmā-vyāhṛtir ākarṇyatām.

(नेपथ्ये) अज्झारूढो रहम् इह पुरा सङ्ग-रङ्गी रहङ्गी हा पुप्फाणं तुहबि चडुले गण्ठनुक्कण्ठिदासि आहीरीणं बहिरि गहिरुक्कोस-दीहा वीलाब किं दे चन्दा-अली न परिदो कण्ण-कू-अं विशन्ति

(nepathye) ajjhārūḍho raham iha purā saṅga-raṅgī rahaṅgī hā pupphāṇaṃ tuhabi caḍule gaṇṭhanukkaṇṭhidāsi āhīrīṇaṃ bahiri gahirukkosa-dīhā vīlāba kiṃ de candā-alī na parido kaṇṇa-kū-aṃ viśanti

पौर्णमासी: (सोद्वेगम्) आली-व्यालीक-वचनेन मुहुर् विहस्ता हस्तारविन्द-विगलद्-ग्रथितार्ध-माल्या हा हन्त हन्त किम् अपि प्रतिपन्न-तन्त्रा चन्द्रावली किल दशान्तरम् आरुरोह

paurṇamāsī: (sodvegam) ālī-vyālīka-vacanena muhur vihastā hastāravinda-vigalad-grathitārdha-mālyā hā hanta hanta kim api pratipanna-tantrā candrāvalī kila daśāntaram āruroha

वृन्दा: पश्य पश्य विवशाम् एव चन्द्रावलीं स्यन्दनाग्रतो निधाय शोचति पद्मा.

vṛndā: paśya paśya vivaśām eva candrāvalīṃ syandanāgrato nidhāya śocati padmā.

(नेपथ्ये) क्खणम् अवधेहि हदासे तिलं बि ण-अणष्चलं प-आसेहि हन्त तुवरे-इ तुर-अम् णिक्करुणो गान्दिनी-पुत्तो

(nepathye) kkhaṇam avadhehi hadāse tilaṃ bi ṇa-aṇaṣcalaṃ pa-āsehi hanta tuvare-i tura-am ṇikkaruṇo gāndinī-putto

पौर्णमासी: हन्त वत्से राधिकाम् अपश्यन्ती बाढम् आकुलास्मि.

paurṇamāsī: hanta vatse rādhikām apaśyantī bāḍham ākulāsmi.

वृन्दा: (दक्षिणतः प्रेक्ष्य) ह धिक् पश्य पश्य न वक्तुं नावक्तुं पुर-गमन-वार्तां मुर-भिदः क्षमन्ते राधायै कथम् अपि विशाखा-प्रभृतयः समन्ताद् आक्रान्ता निविड-जडिम-श्रेणिभिर् इमाः परं कर्णाकर्णि-व्यवहृतिम् अधीरं विदधति

vṛndā: (dakṣiṇataḥ prekṣya) ha dhik paśya paśya na vaktuṃ nāvaktuṃ pura-gamana-vārtāṃ mura-bhidaḥ kṣamante rādhāyai katham api viśākhā-prabhṛtayaḥ samantād ākrāntā niviḍa-jaḍima-śreṇibhir imāḥ paraṃ karṇākarṇi-vyavahṛtim adhīraṃ vidadhati

पौर्णमासी: (स-खेदम्) यस्यालोक-सुखे कृतेन निमिषैर् आक्षिप्यमाने मनाक् प्रत्यूहेन वराक्षि तद्-विरहितास् त्वं नौषि मीनीर् अपि तस्मिन् विन्दति माधवे मधु-पुरीं दैवान् न जानीमहे हा राधे प्रणयानुविद्ध-मनसः का ते गतिर् भाविनी

paurṇamāsī: (sa-khedam) yasyāloka-sukhe kṛtena nimiṣair ākṣipyamāne manāk pratyūhena varākṣi tad-virahitās tvaṃ nauṣi mīnīr api tasmin vindati mādhave madhu-purīṃ daivān na jānīmahe hā rādhe praṇayānuviddha-manasaḥ kā te gatir bhāvinī

वृन्दा: पश्य पश्य समस्ताद् आकस्मिकेन कोलाहलेन कुरङ्गीव तरङ्गित-दृष्टिर् एशा बहिर् वीथीम् आससाद राधा.

vṛndā: paśya paśya samastād ākasmikena kolāhalena kuraṅgīva taraṅgita-dṛṣṭir eśā bahir vīthīm āsasāda rādhā.

पौर्णमासी: हा कष्टं स्फुटं दिव्योन्मादमयीम् उद्घूर्णं आपद्यते राधिका. यद् इयम् असम्बन्ध-भूयिष्ठम् अनेक-भाषमयीं भारतीम् उद्गिरति.

paurṇamāsī: hā kaṣṭaṃ sphuṭaṃ divyonmādamayīm udghūrṇaṃ āpadyate rādhikā. yad iyam asambandha-bhūyiṣṭham aneka-bhāṣamayīṃ bhāratīm udgirati.

(नेपथ्ये) व-अ-णरब-इ-णन्दणं स बन्धुम् राहा-पवरोबरि पेक्खि-अ प्फुरन्तम् स्खलति मम वपुः कथं धारित्री भ्रमति कुतः किम् अमी नटन्ति नीपाः

(nepathye) va-a-ṇaraba-i-ṇandaṇaṃ sa bandhum rāhā-pavarobari pekkhi-a pphurantam skhalati mama vapuḥ kathaṃ dhāritrī bhramati kutaḥ kim amī naṭanti nīpāḥ

पौर्णमासी: शृणूवः किम् आह ललिता.

paurṇamāsī: śṛṇūvaḥ kim āha lalitā.

(नेपथ्ये) सहि राहे मा विसीद. पव्वद-परिक्कमोबक्कमो एसो.

(nepathye) sahi rāhe mā visīda. pavvada-parikkamobakkamo eso.

पौर्णमासी: श्रूयतां वत्साया व्याहृतिः.

paurṇamāsī: śrūyatāṃ vatsāyā vyāhṛtiḥ.

(नेपथ्ये) सहचरि परिज्षातं सद्यः समस्तम् इदं मया पटिम-पटलैस् त्वं निह्नोतुं कियत् प्रभविष्यसि विरम कृपणे भावी नायं हरेर् विरह-क्लमो मम किम् अभवन् कण्ठे प्राण मुहुर् निरपत्रपाः

(nepathye) sahacari parijṣātaṃ sadyaḥ samastam idaṃ mayā paṭima-paṭalais tvaṃ nihnotuṃ kiyat prabhaviṣyasi virama kṛpaṇe bhāvī nāyaṃ harer viraha-klamo mama kim abhavan kaṇṭhe prāṇa muhur nirapatrapāḥ

वृन्दा: भगवति विवक्षुर् इव विशाखा लक्ष्यते.

vṛndā: bhagavati vivakṣur iva viśākhā lakṣyate.

(नेपथ्ये) तं विद्धंसि-अ कंसम् रत्ति-मुहे तुह मेलिस्स-इ प्पण-इ सहि मा घम्म विलक्ख क्खमावदीणां धुरीणासि

(nepathye) taṃ viddhaṃsi-a kaṃsam ratti-muhe tuha melissa-i ppaṇa-i sahi mā ghamma vilakkha kkhamāvadīṇāṃ dhurīṇāsi

पौर्णमासी: समाकर्णय वर-वर्णिनी-वर्णितम्

paurṇamāsī: samākarṇaya vara-varṇinī-varṇitam

(नेपथ्ये) नाश्वासनं विरचय त्वम् इदं हताशे शुष्यन्-मुखी मम गुणं परिकीर्तयन्ती दूराद् अमर्दव-भृतो ऽपि मुहुः क्षमायाः कुक्षिं विदारयति पश्य रथाङ्ग-नेमिः

(nepathye) nāśvāsanaṃ viracaya tvam idaṃ hatāśe śuṣyan-mukhī mama guṇaṃ parikīrtayantī dūrād amardava-bhṛto 'pi muhuḥ kṣamāyāḥ kukṣiṃ vidārayati paśya rathāṅga-nemiḥ

पौर्णमासी: अहह राजीव-नेत्र-यात्रा-वित्रासित-चेताः कं अप्य् अधैर्य-दि/क्षां उरी-चकार चकोराक्षी.

paurṇamāsī: ahaha rājīva-netra-yātrā-vitrāsita-cetāḥ kaṃ apy adhairya-di/kṣāṃ urī-cakāra cakorākṣī.

वृन्दा: क्षणं विक्रोशन्ती विलुठति शताङ्गस्य पुरतः क्षणं बाष्प-ग्रस्तां किरति किल दृष्टिं हरि-मुखे क्षणं रामस्याग्रे पतति दशनोत्तम्भित-त्र्णा न राधेयं कं वा क्षिपति करुणाम्भोधि-कुहरे

vṛndā: kṣaṇaṃ vikrośantī viluṭhati śatāṅgasya purataḥ kṣaṇaṃ bāṣpa-grastāṃ kirati kila dṛṣṭiṃ hari-mukhe kṣaṇaṃ rāmasyāgre patati daśanottambhita-trṇā na rādheyaṃ kaṃ vā kṣipati karuṇāmbhodhi-kuhare

पौर्णमासी: (सास्रम्) ह हन्त हन्त न हि न्यस्ता दृष्टिः क्षणं अधर-पाली-परिमले यया कंसारातेः प्रिय-सहचरीणाम् अपि पुरः गुरूणाम् अप्य् अग्रे यद् अकलित-लज्जावलिर् अभूद् इयं राधा सद्यस् तद् इह मम चेतो ग्लपयति

paurṇamāsī: (sāsram) ha hanta hanta na hi nyastā dṛṣṭiḥ kṣaṇaṃ adhara-pālī-parimale yayā kaṃsārāteḥ priya-sahacarīṇām api puraḥ gurūṇām apy agre yad akalita-lajjāvalir abhūd iyaṃ rādhā sadyas tad iha mama ceto glapayati

(पुनर् निरूप्य) रथिनः पथि पश्यतः स-खेदं बत राधा-वदनम् मुरान्तकस्य किरतो नयने घनाश्रु-बिन्दून् अरविन्दे मकरन्दवत् क्रमेण

(punar nirūpya) rathinaḥ pathi paśyataḥ sa-khedaṃ bata rādhā-vadanam murāntakasya kirato nayane ghanāśru-bindūn aravinde makarandavat krameṇa

वृन्दा: भगवति नूनं कुमारीणां प्राणः प्राणेश्वरेण सार्धम् एवाद्य प्रयास्यन्ति.

vṛndā: bhagavati nūnaṃ kumārīṇāṃ prāṇaḥ prāṇeśvareṇa sārdham evādya prayāsyanti.

पौर्णमासी: पुत्रि हरेः सन्देश-हरं पश्य पश्य एतास् तूर्णं नयत किरतीर् आर्ति-मिश्रस् तमिस्रा भावी भाव्या पुनर् अपि मया मङ्गलः सङ्गमो वा इत्थं दीर्घैर् अघ-विजयिना हन्त सन्दानितो ऽभूद् आशा-पाशैः सरसिज-दृशां प्राण-सारङ्ग-सङ्घः

paurṇamāsī: putri hareḥ sandeśa-haraṃ paśya paśya etās tūrṇaṃ nayata kiratīr ārti-miśras tamisrā bhāvī bhāvyā punar api mayā maṅgalaḥ saṅgamo vā itthaṃ dīrghair agha-vijayinā hanta sandānito 'bhūd āśā-pāśaiḥ sarasija-dṛśāṃ prāṇa-sāraṅga-saṅghaḥ

वृन्दा: (स-व्यथम्) पिबति न मकरन्दं वृन्दम् इन्दिन्दिराणां वनम् अपि न मयूरास् ताण्डवैर् मण्डयन्ति विदधति च रथाङ्गाः स्वाङ्गनाभिर् न सङ्गम् सरति सरसिजाक्षे गोष्ठतः पट्टनाय

vṛndā: (sa-vyatham) pibati na makarandaṃ vṛndam indindirāṇāṃ vanam api na mayūrās tāṇḍavair maṇḍayanti vidadhati ca rathāṅgāḥ svāṅganābhir na saṅgam sarati sarasijākṣe goṣṭhataḥ paṭṭanāya

पौर्णमासी: (नेमि-वर्त्मानुसृत्य स-खेदम्) अहह अद्वीपे क्षिपती समस्त-जगतीं अस्तोक-शोकाम्बुधौ राधा सम्भृत-काकुर् आकुलम् असौ चक्रे तथा क्रन्दनम् येन स्यन्दन-नेमि-निर्मित-महा-सीमन्त-दम्भाद् इदं हा सर्वंसहयापि निर्भरम् अभूद् दूराद् विदीऋणं भुवा

paurṇamāsī: (nemi-vartmānusṛtya sa-khedam) ahaha advīpe kṣipatī samasta-jagatīṃ astoka-śokāmbudhau rādhā sambhṛta-kākur ākulam asau cakre tathā krandanam yena syandana-nemi-nirmita-mahā-sīmanta-dambhād idaṃ hā sarvaṃsahayāpi nirbharam abhūd dūrād vidīṛṇaṃ bhuvā

वृन्दा: हा कष्टम्. हा कष्टम्. पुरः क्वचन धावति स्फुरति चित्रितेव क्वचित् तनोति हसितं क्वचित् क्वचन तीव्रम् आक्रन्दति इयं प्रलपति क्वचित् क्वचन मौनम् आलम्बते मुकुन्द-विरहोद्गतैर् मुहुर् अधीर-धीर् आधिभिः

vṛndā: hā kaṣṭam. hā kaṣṭam. puraḥ kvacana dhāvati sphurati citriteva kvacit tanoti hasitaṃ kvacit kvacana tīvram ākrandati iyaṃ pralapati kvacit kvacana maunam ālambate mukunda-virahodgatair muhur adhīra-dhīr ādhibhiḥ

(नेपथ्ये) क्व नन्द-कुल-चन्द्रमाः क्व शिखि-चन्द्रकालणृतिः क्व मन्द्र-मुरली-रवः क्व नु सुरेन्द्र-नील-द्युतिः क्व रास-रस-ताण्डवी क्व सखि जीव-रक्षौशधिर् निधिर् मम सुहृत्तमः क्व बत हन्त हा धिग्-विधिम्

(nepathye) kva nanda-kula-candramāḥ kva śikhi-candrakālaṇṛtiḥ kva mandra-muralī-ravaḥ kva nu surendra-nīla-dyutiḥ kva rāsa-rasa-tāṇḍavī kva sakhi jīva-rakṣauśadhir nidhir mama suhṛttamaḥ kva bata hanta hā dhig-vidhim

पौर्णमासी: धिक् कष्टम्. मूर्तम् एतद् दुर्णिवारं कारुण्य-डम्बरं परिलम्बते. तद् इतस् तूर्णं मे प्रस्थितिः पथ्या.

paurṇamāsī: dhik kaṣṭam. mūrtam etad durṇivāraṃ kāruṇya-ḍambaraṃ parilambate. tad itas tūrṇaṃ me prasthitiḥ pathyā.

वृन्दा: भगवति मुखराम् अत्र सन्निधापयितुम् इच्छामि. (इत्य् उभे निष्क्रान्ते.) (विष्कम्भकः)

vṛndā: bhagavati mukharām atra sannidhāpayitum icchāmi. (ity ubhe niṣkrānte.) (viṣkambhakaḥ)

(ततः प्रविशति सखीभ्याम् आश्वास्यमाना राधा.) राधा: (साक्रन्दम्) निपीता न स्वैरं श्रुति-पुटिकया नर्म-भणितिर् न दृष्टा निःशङ्कं सुमुखि मुख-पङ्केरुह-रुचः हरेर् वक्षः-पीठं न किल घनम् आलिङ्गितम् अभूद् इति ध्यायं ध्यायं स्फुटति लुठद् अन्तर् मम मनः

(tataḥ praviśati sakhībhyām āśvāsyamānā rādhā.) rādhā: (sākrandam) nipītā na svairaṃ śruti-puṭikayā narma-bhaṇitir na dṛṣṭā niḥśaṅkaṃ sumukhi mukha-paṅkeruha-rucaḥ harer vakṣaḥ-pīṭhaṃ na kila ghanam āliṅgitam abhūd iti dhyāyaṃ dhyāyaṃ sphuṭati luṭhad antar mama manaḥ

विशाखा: हला कण्हस्स पच्चा-अमण-सन्देसम् जाणन्ती बि इरिसे वे-अनाणल-झलक्कारे अप्पाणं पक्खिबन्ती कीस सहीणं पराणं करीसेण रन्धेसि.

viśākhā: halā kaṇhassa paccā-amaṇa-sandesam jāṇantī bi irise ve-anāṇala-jhalakkāre appāṇaṃ pakkhibantī kīsa sahīṇaṃ parāṇaṃ karīseṇa randhesi.

राधा: (सन्स्कृतम् आश्रित्य) चेतः खिन्न-जने हरेः परिणतं कारुण्य-वीचि-भरैर् इत्य् आभीर-नत-भ्रुवां सखि भवेद् आलोक-सम्भावना मर्म-ग्रन्थि-निकृन्तन-व्यसनिनी तं तादृशं वैरिणी क्रूरेयं विरह-व्यथा न सहते मद्-भाग-धेयोत्सवम्

rādhā: (sanskṛtam āśritya) cetaḥ khinna-jane hareḥ pariṇataṃ kāruṇya-vīci-bharair ity ābhīra-nata-bhruvāṃ sakhi bhaved āloka-sambhāvanā marma-granthi-nikṛntana-vyasaninī taṃ tādṛśaṃ vairiṇī krūreyaṃ viraha-vyathā na sahate mad-bhāga-dheyotsavam

(इत्य् आर्तिं नटयन्ती.) उत्तापी पूट-पाकतो ऽपि गरल-ग्रामाद् अपि क्षोभणो दम्होलेर् अपि दुःसहः कटुर् अलं हृन्-मग्न-शल्याद् अपि तीव्रः प्रौढ-विसूचिक-निचयतो ऽप्य् उच्चैर् ममायं बली मर्माण्य् अद्य भिनत्ति गोकुल-पतेर् विश्लेष-जन्म ज्वरः (इति मुक्त-कण्ठं रोदिति.)

(ity ārtiṃ naṭayantī.) uttāpī pūṭa-pākato 'pi garala-grāmād api kṣobhaṇo damholer api duḥsahaḥ kaṭur alaṃ hṛn-magna-śalyād api tīvraḥ prauḍha-visūcika-nicayato 'py uccair mamāyaṃ balī marmāṇy adya bhinatti gokula-pater viśleṣa-janma jvaraḥ (iti mukta-kaṇṭhaṃ roditi.)

(नेफथ्ये) अद्य प्राण-परार्धतो ऽपि दयिते दूरं प्रयाते हरौ हा धिग् दुःसह-शोक-शङ्कुभिर् अभूद् विद्धान्तरा राधिका तेनास्याः प्रतिषेधम् आर्य-चरिते त्वं मा कृथा मा कृथाः क्षीणेयं क्षणम् अत्र सुष्ठु विलुठन्त्य् आर्त-स्वरं रोदितु

(nephathye) adya prāṇa-parārdhato 'pi dayite dūraṃ prayāte harau hā dhig duḥsaha-śoka-śaṅkubhir abhūd viddhāntarā rādhikā tenāsyāḥ pratiṣedham ārya-carite tvaṃ mā kṛthā mā kṛthāḥ kṣīṇeyaṃ kṣaṇam atra suṣṭhu viluṭhanty ārta-svaraṃ roditu

ललिता: (नेपथ्याभिमुखम् आलोक्य स्वगतम्) वुन्दे साहु साहु जं णिवारन् उम्मुही मुहरा तु-ए णिवारिदा.

lalitā: (nepathyābhimukham ālokya svagatam) vunde sāhu sāhu jaṃ ṇivāran ummuhī muharā tu-e ṇivāridā.

राधा: (पुनश् चक्रवाकीं विलोक्य साभ्यर्थनम्) इयम् उअपगता प्राचीतस् त्वं रथाङ्गि ततो हरिस् तव पदम् अगाद् अक्ष्णोर् अस्य प्रवृत्तिम् उदीरय विनयति रथ-क्लान्तिं हन्त प्रभोः पथि तस्य कः प्रणयति जनः को वा पत्राङ्कुरादि-परिष्क्रियाम्

rādhā: (punaś cakravākīṃ vilokya sābhyarthanam) iyam uapagatā prācītas tvaṃ rathāṅgi tato haris tava padam agād akṣṇor asya pravṛttim udīraya vinayati ratha-klāntiṃ hanta prabhoḥ pathi tasya kaḥ praṇayati janaḥ ko vā patrāṅkurādi-pariṣkriyām

ललिता: पि-अ-सहि वि-ओ-इणी-णि-उरम्ब-कुडुम्ब-साहि-सिहरे. महुरा-पत्थामुक्कण्ठिदं वि-अ पेक्ख वलि-पुट्ठ र-आम्.

lalitā: pi-a-sahi vi-o-iṇī-ṇi-uramba-kuḍumba-sāhi-sihare. mahurā-patthāmukkaṇṭhidaṃ vi-a pekkha vali-puṭṭha ra-ām.

राधा: (स-श्लाघम्) भ्रातर् वायस-मण्डली-मुकुट हे निष्क्रम्य गोष्ठाद् इतः सन्देशं वद वन्दनोत्तरम् अमुम् वृन्दाटवीन्द्राय मे दग्धुं प्राण-पशुं शिखी विरह-भूर् इन्धे मद्-अङ्गालये सान्द्रं नागर-चन्द्र भिन्धि रभसाद् आशार्गला-बन्धनम्

rādhā: (sa-ślāgham) bhrātar vāyasa-maṇḍalī-mukuṭa he niṣkramya goṣṭhād itaḥ sandeśaṃ vada vandanottaram amum vṛndāṭavīndrāya me dagdhuṃ prāṇa-paśuṃ śikhī viraha-bhūr indhe mad-aṅgālaye sāndraṃ nāgara-candra bhindhi rabhasād āśārgalā-bandhanam

(सव्यतः शारिकाम् अवेक्ष्य) न वेद्मि सखि शारिके यद् असि तस्य दूती हरेर् इदं प्रथमतः स्फुटं कथय मुष्च वार्तां पराम् स पिष्ट-कटु-कण्टकः सखिभिर् आवृतो वर्तते रथो रथ इति ब्रुवन् किम् अधुना प्रतीची-मुखः

(savyataḥ śārikām avekṣya) na vedmi sakhi śārike yad asi tasya dūtī harer idaṃ prathamataḥ sphuṭaṃ kathaya muṣca vārtāṃ parām sa piṣṭa-kaṭu-kaṇṭakaḥ sakhibhir āvṛto vartate ratho ratha iti bruvan kim adhunā pratīcī-mukhaḥ

(इति विक्रोशन्ती स-शङ्कम्) किं जप्पिस्सादि सम्पदं गुरु-अणो ह वैणवं क्वामृतम् जुत्तिं सो-अ-हरं सुणामि ण कहं ह णर्म-भङ्गी क्व सा किं धारेमि न धेरि-अं क्खणं अहं ह प्राण-नाथः क्व मे कण्ठं मुष्चध रे पराण-हद-अ ह धिङ् न दृष्टो हरिः

(iti vikrośantī sa-śaṅkam) kiṃ jappissādi sampadaṃ guru-aṇo ha vaiṇavaṃ kvāmṛtam juttiṃ so-a-haraṃ suṇāmi ṇa kahaṃ ha ṇarma-bhaṅgī kva sā kiṃ dhāremi na dheri-aṃ kkhaṇaṃ ahaṃ ha prāṇa-nāthaḥ kva me kaṇṭhaṃ muṣcadha re parāṇa-hada-a ha dhiṅ na dṛṣṭo hariḥ

विशाखा: (अपवर्य) ललिदे तुरि-अं कुण कम्पि उबाणं जेन एसो पराण-विद्दोहि पि-अ-सही-ए वे-अना-तरङ्गो क्खणं बि सिढिली-आदि.

viśākhā: (apavarya) lalide turi-aṃ kuṇa kampi ubāṇaṃ jena eso parāṇa-viddohi pi-a-sahī-e ve-anā-taraṅgo kkhaṇaṃ bi siḍhilī-ādi.

ललिता: (राधाम् उपेत्य सन्स्कृतेन) अशङ्केमहि पङ्कजक्षि कुतुकी निर्माय मायां क्रमाद् अक्रूरादि-मयीं हरिः परिहसत्य् अस्मान् कलावान् अलम् मोक्तुं न क्षमते कदापि यद् अयं वृन्दाटवी-कन्दरं शक्यः प्रेक्षितुम् अष्जसा सखि स चेत् कु २४जण्तरे मृग्यते

lalitā: (rādhām upetya sanskṛtena) aśaṅkemahi paṅkajakṣi kutukī nirmāya māyāṃ kramād akrūrādi-mayīṃ hariḥ parihasaty asmān kalāvān alam moktuṃ na kṣamate kadāpi yad ayaṃ vṛndāṭavī-kandaraṃ śakyaḥ prekṣitum aṣjasā sakhi sa cet ku 24jaṇtare mṛgyate

विशाखा: ललिदे साहु साहु. सच्चं वि-अक्खणासि.

viśākhā: lalide sāhu sāhu. saccaṃ vi-akkhaṇāsi.

राधा: हन्त सख्यौ नासम्भव्यं इदम्. तन् मृगयेमहि.

rādhā: hanta sakhyau nāsambhavyaṃ idam. tan mṛgayemahi.

(इति परिक्रम्य पुरः कुरङ्गिर् विलोकयन्ती स-बाष्पम् उच्चैः.) हरि हरि भवतीभिः स्वन्त-हारी हरिण्यो हरिर् इह किम् अपङ्गातिथ्य-सङ्गी व्यधायि यद् अनुरणित-वंशी-काकलीभिर् मुखेभ्यः सुख-तृण-कवला वः सामि-लीढाः स्खलन्ति

(iti parikramya puraḥ kuraṅgir vilokayantī sa-bāṣpam uccaiḥ.) hari hari bhavatībhiḥ svanta-hārī hariṇyo harir iha kim apaṅgātithya-saṅgī vyadhāyi yad anuraṇita-vaṃśī-kākalībhir mukhebhyaḥ sukha-tṛṇa-kavalā vaḥ sāmi-līḍhāḥ skhalanti

(इत्य् अन्यतो गत्वा सात्त-हासम्) अले मोलि च्छिप्पं भण पलिहलन्ती कुडिलदं कुडुङ्गे गुढङ्गो निवस-इ कहिं पिण्छ-म-उलि नवाम्भोद-श्रेणी-स्तणित-गणतो ऽप्य् अर्बुद-गुणं पि-अं तुम्हानं मुरलि-जणिदं जस्स रणिदम्

(ity anyato gatvā sātta-hāsam) ale moli cchippaṃ bhaṇa palihalantī kuḍiladaṃ kuḍuṅge guḍhaṅgo nivasa-i kahiṃ piṇcha-ma-uli navāmbhoda-śreṇī-staṇita-gaṇato 'py arbuda-guṇaṃ pi-aṃ tumhānaṃ murali-jaṇidaṃ jassa raṇidam

विशाखा: (सोद्ग्रीवम् अवेक्ष्य) एस पि-अ-सही-ए कुण्ड-नि-उष्जे गुष्जा-अली दीस-इ.

viśākhā: (sodgrīvam avekṣya) esa pi-a-sahī-e kuṇḍa-ni-uṣje guṣjā-alī dīsa-i.

राधा: (सम्भ्रमेणादाय जिघ्रन्ती सोत्कम्पम्) मणि-राज-रुचा विराजिता दनुजारेः स्फुरितासि वक्षसि इह किं लुठसि त्वम् आकुला सखि गुष्जावलि-कुष्ज-वर्त्मनि

rādhā: (sambhrameṇādāya jighrantī sotkampam) maṇi-rāja-rucā virājitā danujāreḥ sphuritāsi vakṣasi iha kiṃ luṭhasi tvam ākulā sakhi guṣjāvali-kuṣja-vartmani

ललिता: मग्गणाहिनिवेसेण अविण्णाद-मग्गा-ओ अम्हे कधं सहित्थली-पेरन्तं पत्तम्ह.

lalitā: maggaṇāhiniveseṇa aviṇṇāda-maggā-o amhe kadhaṃ sahitthalī-perantaṃ pattamha.

राधा: हा प्रिय-सखि चन्द्रावली (इत्य् औत्सुक्यम् अभिनीय) विशाखे तम् अदृष्ट-पूर्वं वल्लभित-बल्लवेन्द्र-नन्दनं चन्द्रावलीं द्रष्टुम् इच्छामि.

rādhā: hā priya-sakhi candrāvalī (ity autsukyam abhinīya) viśākhe tam adṛṣṭa-pūrvaṃ vallabhita-ballavendra-nandanaṃ candrāvalīṃ draṣṭum icchāmi.

विशाखा: सा क्खु कराला-ए मन्दिरे सन्दणिदा क्खिणादि.

viśākhā: sā kkhu karālā-e mandire sandaṇidā kkhiṇādi.

राधा: तद् अमुं गिरीन्द्रम् एव गौरवेण गिरां पात्रं करवाणि. (इति परिक्रम्य सेर्ष्यम्) विशाखे कुतः साम्प्रतं मां प्रतारयसि. यद् अग्रे देवी चन्द्रावली.

rādhā: tad amuṃ girīndram eva gauraveṇa girāṃ pātraṃ karavāṇi. (iti parikramya serṣyam) viśākhe kutaḥ sāmprataṃ māṃ pratārayasi. yad agre devī candrāvalī.

(इत्य् उपसृत्य स-बाष्प-गद्गदम्) कुसुमित-लता-पुष्जे गुष्जन्-मदान्ध-मधुव्रते त्रासाद् इव दृशोर् द्वन्द्वं न्यस्यन् स्मित-स्फुरिताधरः किम् इह मुरली-पानिर् व्/एणी-शिखोच्चलच्-चन्द्रकः सखि तव दृष्टः स्वैरी व्रजेन्द्र-सुतस् त्वया

(ity upasṛtya sa-bāṣpa-gadgadam) kusumita-latā-puṣje guṣjan-madāndha-madhuvrate trāsād iva dṛśor dvandvaṃ nyasyan smita-sphuritādharaḥ kim iha muralī-pānir v/eṇī-śikhoccalac-candrakaḥ sakhi tava dṛṣṭaḥ svairī vrajendra-sutas tvayā

(कन्दरे निजोक्ति-प्रतिध्वनिम् आकर्ण्य स-व्यथम्) कथं सक्रन्दम् असौ माम् एवानुपृच्छति. (इति स-विधम् आसाद्य स-व्यमोहम्)

(kandare nijokti-pratidhvanim ākarṇya sa-vyatham) kathaṃ sakrandam asau mām evānupṛcchati. (iti sa-vidham āsādya sa-vyamoham)

सान्द्रैः सुन्दरि वृन्दशो हरि-परिष्वाङ्गैर् इदं मङ्गलं दृष्टं ते हत-राधयाङ्गम् अनया दिष्ट्याद्य चन्द्रावली द्राग् एनं निहितेन कण्ठम् अभितः शीर्णेन कंस-द्विषः कर्णोत्तंस-सु-गन्धिना निज-भुज-द्वन्द्वेन सन्धुक्षय (इत्य् आलिङ्गितुम् उपक्रमते)

sāndraiḥ sundari vṛndaśo hari-pariṣvāṅgair idaṃ maṅgalaṃ dṛṣṭaṃ te hata-rādhayāṅgam anayā diṣṭyādya candrāvalī drāg enaṃ nihitena kaṇṭham abhitaḥ śīrṇena kaṃsa-dviṣaḥ karṇottaṃsa-su-gandhinā nija-bhuja-dvandvena sandhukṣaya (ity āliṅgitum upakramate)

ललिता: हल-फदि-अ-सिला-पडिबिम्बिदा एसा तुमं जेव्व. ण क्खु चन्दा-अली.

lalitā: hala-phadi-a-silā-paḍibimbidā esā tumaṃ jevva. ṇa kkhu candā-alī.

राधा: (निरूप्य) नातथ्यं ब्रवीषि. (इति पुरो गत्वा सोल्लासं निहस्य.) ललिते दिष्ट्याहम् अमुक्त-विग्रहाद्य सम्वृत्ता. पश्य पश्य (इत्य् अङ्गुल्या दर्शयन्ति)

rādhā: (nirūpya) nātathyaṃ bravīṣi. (iti puro gatvā sollāsaṃ nihasya.) lalite diṣṭyāham amukta-vigrahādya samvṛttā. paśya paśya (ity aṅgulyā darśayanti)

विदूरे कंसारिर् मुकुटित-शिखण्डावलिर् असौ पुरा गौराङ्गीभिः कलित-परिरम्भो विलसति (इत्य् साभ्यसूयं पुनर् निरूप्य स-खेदम्) न कान्तो ऽयं शङ्के सुरपति-धनुर्-धाम-मधुरस् तडिल्-लेखा-हारी गिरिम् अवललम्बे जलधरः (इति मूर्छति)

vidūre kaṃsārir mukuṭita-śikhaṇḍāvalir asau purā gaurāṅgībhiḥ kalita-parirambho vilasati (ity sābhyasūyaṃ punar nirūpya sa-khedam) na kānto 'yaṃ śaṅke surapati-dhanur-dhāma-madhuras taḍil-lekhā-hārī girim avalalambe jaladharaḥ (iti mūrchati)

उभे: हला संस्सन समस्सस.

ubhe: halā saṃssana samassasa.

राधा: (समाश्वस्य सादरम्) गिरीन्द्र त्वं प्रेम्णा प्रवर-वरिवस्य-विरचने वरीयान् इत्य् अङ्के तव वसति शङ्के प्रभुर् असौ (इति काकुम् आतन्वति) दरी-द्वारम् दूराद् द्रुतम् इह दरोद्घत्य दयया दुरन्तं दैन्योर्मीन् मम दमय दामोदर-दृशा

rādhā: (samāśvasya sādaram) girīndra tvaṃ premṇā pravara-varivasya-viracane varīyān ity aṅke tava vasati śaṅke prabhur asau (iti kākum ātanvati) darī-dvāram dūrād drutam iha darodghatya dayayā durantaṃ dainyormīn mama damaya dāmodara-dṛśā

(पुनर् निभल्य) कथम् एष झत्कर-कारि-वारि-निर्झरयित-महाश्रु-पूरो मौनम् एवावलम्बते.

(punar nibhalya) katham eṣa jhatkara-kāri-vāri-nirjharayita-mahāśru-pūro maunam evāvalambate.

(इत्य् अष्जलिं बध्नति) गोवर्धन त्वम् इह गोकुल-सङ्गि-भूमौ तुङ्गैः शिरोभिर् अभिपत्य नभो विभासि तेनावलोक्य हरितः परितो वदाशु कुत्राद्य बल्लव-मणिः खलु खेलतीति

(ity aṣjaliṃ badhnati) govardhana tvam iha gokula-saṅgi-bhūmau tuṅgaiḥ śirobhir abhipatya nabho vibhāsi tenāvalokya haritaḥ parito vadāśu kutrādya ballava-maṇiḥ khalu khelatīti

(किष्चिद् अग्रे गत्वा) मकरन्द-करम्बितः कदम्बो ननु सो ऽयं चतुलाक्षि यस्य मूले प्रचेलक-शालकया हरिर् मे कच-पक्षे रचयां चकार चूडाम्

(kiṣcid agre gatvā) makaranda-karambitaḥ kadambo nanu so 'yaṃ catulākṣi yasya mūle pracelaka-śālakayā harir me kaca-pakṣe racayāṃ cakāra cūḍām

(दक्षिणतः प्रेक्ष्य स-विक्रोशम्) सेयं गोवर्धन-गिरि-दरी द्वारि विन्यस्त-चित्रा यस्याम् आस्ते विचकिल-मयी कल्पिता तेन शय्या दृष्ट्वाप्य् एनां ललितम् अभितः स्मारयन्तीं पुरस्तात् प्राणन् कण्ठे सखि विचरतो धिग् वराकान् ममास्ते

(dakṣiṇataḥ prekṣya sa-vikrośam) seyaṃ govardhana-giri-darī dvāri vinyasta-citrā yasyām āste vicakila-mayī kalpitā tena śayyā dṛṣṭvāpy enāṃ lalitam abhitaḥ smārayantīṃ purastāt prāṇan kaṇṭhe sakhi vicarato dhig varākān mamāste

(इति वैक्लव्यं नटयन्ति) दृष्टः कुष्ज-गणो व्यलोकि निखिलं वृन्दाटवी-कोटरम् निर्बन्धेन निभालिता च निविडा भाण्डीर-भू-मण्डली प्रत्य्-अङ्गं मुहुर् ईक्षितः सखि मया सो ऽयं च गोवर्धनो लब्धः क्वापि न तस्य हन्त ललिते गन्धो ऽपि बन्धोस् तव

(iti vaiklavyaṃ naṭayanti) dṛṣṭaḥ kuṣja-gaṇo vyaloki nikhilaṃ vṛndāṭavī-koṭaram nirbandhena nibhālitā ca niviḍā bhāṇḍīra-bhū-maṇḍalī praty-aṅgaṃ muhur īkṣitaḥ sakhi mayā so 'yaṃ ca govardhano labdhaḥ kvāpi na tasya hanta lalite gandho 'pi bandhos tava

ललिता: हल कुदुङ्गे लुक्किदो माहवो तु-ए कित्ति-अ-वरं ण लब्धोत्थि. त निविण्ण मा होहि.

lalitā: hala kuduṅge lukkido māhavo tu-e kitti-a-varaṃ ṇa labdhotthi. ta niviṇṇa mā hohi.

राधा: (परिक्रम्य स-सम्भ्रमं सन्स्कृतेन) साधु ललिते साधु साधु पश्य दूराद् अक्रूरेण सार्धं पुरः स्यन्दनं अरुधो ऽयं नन्द-नन्दनः. तद् एनं कण्ठ-ग्राहम् अवरोहयिष्ये.

rādhā: (parikramya sa-sambhramaṃ sanskṛtena) sādhu lalite sādhu sādhu paśya dūrād akrūreṇa sārdhaṃ puraḥ syandanaṃ arudho 'yaṃ nanda-nandanaḥ. tad enaṃ kaṇṭha-grāham avarohayiṣye.

(इति तद्-अभ्यर्णम् आसाद्य स-व्यथाम्) गिरेः शृङ्गं स्वर्ण-स्तवकितम् इदं हन्त न रथस् तमालो ऽसौ नील-द्युतिर् इह न गोपी-रतिगुरुः बली शार्दूलो ऽयं न हि नृपति-दूतः सखि पुरो विधातुर् वामत्वात् कथं इतरथा सर्वम् उदभूत् (इति मूर्छति)

(iti tad-abhyarṇam āsādya sa-vyathām) gireḥ śṛṅgaṃ svarṇa-stavakitam idaṃ hanta na rathas tamālo 'sau nīla-dyutir iha na gopī-ratiguruḥ balī śārdūlo 'yaṃ na hi nṛpati-dūtaḥ sakhi puro vidhātur vāmatvāt kathaṃ itarathā sarvam udabhūt (iti mūrchati)

विशाखा: (सोद्वेगम्) ललिदे जव भिसिणी-दल-इं अणेमि. दव णं पदष्चलेन वि-ए-हि. (इति धावति)

viśākhā: (sodvegam) lalide java bhisiṇī-dala-iṃ aṇemi. dava ṇaṃ padaṣcalena vi-e-hi. (iti dhāvati)

(नेपथ्ये) विरह-भरम् उदिर्णं प्रेक्ष्य राधाति-दैन्यं स्फुटम् अखिलम् अशुष्यन् मानसी हन्त गङ्गा अहह रवि-तुरङ्गाजीव्य-शृङ्गाग्र दूर्वः शत-भुज-मितिर् आसीद् एष गोवर्धनो ऽपि

(nepathye) viraha-bharam udirṇaṃ prekṣya rādhāti-dainyaṃ sphuṭam akhilam aśuṣyan mānasī hanta gaṅgā ahaha ravi-turaṅgājīvya-śṛṅgāgra dūrvaḥ śata-bhuja-mitir āsīd eṣa govardhano 'pi

राधा: (प्रबुध्य स-प्रणयेर्ष्यम्) हला राहि मुष्च अली-अ-मान-दुल्ललिदत्ताणम्.

rādhā: (prabudhya sa-praṇayerṣyam) halā rāhi muṣca alī-a-māna-dullalidattāṇam.

ललिता: (निश्वस्य नम्री-भवति)

lalitā: (niśvasya namrī-bhavati)

राधा: हला राहि एसो दे प-अ-सद्द-दिण्ण-कण्णो केलि-कुडुङ्गे पविशदि कण्हो.

rādhā: halā rāhi eso de pa-a-sadda-diṇṇa-kaṇṇo keli-kuḍuṅge paviśadi kaṇho.

(इति ललितायाः पदान्ते पतन्ती.) मुकुन्दो ऽयं कुन्दोज्ज्वल-परिसरं कुष्जम् अयते लताली च स्मेरा मधुप-विरुतैस् त्वं त्वरयति तद् उत्तिष्ठोमत्ते न तुद पद-लग्नं सहचरीं दुरापस् ते मौघ्याद् विरमति वरीयान् अवसरः

(iti lalitāyāḥ padānte patantī.) mukundo 'yaṃ kundojjvala-parisaraṃ kuṣjam ayate latālī ca smerā madhupa-virutais tvaṃ tvarayati tad uttiṣṭhomatte na tuda pada-lagnaṃ sahacarīṃ durāpas te maughyād viramati varīyān avasaraḥ

ललिता: हा हदम्हि देव्व-हद-एण. (इति फुत्-कृत्य रोदिति)

lalitā: hā hadamhi devva-hada-eṇa. (iti phut-kṛtya roditi)

विशाखा: (सम्भ्रमाद् उपेत्य) ललिदे किम् क्खु एदम्. धीरा होहि.

viśākhā: (sambhramād upetya) lalide kim kkhu edam. dhīrā hohi.

राधा: (स-विस्मयम्) सहि किं क्खु तुमं च्चे-अ ललिदासि.

rādhā: (sa-vismayam) sahi kiṃ kkhu tumaṃ cce-a lalidāsi.

ललिता: (स-गद्गदम्) अध इं.

lalitā: (sa-gadgadam) adha iṃ.

राधा: अम्महे सच्चं भणादि. जं अहं राहम्हि. (समस्ताद् विलोक्य) णूणं वन-मालि-अ-पुप्फ-इं वि-एदुं एत्थ पत्तम्हि. ता कण्हस्स कण्ण-पुर-किदे मल्लि-अ-त्थव-अं गेन्हिस्सम्.

rādhā: ammahe saccaṃ bhaṇādi. jaṃ ahaṃ rāhamhi. (samastād vilokya) ṇūṇaṃ vana-māli-a-puppha-iṃ vi-eduṃ ettha pattamhi. tā kaṇhassa kaṇṇa-pura-kide malli-a-tthava-aṃ genhissam.

(इति पुष्प-वाटिकाम् उपेत्य साटङ्कं सन्स्कृतेन) किम् अग्रे मल्लीनां स्खलति कलिका-श्रेणिर् अधुना कदम्बानां किं वा त्रुटति परितो मष्जरि-ततिः कथं वा जातीनां दधति मुकुलः श्यामल-रुचिं हरेर् वृन्दारण्ये द्रुतम् अहह केयं गतिर् अभूत्

(iti puṣpa-vāṭikām upetya sāṭaṅkaṃ sanskṛtena) kim agre mallīnāṃ skhalati kalikā-śreṇir adhunā kadambānāṃ kiṃ vā truṭati parito maṣjari-tatiḥ kathaṃ vā jātīnāṃ dadhati mukulaḥ śyāmala-ruciṃ harer vṛndāraṇye drutam ahaha keyaṃ gatir abhūt

उभे: णूणं महा-दावग्गि-जल-विलिध एस वन-थलि.

ubhe: ṇūṇaṃ mahā-dāvaggi-jala-vilidha esa vana-thali.

राधा: ललिदे ण जाणे तिक्ख-दावाणल-किल-विलिधं वि-अ कीस अज्ज मे चित्तं पडिभादि. त दिट्ठि-मेत्त-महिद-प-अण्ड-दव-मण्डलं दे व-अस्सं अनुसरेम्ह.

rādhā: lalide ṇa jāṇe tikkha-dāvāṇala-kila-vilidhaṃ vi-a kīsa ajja me cittaṃ paḍibhādi. ta diṭṭhi-metta-mahida-pa-aṇḍa-dava-maṇḍalaṃ de va-assaṃ anusaremha.

ललिता: एदु एदु पि-अ-सही.

lalitā: edu edu pi-a-sahī.

राधा: (स-हर्षम्) नादि-दुरे गो-उलिन्द-णन्दणो भवे. जं एसा गो-मण्डली लक्खी-अदि. (इति परिक्रम्य सोद्वेगम्)

rādhā: (sa-harṣam) nādi-dure go-ulinda-ṇandaṇo bhave. jaṃ esā go-maṇḍalī lakkhī-adi. (iti parikramya sodvegam)

चरति न पुरः शष्पं बाष्प-प्रवाहि-विलोचना मुख-परिसरे लद्भोघुर्णा न लेढि च तर्णकान् किम् इति हरितो हम्बा-रवैर् इयं सखि भिन्दती हरि हरि हरेर् धेनु-श्रेणी परं पथि शीर्यते

carati na puraḥ śaṣpaṃ bāṣpa-pravāhi-vilocanā mukha-parisare ladbhoghurṇā na leḍhi ca tarṇakān kim iti harito hambā-ravair iyaṃ sakhi bhindatī hari hari harer dhenu-śreṇī paraṃ pathi śīryate

नेपथ्ये: दंशः कंस-नृपस्य वक्षसि रुषा कृष्णोरगेणार्प्यतां दूरे गोष्ठ-तडाग-जीवनं इतो येनोपजह्रे हरिः हा धिक् कः शरणं भवेन् मृदि लुठद् गात्रीयम् अन्तः-क्लमाद् आभीरी-शफरी-ततिः शिथिलिता-श्वासोर्मिर् आमिलति (राधा सोत्कम्पं घूर्णन्ती मूर्छति.)

nepathye: daṃśaḥ kaṃsa-nṛpasya vakṣasi ruṣā kṛṣṇorageṇārpyatāṃ dūre goṣṭha-taḍāga-jīvanaṃ ito yenopajahre hariḥ hā dhik kaḥ śaraṇaṃ bhaven mṛdi luṭhad gātrīyam antaḥ-klamād ābhīrī-śapharī-tatiḥ śithilitā-śvāsormir āmilati (rādhā sotkampaṃ ghūrṇantī mūrchati.)

ललिता: हला समस्सस समस्सस.

lalitā: halā samassasa samassasa.

राधा: (चक्षुर् उन्मील्य नभो विलोकयन्ती) देव दिवाकर नमस्यति राधिका. साधयाभीष्टम्.

rādhā: (cakṣur unmīlya nabho vilokayantī) deva divākara namasyati rādhikā. sādhayābhīṣṭam.

विशाखा: (स-सम्भ्रमम्) सहस्स-भानुणा मङ्गलं आसंसिदम्.

viśākhā: (sa-sambhramam) sahassa-bhānuṇā maṅgalaṃ āsaṃsidam.

राधा: (अश्रुतिम् अभिनीय) हन्त हन्त विषूचीनैर् नीता मधुरिम-परीतैर् मधु-भिदः पदैर् वैलक्षण्यं किम् अपि जगती-लोचन-हरम् इयं तीर-क्षौणी तरणि-तरणायाः सखि दृशोर् व्रजन्ती पन्थानं मम करण-वृत्तीर् ज्वरयति

rādhā: (aśrutim abhinīya) hanta hanta viṣūcīnair nītā madhurima-parītair madhu-bhidaḥ padair vailakṣaṇyaṃ kim api jagatī-locana-haram iyaṃ tīra-kṣauṇī taraṇi-taraṇāyāḥ sakhi dṛśor vrajantī panthānaṃ mama karaṇa-vṛttīr jvarayati

ललिता: हला एत्थ पुलिणे सूरं आरोहि-अ अहिट्ठं अब्भत्थेम्ह.

lalitā: halā ettha puliṇe sūraṃ ārohi-a ahiṭṭhaṃ abbhatthemha.

राधा: (पुलिने लुठन्ती) त्वम् अस्माकं यस्मिन् पशुप-रमणीनां रचितवान् सदा भूयो भूयः प्रणय-गहनं तुष्टि-लहरीम् तद् एतत् कालिन्दी-पुलिनम् इह खिन्नः किम् अधुना परिरम्भाद् अम्भोरुह-मुख न सम्भावयसि नः

rādhā: (puline luṭhantī) tvam asmākaṃ yasmin paśupa-ramaṇīnāṃ racitavān sadā bhūyo bhūyaḥ praṇaya-gahanaṃ tuṣṭi-laharīm tad etat kālindī-pulinam iha khinnaḥ kim adhunā parirambhād ambhoruha-mukha na sambhāvayasi naḥ

ललिता: (कालिन्दीम् अवलोक्य) बहिणि मिहिर-वंसुत्तंस-रुबे तु-अत्तो महुमहण-पदत्तिं लब्धु-कामागतम्हि

lalitā: (kālindīm avalokya) bahiṇi mihira-vaṃsuttaṃsa-rube tu-atto mahumahaṇa-padattiṃ labdhu-kāmāgatamhi

राधा: (सन्स्कृतेन) यद् अजनि मणि-हर्म्य-स्पर्धि-कुष्जानुविद्धं तव सखि नवरोधस् तस्य लीलावरोधः (इति मूर्छति)

rādhā: (sanskṛtena) yad ajani maṇi-harmya-spardhi-kuṣjānuviddhaṃ tava sakhi navarodhas tasya līlāvarodhaḥ (iti mūrchati)

विशाखा: ललिदे वण-मालिणो निम्मल्ल-मालं नास-सिहरे अप्पेहि. (इत्य् उभे तथा कुरुतः.)

viśākhā: lalide vaṇa-māliṇo nimmalla-mālaṃ nāsa-sihare appehi. (ity ubhe tathā kurutaḥ.)

राधा: (चिरात् प्रबुध्य सन्स्कृतेन) ललिते समाकर्णय दृष्टः को ऽपि भयङ्करः सखि मया स्वप्नो बलीयान् अभूद् एतस्मिन् अपि मे प्रतीति-रचना जाग्रद्-दशेत्य् उद्गता दूतः को ऽपि दुराग्रहः क्षिति-पतेर् आगत्य वृन्दाटवीं कृष्णं हन्त रथेन (इत्य् अर्धोक्ते) सन्तम् अहह क्षेमं व्रजे तिष्ठतु तद् अहं दुःस्वप्न-विपाक-शान्तये कालिन्द-नन्दिन्यां कृताभिषेका मुकुन्दं पश्येयम्.

rādhā: (cirāt prabudhya sanskṛtena) lalite samākarṇaya dṛṣṭaḥ ko 'pi bhayaṅkaraḥ sakhi mayā svapno balīyān abhūd etasmin api me pratīti-racanā jāgrad-daśety udgatā dūtaḥ ko 'pi durāgrahaḥ kṣiti-pater āgatya vṛndāṭavīṃ kṛṣṇaṃ hanta rathena (ity ardhokte) santam ahaha kṣemaṃ vraje tiṣṭhatu tad ahaṃ duḥsvapna-vipāka-śāntaye kālinda-nandinyāṃ kṛtābhiṣekā mukundaṃ paśyeyam.

विशाखा: हला खेला-तित्थं गच्छम्ह. जहिं सदा म-उन्दो खेलदि. (इति सर्वाः परिक्रमन्ति.)

viśākhā: halā khelā-titthaṃ gacchamha. jahiṃ sadā ma-undo kheladi. (iti sarvāḥ parikramanti.)

(ततः प्रविशति वृन्दा मुखरा च.)

(tataḥ praviśati vṛndā mukharā ca.)

मुखरा: वच्छे किं करेदि राहा.

mukharā: vacche kiṃ karedi rāhā.

वृन्दा: आर्ये पश्येयम्. विशाखया सह खेला-तीर्थम् अवगाहते.

vṛndā: ārye paśyeyam. viśākhayā saha khelā-tīrtham avagāhate.

राधा: (तुङ्गं तरङ्ग-सोभं विलोक्य) विशाखे साधु साधु, यद् अद्य खेला-तीर्थम् उपनीतास्मि. पश्य नीलाम्बुज-वनी-निलीनस् तव सखा विस्तृत-भुजार्गलः खेलति.

rādhā: (tuṅgaṃ taraṅga-sobhaṃ vilokya) viśākhe sādhu sādhu, yad adya khelā-tīrtham upanītāsmi. paśya nīlāmbuja-vanī-nilīnas tava sakhā vistṛta-bhujārgalaḥ khelati.

विशाखा: अदो ओदरेहि. (इत्य् उभे निष्क्रान्ते)

viśākhā: ado odarehi. (ity ubhe niṣkrānte)

ललिता: (विलोक्य स-विक्रोशम्) हद्धी हद्धी हदम्हि हदम्हि. एसा पि-अ-सही विशाहा-ए सद्धं गहिर-पवाहे णिमग्गा जेव्व. न उन हदो उत्थिदा. त तुण्णं दोण्णं त-इ-आ भविस्सम्. (तयोर् जल-प्रवेशं दृष्ट्वा इत्य् अवतरणं नटयति.)

lalitā: (vilokya sa-vikrośam) haddhī haddhī hadamhi hadamhi. esā pi-a-sahī viśāhā-e saddhaṃ gahira-pavāhe ṇimaggā jevva. na una hado utthidā. ta tuṇṇaṃ doṇṇaṃ ta-i-ā bhavissam. (tayor jala-praveśaṃ dṛṣṭvā ity avataraṇaṃ naṭayati.)

मुखरा: (सास्रम्) हा देव्व हा देव्व किं क्खु एदं.

mukharā: (sāsram) hā devva hā devva kiṃ kkhu edaṃ.

वृन्दा: (सङ्क्रन्दनम्) धिक् केयं गतिर् उपस्थिता. (इत्य् आर्तिं नटयन्ति) आर्ये मन्युनावतितीर्षुं तरसा धारया ललिताम्. (इत्य् उभे तथा कुरुतः.)

vṛndā: (saṅkrandanam) dhik keyaṃ gatir upasthitā. (ity ārtiṃ naṭayanti) ārye manyunāvatitīrṣuṃ tarasā dhārayā lalitām. (ity ubhe tathā kurutaḥ.)

ललिता: (विलोक्य स्वगतम्) हद्धी हद्धी गरिट्ठो विग्घो उबत्थिदो. त केण बि वबदेसेण इदो निक्कमि-अ गो-अड्ढने भि-उ-पडणेण णं पि-अ-जन-विप्प-ओ-अ-दंसनेणबि अविदिण्णं सिला-कठिणं तणु-अं सिलाहिं चुण्ण-इस्सम्. (इति शोकवेगं अपह्नुत्य प्रकाशम्) अज्जे मुष्चेहि मं. अहं गदु-अ एदं अच्चरि-अं वुत्तन्तं भ-अवदी-पहुदिनं विन्नविस्सम्. (इति निष्क्रान्त)

lalitā: (vilokya svagatam) haddhī haddhī gariṭṭho viggho ubatthido. ta keṇa bi vabadeseṇa ido nikkami-a go-aḍḍhane bhi-u-paḍaṇeṇa ṇaṃ pi-a-jana-vippa-o-a-daṃsaneṇabi avidiṇṇaṃ silā-kaṭhiṇaṃ taṇu-aṃ silāhiṃ cuṇṇa-issam. (iti śokavegaṃ apahnutya prakāśam) ajje muṣcehi maṃ. ahaṃ gadu-a edaṃ accari-aṃ vuttantaṃ bha-avadī-pahudinaṃ vinnavissam. (iti niṣkrānta)

(आकाशे) प्रभुर् भवति कः कृती महिम-पूरम् अस्याः परं निरूपयितुम् उज्ज्वलं जगति गोप-वाम-भ्रुवः मुनीन्द्र-कुल-दुर्लभं नव-तडिद्-विलासाद्य या भिदं सह वयस्यया मिहिर-मण्डलस्याकरोत्

(ākāśe) prabhur bhavati kaḥ kṛtī mahima-pūram asyāḥ paraṃ nirūpayitum ujjvalaṃ jagati gopa-vāma-bhruvaḥ munīndra-kula-durlabhaṃ nava-taḍid-vilāsādya yā bhidaṃ saha vayasyayā mihira-maṇḍalasyākarot

वृन्दा: आर्ये श्रूयताम्. राधिकायाः सिद्धिर् अमीभिर् मेघान्तरितैः सिद्धैः श्लाघ्यते.

vṛndā: ārye śrūyatām. rādhikāyāḥ siddhir amībhir meghāntaritaiḥ siddhaiḥ ślāghyate.

मुखरा: (भू-तले लुठन्ति) हा हा णित्तिणि राहे. कहिं गदासि.

mukharā: (bhū-tale luṭhanti) hā hā ṇittiṇi rāhe. kahiṃ gadāsi.

वृन्दा: (स-खेदम्) अहह गहनम् एतच् चिन्तयन्ति समन्तात् कटुतर-पुतपाक-ज्वालयैवाकुलास्मि विपरिनतिम् अकाण्डे पुण्डरीकेक्षणस् ते कथम् इव भवितासौ शुश्रुवान् पङ्कजाक्षि

vṛndā: (sa-khedam) ahaha gahanam etac cintayanti samantāt kaṭutara-putapāka-jvālayaivākulāsmi viparinatim akāṇḍe puṇḍarīkekṣaṇas te katham iva bhavitāsau śuśruvān paṅkajākṣi

(पुनर् आकाशे) प्रणय-मणि-करण्डिका मुररेः शिव शिव जीवितम् एव राधिकायाः इयम् अपि ललिता द्रुतं स-खेदा शिखरदती शिखराद् गिरेः पपात

(punar ākāśe) praṇaya-maṇi-karaṇḍikā murareḥ śiva śiva jīvitam eva rādhikāyāḥ iyam api lalitā drutaṃ sa-khedā śikharadatī śikharād gireḥ papāta

मुखरा: ह ललिदे कधं परिच्चत्तासि. (इत्य् उद्घूर्णन्ती) वुन्दे सो-आणल-कीला-जलिदं अत्ताण-अं जमुणा-पवेसेन सी-अला-एमि. (इत्य् अवतितीर्षति.)

mukharā: ha lalide kadhaṃ pariccattāsi. (ity udghūrṇantī) vunde so-āṇala-kīlā-jalidaṃ attāṇa-aṃ jamuṇā-pavesena sī-alā-emi. (ity avatitīrṣati.)

(पुनर् आकाशे) वृद्धे साम्प्रतम् इदं असाम्प्रतं मा कृथाः.

(punar ākāśe) vṛddhe sāmpratam idaṃ asāmprataṃ mā kṛthāḥ.

वृन्दा: आर्ये रवि-मण्डलान् निःसरन्ती वाणीयम् अनतीक्रमणीया.

vṛndā: ārye ravi-maṇḍalān niḥsarantī vāṇīyam anatīkramaṇīyā.

मुखरा: ता एदं वुत्तं भ-अवदी-ए णिवेद-इस्सं.

mukharā: tā edaṃ vuttaṃ bha-avadī-e ṇiveda-issaṃ.

(पुनर् अप्य् अम्बरे गम्भीर-ध्वनिः)

(punar apy ambare gambhīra-dhvaniḥ)

मुखरा: वच्छे सुट्ठु ण सुव्व-इ केरिसी एसा दिव्वा वाणी.

mukharā: vacche suṭṭhu ṇa suvva-i kerisī esā divvā vāṇī.

वृन्दा: निर्व्याजं कुरु कर्णयोः कमलिनी-क्लान्ति-च्छिदाधर्मिणः कोक-स्त्री-प्रिय-सङ्गम-प्रतिभुवे देवस्य दिव्या गिरः कालिन्दी-जल-मज्जनेन मुखरे मा साहसिक्यं कृथा भूयस् ते भविता प्रमोद-सुधया पुर्णो महान् उद्धवः (इति निष्क्रान्ते. इति निष्क्रान्ताः सर्वे.)

vṛndā: nirvyājaṃ kuru karṇayoḥ kamalinī-klānti-cchidādharmiṇaḥ koka-strī-priya-saṅgama-pratibhuve devasya divyā giraḥ kālindī-jala-majjanena mukhare mā sāhasikyaṃ kṛthā bhūyas te bhavitā pramoda-sudhayā purṇo mahān uddhavaḥ (iti niṣkrānte. iti niṣkrāntāḥ sarve.)