Chapter 42

नारायण उवाच ।। उक्तं स्वाहास्वधाख्यानं प्रशस्तं मधुरं परम् ।। वक्ष्यामि दक्षिणाख्यानं सावधानं निशामय ।।१।। गोपी सुशीला गोलोके पुराऽऽसीत्प्रेयसी हरेः ।। राधाप्रधाना सध्रीची धन्या मान्या मनोहरा ।। अतीव सुन्दरी रामा सुभगा सुदती सती ।।२।। विद्यावती गुणवती सती रूपवती तथा ।। कलावती कोमलांगी कान्ता कमललोचना ।। ३ ।। सुश्रोणी सुस्तनी श्यामा न्यग्रोधपरिमण्डला ।। ईषद्धास्यप्रसन्नास्या रत्नालङ्कारभूषिता ।। ४ ।। श्वेतचम्पकवर्णाभा बिम्बोष्ठी मृगलोचना ।। कामशास्त्रसुनिष्णाता कामिनी कलहंसगा ।। ५ ।। भावानुरक्ता भावज्ञा कृष्णस्य प्रियभामिनी ।। रसज्ञा रसिका रासे रासेशस्य रसोत्सुका ।। ६ ।। उवास दक्षिणे क्रोडे राधायाः पुरतः पुरा ।। संबभूवानम्रमुखो भयेन मधुसूदनः ।। ७।। दृष्ट्वा राधां च पुरतो गोपीनां प्रवरां वराम्।। मानिनीं रक्तवदनां रक्तपङ्कजलोचनाम् ।। ८ ।। कोपेन कम्पिताङ्गी च कोपनां कोपदर्शनाम् ।। कोपेन निष्ठुरं वक्तुमुद्यतां स्फुरिताधराम् ।।९।। आगच्छन्तीं च वेगेन विज्ञाय तदनन्तरम्।। विरोधभीतो भगवानन्तर्द्धानं जगाम सः ।। 2.42.१० ।। पलायन्तं च तं शान्तं सत्त्वाधारं सुविग्रहम् ।। विलोक्य कम्पिता गोपी सुशीलाऽन्तर्दधौ भिया ।। ११ ।। विलोक्य सङ्कटं तत्र गोपीनां लक्षकोटयः ।। बद्धाञ्जलिपुटा भीता भक्तिनम्रात्मकन्धराः ।।१२।। रक्ष रक्षेत्युक्तवत्यो हे देवीति पुनः पुनः ।। ययुर्भयेन शरणं तस्याश्चरणपङ्कजे ।। ।। १३ ।। त्रिलक्षकोटयो गोपाः सुदामादय एव च ।। ययुर्भयेन शरणं तत्पादाब्जे च नारद ।। १४ ।। पलायन्तं च कान्तं वै विज्ञाय परमेश्वरी ।। पलायन्तीं सहचरीं सुशीलां च शशाप सा ।। १५ ।। अद्यप्रभृति गोलोकं सा चेदायाति गोपिका ।। सद्यो गमनमात्रेण भस्मसाच्च भविष्यति ।। १६ ।। इत्येवमुक्त्वा तत्रैव देवदेवीश्वरी रुषा ।। रासेश्वरी रासमध्ये रासेशं चाजुहाव ह।। ।। १७ ।। नालोक्य पुरतः कृष्णं राधा विरहकातरा ।। युगकोटिसमं मेने क्षणभेदेन सुव्रता ।। १८ ।। हे कृष्ण हे प्राणनाथागच्छ प्राणाधिकप्रिय ।। प्राणाधिष्ठातृदेवेह प्राणा यान्ति त्वया विना ।। १९ ।। स्त्रीगर्वः पतिसौभाग्याद्वर्द्धते च दिने दिने ।। सुस्त्री चेद्विभवो यस्मात्ते भजेद्धर्मतः सदा ।। 2.42.२० ।। पतिर्बन्धुः कुलस्त्रीणामधिदेवः सदा गतिः ।। परं सम्पत्स्वरूपश्च सुखरूपश्च मूर्त्तिमान्।। ।। २१ ।। धर्मदः सुखदः शश्वत्प्रीतिदः शान्तिदः सदा ।। सम्मानदो मानदश्च मान्यो वै मानखण्डनः ।। २२ ।। सारात्सारतमः स्वामी बन्धूनां बन्धुवर्द्धनः ।। न च भर्त्तुः समो बन्धुः सर्वबन्धुषु दृश्यते ।।२३।। भरणादेव भर्ताऽयं पालनात्पतिरुच्यते ।। शरीरेशाच्च स स्वामी कामदः कान्त एव च ।। २४ ।। बन्धुश्च सुखबन्धाच्च प्रीतिदानात्प्रियः परः ।। ऐश्वर्य्यदानादीशश्च प्राणेशात्प्राणनायकः।।२५।। रतिदानाच्च रमणः प्रियो नास्ति प्रियात्परः ।। पुत्रस्तु स्वामिनः शुक्राज्जायते तेन स प्रियः।।२६।। शतपुत्रात्परःस्वामी कुलजानां प्रियः सदा।। असत्कुलप्रसूता या कान्तं विज्ञातुमक्षमा ।।२७।। स्नानं च सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षणम् ।। प्रादक्षिण्यं पृथिव्याश्च सर्वाणि च तपांसि वै।।२८।। सर्वाण्येव व्रतादीनि महादानानि यानि च।। उपोषणानि पुण्यानि यान्यन्यानि च विश्वतः।।२९।। गुरुसेवाविप्रसेवादेवसेवादिकं च यत्। स्वामिनः पादसेवायाः कलां नार्हन्ति षोडशीम्।।2.42.३०।। गुरुविप्रेष्टदेवेषु सर्वेभ्यश्च पतिर्गुरुः।। विद्यादाता यथा पुंसां कुलजानां तथा प्रियः।।३१।। गोपीत्रिलक्षकोटीनां गोपानां च तथैव च।। ब्रह्माण्डानामसंख्यानां तत्रस्थानां तथैव च ।।३२।। रमादिगोपकान्तानामीश्वरी तत्प्रसादतः।। अहं न जाने तं कान्तं स्त्रीस्वभावो दुरत्ययः ।। ३३ ।। इत्युक्त्वा राधिका कृष्णं तत्र दध्यौ सुभक्तितः ।। आरात्संप्राप तं तेन विजहार च तत्र वै ।। ३४ ।। अथ सा दक्षिणादेवी ध्वस्ता गोलोकतो मुने ।। सुचिरं च तपस्तप्त्वा विवेश कमलातनौ।।३५।। अथ देवादयः सर्वे यज्ञं कृत्वा सुदुष्करम् ।। न लभन्ते फलं तेषां विषण्णाः प्रययुर्विधिम् ।।३६।। विधिर्निवेदनं श्रुत्वा देवादीनां जगत्पतिः ।। दध्यौ सुचिन्तितो भक्त्या तत्प्रत्यादेशमाप सः ।। ३७ ।। नारायणश्च भगवान्महालक्ष्मीश्च देहतः ।। मर्त्यलक्ष्मीं विनिष्कृष्य ब्रह्मणे दक्षिणां ददौ ।। ३८ ।। ब्रह्मा ददौ तां यज्ञाय पूर्णार्थं कर्मणां सताम् ।। यज्ञः संपूज्य विधिवत्तां तुष्टाव रमां मुदा ।। ३९ ।। तप्तकाञ्चनवर्णाभां चन्द्रकोटिसमप्रभाम् ।। अतीव कमनीयां च सुन्दरीं सुमनोहराम् ।। 2.42.४० ।। कमलास्यां कोमलाङ्गीं कमलायतलोचनाम् ।। कमलासनसंपूज्यां कमलाङ्गःसमुद्रवाम् ।। ४१ ।। वह्निशुद्धांशुकाधानां बिम्बोष्ठीं सुदतीं सतीम् ।। बिभ्रतीं कबरीभारं मालतीमाल्यभूषितम् ।। ४२ ।। ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां रत्नभूषणभूषिताम् ।। सुवेषाढ्यां च सुस्नातां मुनिमानसमोहिनीम् ।। ४३ ।। कस्तूरीबिन्दुभिः सार्द्धं चन्दनैश्च सुगन्धिभिः ।। सिन्दूरबिन्दुनाऽत्यन्तं मस्तकाधस्थलोज्ज्वलाम्।।४४।। सुप्रशस्तनितम्बाढ्यां बृहच्छ्रोणिपयोधराम् ।। कामदेवाधाररूपां कामबाणप्रपीडिताम्।।४५।। तां दृष्ट्वा रमणीयां च यज्ञो मूर्च्छामवाप ह ।। पत्नीं तामेव जग्राह विधिबोधितमार्गतः ।। ४६ ।। दिव्यं वर्षशतं चैव तां गृहीत्वाऽथ निर्जने ।। यज्ञो रेमे मुदा युक्तो रामया रमया सह ।। ४७ ।। गर्भं दधार सा देवी दिव्यं द्वादशवत्सरम् ।। ततः सुषाव पुत्रं च फलं वै सर्वकर्मणाम् ।।४८।। कर्मणां फलदाता च दक्षिणा कर्मणां सताम् ।। परिपूर्णे कर्मणि च तत्पुत्रः फलदायकः।।४९।। यज्ञो दक्षिणया सार्द्धं पुत्रेण च फलेन च ।। कर्मणां फलदाता चेत्येवं वेदविदो विदुः ।। 2.42.५० ।। यज्ञश्च दक्षिणां प्राप्य पुत्रं च फलदायकम् ।। फलं ददौ च सर्वेभ्यः कर्मठेभ्यो यदा मुने ।। ५१ ।। तदा देवादयस्तुष्टाः परिपूर्णमनोरथाः ।। स्वस्थानं प्रययुः सर्वे धर्मवक्त्रादिदं श्रुतम् ।। ५२ ।। कृत्वा कर्म च कर्ता तु तूर्णं दद्याच्च दक्षिणाम् ।। तत्क्षणं फलमाप्नोति वेदैरुक्तमिदं मुने ।। ५३ ।। कर्ता कर्मणि पूर्णेऽपि तत्क्षणाद्यदि दक्षिणाम् ।। न दद्याद्ब्राह्मणेभ्यश्च दैवेनाज्ञानतोऽथवा ।। ५४ ।। मुहूर्त्ते समतीते च द्विगुणा सा भवेद्ध्रुवम् ।। ५५ ।। एकरात्रे व्यतीते तु भवेद्रसगुणा च सा ।। त्रिरात्रे वै दशगुणा सप्ताहे द्विगुणा ततः ।। ५६ ।। मासे लक्षगुणा प्रोक्ता ब्राह्मणानां च वर्द्धते ।। संवत्सरे व्यतीते तु सा त्रिकोटिगुणा भवेत् ।। ५७ ।। कर्म्म तद्यजमानानां सर्वं वै निष्फलं भवेत् ।। स च ब्रह्मस्वापहारी न कर्मार्होऽशुचिर्नरः ।। ५८ ।। दरिद्रो व्याधियुक्तश्च तेन पापेन पातकी ।। तद्गृहाद्याति लक्ष्मीश्च शापं दत्त्वा सुदारुणम् ।। ५९ ।। पितरो नैव गृह्णन्ति तद्दत्तं श्राद्धतर्पणम् ।। एवं सुराश्च तत्पूजां तद्दत्तां पावकाहुतिम् ।। 2.42.६० ।। दाता ददाति नो दानं ग्रहीता तन्न याचते ।। उभौ तौ नरकं यातश्छिन्नरज्जुर्यथा घटः ।। ६१ ।। नार्पयेद्यजमानश्चेद्याचितारं च दक्षिणाम् ।। भवेद्ब्रह्मस्वापहारी कुम्भीपाकं व्रजेद्ध्रुवम् ।। ६२ ।। वर्षलक्षं वसेत्तत्र यमदूतेन ताडितः ।। ततो भवेत्स चण्डालो व्याधियुक्तो दरिद्रकः ।। ६३ ।। पातयेत्पुरुषान्सप्त पूर्वान्वै पूर्वजन्मनः ।। इत्येवं कथितं विप्र किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ।। ६४ ।। नारद उवाच ।। यत्कर्म दक्षिणाहीनं को भुङ्क्ते तत्फलं मुने ।। पूजाविधिं दक्षिणायाः पुरा यज्ञकृतं वद ।। ६५ ।। नारायण उवाच ।। कर्मणोऽदक्षिणस्यैव कुत एव फलं मुने ।। सदक्षिणे कर्मणि च फलमेव प्रवर्त्तते ।। ६६ ।। या या कर्मणि सामग्री बलिर्भुङ्क्ते च तां मुने ।। बलये तत्प्रदत्तं च वामनेन पुरा मुने ।। ६७ ।। अश्रोत्रियं श्राद्धवस्तु चाश्राद्धं दानमेव च ।। वृषलीपतिविप्राणां पूजाद्रव्यादिकं च यत् ।।६८।। ऋत्विजा न कृतं यज्ञमशुचेः पूजनं च यत् ।। गुरावभक्तस्य कर्म बलिर्भुङ्क्ते न संशयः ।। ६९ ।। दक्षिणायाश्च यद्ध्यानं स्तोत्रं पूजाविधिक्रमम् ।। तत्सर्वं काण्वशाखोक्तं प्रवक्ष्यामि निशामय ।। 2.42.७० ।। पुरा संप्राप्य तां यज्ञः कर्मदक्षां च दक्षिणाम्।। मुमोह तस्या रूपेण तुष्टुवे कामकातरः ।। ७१ ।। यज्ञ उवाच ।। पुरा गोलोकगोपी त्वं गोपीनां प्रवरा परा ।। राधासमा तत्सखी च श्रीकृष्णप्रेयसी प्रिये ।। ७२ ।। कार्त्तिकीपूर्णिमायां तु रासे राधामहोत्सवे ।। आविर्भूता दक्षिणांशात्कृष्णस्यातो हि दक्षिणा ।। ७३ ।। पुरा त्वं च सुशीलाख्या शीलेन सुशुभेन च ।। कृष्णदक्षांशवासाच्च राधाशापाच्च दक्षिणा ।। ७४ ।। गोलोकात्त्वं परिध्वस्ता मम भाग्यादुपस्थिता ।। कृपां कुरु त्वमेवाद्य स्वामिनं कुरु मां प्रिये ।। ७५ ।। कर्तॄणां कर्मणां देवी त्वमेव फलदा सदा ।। त्वया विना च सर्वेषां सर्व कर्म च निष्फलम् ।। ७६ ।। फलशाखाविहीनश्च यथा वृक्षो महीतले ।। त्वया विना तथा कर्म कर्तॄणां च न शोभते ।। ७७ ।। ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च दिक्पालादय एव च ।। कर्मणश्च फलं दातुं न शक्ताश्च त्वया विना ।। ७८ ।। कर्मरूपी स्वयं ब्रह्मा फलरूपी महेश्वरः ।। यज्ञरूपी विष्णुरहं त्वमेषां साररूपिणी ।। ७९ ।। फलदाता परं ब्रह्म निर्गुणः प्रकृतेः परः ।। स्वयं कृष्णश्च भगवान्न च शक्तस्त्वया विना ।। 2.42.८० ।। त्वमेव शक्तिः कान्ते मे शश्वज्जन्मनि जन्मनि ।। सर्वकर्मणि शक्तोऽहं त्वया सह वरानने ।। ८१ ।। इत्युक्त्वा तत्पुरस्तस्थौ यज्ञाधिष्ठातृदेवकः ।। तुष्टा बभूव सा देवी भेजे तं कमलाकला ।। ८२ ।। इदं च दक्षिणास्तोत्रं यज्ञकाले च यः पठेत् ।। फलं च सर्वयज्ञानां लभते नात्र संशयः ।। ८३ ।। राजसूये वाजपेये गोमेधे नरमेधके ।। अश्वमेधे लांगले च विष्णुयज्ञे यशस्करे ।। ८४ ।। धनदे भूमिदे फल्गौ पुत्रेष्टौ गजमेधके ।। लोहयज्ञे स्वर्णयज्ञे पटलव्याधिखण्डने ।। ८५ ।। शिवयजे रुद्रयज्ञे शक्रयज्ञे च बन्धके ।। इष्टौ वरुणयागे च कन्दुके वैरिमर्दने ।। ८६ ।। शुचियागे धर्मयागे रेचने पापमोचने ।। बन्धने कर्मयागे च मणियागे सुभद्रके ।। ८७ ।। एतेषां च समारम्भे इदं स्तोत्रं च यः पठेत् ।। निर्विघ्नेन च तत्कर्म साङ्गं भवति निश्चितम् ।। ८८ ।। इदं स्तोत्रं च कथितं ध्यानं पूजाविधानकम् ।। शालग्रामे घटे वाऽपि दक्षिणां पूजयेत्सुधीः ।। ८९ ।। लक्ष्मीदक्षांशसम्भूतां दक्षिणां कमलाकलाम् ।। सर्वकर्मसु दक्षां च फलदां सर्वकर्मणाम् ।। 2.42.९० ।। विष्णोःशक्तिस्वरूपां च सुशीलां शुभदां भजे ।। ध्यात्वाऽनेनैव वरदां सुधीर्मूलेन पूजयेत् ।। ९१ ।। दत्त्वा पाद्यादिकं देव्यै वेदोक्तेन च नारद।। ॐ श्रीं क्लीं ह्रीं दक्षिणायै स्वाहेति च विचक्षणः ।। ९२ ।। पूजयेद्विधिवद्भक्त्या दक्षिणां सर्वपूजिताम् ।। इत्येवं कथितं सर्वं दक्षिणाख्यानमुत्तमम् ।। ९३ ।। सुखदं प्रीतिदं चैव फलदं सर्वकर्मणाम् ।। इदं च दक्षिणाख्यानं यः शृणोति समाहितः ।। ९४ ।। अंगहीनं च तत्कर्म न भवेद्भारते भुवि ।। अपुत्रो लभते पुत्रं निश्चितं च गुणान्वितम् ।। ९५ ।। भार्य्याहीनो लभेद्भार्य्यां सुशीलां सुन्दरीं पराम् ।। वरारोहां पुत्रवतीं विनीतां प्रियवादिनीम् ।। ९६ ।। पतिव्रतां सुव्रतां च शुद्धां च कुलजां वराम् ।। विद्याहीनो लभेद्विद्यां धनहीनो धनं लभेत् ।। ९७ ।। भूमिहीनो लभेद्भूमिं प्रजाहीनो लभेत्प्रजाः ।। सङ्कटे बन्धुविच्छेदे विपत्तौ बन्धने तथा ।। ९८ ।। मासमेकमिदं श्रुत्वा मुच्यते नात्र संशयः।। ९९ ।। इति श्रीब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे द्वितीये प्रकृतिखण्डे नारदनारायणसंवादे दक्षिणोपाख्याने दक्षिणोत्पत्तितत्पूजादिविधानं नाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ।। ४२ ।।

nārāyaṇa uvāca || uktaṃ svāhāsvadhākhyānaṃ praśastaṃ madhuraṃ param || vakṣyāmi dakṣiṇākhyānaṃ sāvadhānaṃ niśāmaya ||1|| gopī suśīlā goloke purā''sītpreyasī hareḥ || rādhāpradhānā sadhrīcī dhanyā mānyā manoharā || atīva sundarī rāmā subhagā sudatī satī ||2|| vidyāvatī guṇavatī satī rūpavatī tathā || kalāvatī komalāṃgī kāntā kamalalocanā || 3 || suśroṇī sustanī śyāmā nyagrodhaparimaṇḍalā || īṣaddhāsyaprasannāsyā ratnālaṅkārabhūṣitā || 4 || śvetacampakavarṇābhā bimboṣṭhī mṛgalocanā || kāmaśāstrasuniṣṇātā kāminī kalahaṃsagā || 5 || bhāvānuraktā bhāvajñā kṛṣṇasya priyabhāminī || rasajñā rasikā rāse rāseśasya rasotsukā || 6 || uvāsa dakṣiṇe kroḍe rādhāyāḥ purataḥ purā || saṃbabhūvānamramukho bhayena madhusūdanaḥ || 7|| dṛṣṭvā rādhāṃ ca purato gopīnāṃ pravarāṃ varām|| māninīṃ raktavadanāṃ raktapaṅkajalocanām || 8 || kopena kampitāṅgī ca kopanāṃ kopadarśanām || kopena niṣṭhuraṃ vaktumudyatāṃ sphuritādharām ||9|| āgacchantīṃ ca vegena vijñāya tadanantaram|| virodhabhīto bhagavānantarddhānaṃ jagāma saḥ || 2.42.10 || palāyantaṃ ca taṃ śāntaṃ sattvādhāraṃ suvigraham || vilokya kampitā gopī suśīlā'ntardadhau bhiyā || 11 || vilokya saṅkaṭaṃ tatra gopīnāṃ lakṣakoṭayaḥ || baddhāñjalipuṭā bhītā bhaktinamrātmakandharāḥ ||12|| rakṣa rakṣetyuktavatyo he devīti punaḥ punaḥ || yayurbhayena śaraṇaṃ tasyāścaraṇapaṅkaje || || 13 || trilakṣakoṭayo gopāḥ sudāmādaya eva ca || yayurbhayena śaraṇaṃ tatpādābje ca nārada || 14 || palāyantaṃ ca kāntaṃ vai vijñāya parameśvarī || palāyantīṃ sahacarīṃ suśīlāṃ ca śaśāpa sā || 15 || adyaprabhṛti golokaṃ sā cedāyāti gopikā || sadyo gamanamātreṇa bhasmasācca bhaviṣyati || 16 || ityevamuktvā tatraiva devadevīśvarī ruṣā || rāseśvarī rāsamadhye rāseśaṃ cājuhāva ha|| || 17 || nālokya purataḥ kṛṣṇaṃ rādhā virahakātarā || yugakoṭisamaṃ mene kṣaṇabhedena suvratā || 18 || he kṛṣṇa he prāṇanāthāgaccha prāṇādhikapriya || prāṇādhiṣṭhātṛdeveha prāṇā yānti tvayā vinā || 19 || strīgarvaḥ patisaubhāgyādvarddhate ca dine dine || sustrī cedvibhavo yasmātte bhajeddharmataḥ sadā || 2.42.20 || patirbandhuḥ kulastrīṇāmadhidevaḥ sadā gatiḥ || paraṃ sampatsvarūpaśca sukharūpaśca mūrttimān|| || 21 || dharmadaḥ sukhadaḥ śaśvatprītidaḥ śāntidaḥ sadā || sammānado mānadaśca mānyo vai mānakhaṇḍanaḥ || 22 || sārātsāratamaḥ svāmī bandhūnāṃ bandhuvarddhanaḥ || na ca bharttuḥ samo bandhuḥ sarvabandhuṣu dṛśyate ||23|| bharaṇādeva bhartā'yaṃ pālanātpatirucyate || śarīreśācca sa svāmī kāmadaḥ kānta eva ca || 24 || bandhuśca sukhabandhācca prītidānātpriyaḥ paraḥ || aiśvaryyadānādīśaśca prāṇeśātprāṇanāyakaḥ||25|| ratidānācca ramaṇaḥ priyo nāsti priyātparaḥ || putrastu svāminaḥ śukrājjāyate tena sa priyaḥ||26|| śataputrātparaḥsvāmī kulajānāṃ priyaḥ sadā|| asatkulaprasūtā yā kāntaṃ vijñātumakṣamā ||27|| snānaṃ ca sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣaṇam || prādakṣiṇyaṃ pṛthivyāśca sarvāṇi ca tapāṃsi vai||28|| sarvāṇyeva vratādīni mahādānāni yāni ca|| upoṣaṇāni puṇyāni yānyanyāni ca viśvataḥ||29|| gurusevāviprasevādevasevādikaṃ ca yat| svāminaḥ pādasevāyāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm||2.42.30|| guruvipreṣṭadeveṣu sarvebhyaśca patirguruḥ|| vidyādātā yathā puṃsāṃ kulajānāṃ tathā priyaḥ||31|| gopītrilakṣakoṭīnāṃ gopānāṃ ca tathaiva ca|| brahmāṇḍānāmasaṃkhyānāṃ tatrasthānāṃ tathaiva ca ||32|| ramādigopakāntānāmīśvarī tatprasādataḥ|| ahaṃ na jāne taṃ kāntaṃ strīsvabhāvo duratyayaḥ || 33 || ityuktvā rādhikā kṛṣṇaṃ tatra dadhyau subhaktitaḥ || ārātsaṃprāpa taṃ tena vijahāra ca tatra vai || 34 || atha sā dakṣiṇādevī dhvastā golokato mune || suciraṃ ca tapastaptvā viveśa kamalātanau||35|| atha devādayaḥ sarve yajñaṃ kṛtvā suduṣkaram || na labhante phalaṃ teṣāṃ viṣaṇṇāḥ prayayurvidhim ||36|| vidhirnivedanaṃ śrutvā devādīnāṃ jagatpatiḥ || dadhyau sucintito bhaktyā tatpratyādeśamāpa saḥ || 37 || nārāyaṇaśca bhagavānmahālakṣmīśca dehataḥ || martyalakṣmīṃ viniṣkṛṣya brahmaṇe dakṣiṇāṃ dadau || 38 || brahmā dadau tāṃ yajñāya pūrṇārthaṃ karmaṇāṃ satām || yajñaḥ saṃpūjya vidhivattāṃ tuṣṭāva ramāṃ mudā || 39 || taptakāñcanavarṇābhāṃ candrakoṭisamaprabhām || atīva kamanīyāṃ ca sundarīṃ sumanoharām || 2.42.40 || kamalāsyāṃ komalāṅgīṃ kamalāyatalocanām || kamalāsanasaṃpūjyāṃ kamalāṅgaḥsamudravām || 41 || vahniśuddhāṃśukādhānāṃ bimboṣṭhīṃ sudatīṃ satīm || bibhratīṃ kabarībhāraṃ mālatīmālyabhūṣitam || 42 || īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām || suveṣāḍhyāṃ ca susnātāṃ munimānasamohinīm || 43 || kastūrībindubhiḥ sārddhaṃ candanaiśca sugandhibhiḥ || sindūrabindunā'tyantaṃ mastakādhasthalojjvalām||44|| supraśastanitambāḍhyāṃ bṛhacchroṇipayodharām || kāmadevādhārarūpāṃ kāmabāṇaprapīḍitām||45|| tāṃ dṛṣṭvā ramaṇīyāṃ ca yajño mūrcchāmavāpa ha || patnīṃ tāmeva jagrāha vidhibodhitamārgataḥ || 46 || divyaṃ varṣaśataṃ caiva tāṃ gṛhītvā'tha nirjane || yajño reme mudā yukto rāmayā ramayā saha || 47 || garbhaṃ dadhāra sā devī divyaṃ dvādaśavatsaram || tataḥ suṣāva putraṃ ca phalaṃ vai sarvakarmaṇām ||48|| karmaṇāṃ phaladātā ca dakṣiṇā karmaṇāṃ satām || paripūrṇe karmaṇi ca tatputraḥ phaladāyakaḥ||49|| yajño dakṣiṇayā sārddhaṃ putreṇa ca phalena ca || karmaṇāṃ phaladātā cetyevaṃ vedavido viduḥ || 2.42.50 || yajñaśca dakṣiṇāṃ prāpya putraṃ ca phaladāyakam || phalaṃ dadau ca sarvebhyaḥ karmaṭhebhyo yadā mune || 51 || tadā devādayastuṣṭāḥ paripūrṇamanorathāḥ || svasthānaṃ prayayuḥ sarve dharmavaktrādidaṃ śrutam || 52 || kṛtvā karma ca kartā tu tūrṇaṃ dadyācca dakṣiṇām || tatkṣaṇaṃ phalamāpnoti vedairuktamidaṃ mune || 53 || kartā karmaṇi pūrṇe'pi tatkṣaṇādyadi dakṣiṇām || na dadyādbrāhmaṇebhyaśca daivenājñānato'thavā || 54 || muhūrtte samatīte ca dviguṇā sā bhaveddhruvam || 55 || ekarātre vyatīte tu bhavedrasaguṇā ca sā || trirātre vai daśaguṇā saptāhe dviguṇā tataḥ || 56 || māse lakṣaguṇā proktā brāhmaṇānāṃ ca varddhate || saṃvatsare vyatīte tu sā trikoṭiguṇā bhavet || 57 || karmma tadyajamānānāṃ sarvaṃ vai niṣphalaṃ bhavet || sa ca brahmasvāpahārī na karmārho'śucirnaraḥ || 58 || daridro vyādhiyuktaśca tena pāpena pātakī || tadgṛhādyāti lakṣmīśca śāpaṃ dattvā sudāruṇam || 59 || pitaro naiva gṛhṇanti taddattaṃ śrāddhatarpaṇam || evaṃ surāśca tatpūjāṃ taddattāṃ pāvakāhutim || 2.42.60 || dātā dadāti no dānaṃ grahītā tanna yācate || ubhau tau narakaṃ yātaśchinnarajjuryathā ghaṭaḥ || 61 || nārpayedyajamānaścedyācitāraṃ ca dakṣiṇām || bhavedbrahmasvāpahārī kumbhīpākaṃ vrajeddhruvam || 62 || varṣalakṣaṃ vasettatra yamadūtena tāḍitaḥ || tato bhavetsa caṇḍālo vyādhiyukto daridrakaḥ || 63 || pātayetpuruṣānsapta pūrvānvai pūrvajanmanaḥ || ityevaṃ kathitaṃ vipra kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 64 || nārada uvāca || yatkarma dakṣiṇāhīnaṃ ko bhuṅkte tatphalaṃ mune || pūjāvidhiṃ dakṣiṇāyāḥ purā yajñakṛtaṃ vada || 65 || nārāyaṇa uvāca || karmaṇo'dakṣiṇasyaiva kuta eva phalaṃ mune || sadakṣiṇe karmaṇi ca phalameva pravarttate || 66 || yā yā karmaṇi sāmagrī balirbhuṅkte ca tāṃ mune || balaye tatpradattaṃ ca vāmanena purā mune || 67 || aśrotriyaṃ śrāddhavastu cāśrāddhaṃ dānameva ca || vṛṣalīpativiprāṇāṃ pūjādravyādikaṃ ca yat ||68|| ṛtvijā na kṛtaṃ yajñamaśuceḥ pūjanaṃ ca yat || gurāvabhaktasya karma balirbhuṅkte na saṃśayaḥ || 69 || dakṣiṇāyāśca yaddhyānaṃ stotraṃ pūjāvidhikramam || tatsarvaṃ kāṇvaśākhoktaṃ pravakṣyāmi niśāmaya || 2.42.70 || purā saṃprāpya tāṃ yajñaḥ karmadakṣāṃ ca dakṣiṇām|| mumoha tasyā rūpeṇa tuṣṭuve kāmakātaraḥ || 71 || yajña uvāca || purā golokagopī tvaṃ gopīnāṃ pravarā parā || rādhāsamā tatsakhī ca śrīkṛṣṇapreyasī priye || 72 || kārttikīpūrṇimāyāṃ tu rāse rādhāmahotsave || āvirbhūtā dakṣiṇāṃśātkṛṣṇasyāto hi dakṣiṇā || 73 || purā tvaṃ ca suśīlākhyā śīlena suśubhena ca || kṛṣṇadakṣāṃśavāsācca rādhāśāpācca dakṣiṇā || 74 || golokāttvaṃ paridhvastā mama bhāgyādupasthitā || kṛpāṃ kuru tvamevādya svāminaṃ kuru māṃ priye || 75 || kartṝṇāṃ karmaṇāṃ devī tvameva phaladā sadā || tvayā vinā ca sarveṣāṃ sarva karma ca niṣphalam || 76 || phalaśākhāvihīnaśca yathā vṛkṣo mahītale || tvayā vinā tathā karma kartṝṇāṃ ca na śobhate || 77 || brahmaviṣṇumaheśāśca dikpālādaya eva ca || karmaṇaśca phalaṃ dātuṃ na śaktāśca tvayā vinā || 78 || karmarūpī svayaṃ brahmā phalarūpī maheśvaraḥ || yajñarūpī viṣṇurahaṃ tvameṣāṃ sārarūpiṇī || 79 || phaladātā paraṃ brahma nirguṇaḥ prakṛteḥ paraḥ || svayaṃ kṛṣṇaśca bhagavānna ca śaktastvayā vinā || 2.42.80 || tvameva śaktiḥ kānte me śaśvajjanmani janmani || sarvakarmaṇi śakto'haṃ tvayā saha varānane || 81 || ityuktvā tatpurastasthau yajñādhiṣṭhātṛdevakaḥ || tuṣṭā babhūva sā devī bheje taṃ kamalākalā || 82 || idaṃ ca dakṣiṇāstotraṃ yajñakāle ca yaḥ paṭhet || phalaṃ ca sarvayajñānāṃ labhate nātra saṃśayaḥ || 83 || rājasūye vājapeye gomedhe naramedhake || aśvamedhe lāṃgale ca viṣṇuyajñe yaśaskare || 84 || dhanade bhūmide phalgau putreṣṭau gajamedhake || lohayajñe svarṇayajñe paṭalavyādhikhaṇḍane || 85 || śivayaje rudrayajñe śakrayajñe ca bandhake || iṣṭau varuṇayāge ca kanduke vairimardane || 86 || śuciyāge dharmayāge recane pāpamocane || bandhane karmayāge ca maṇiyāge subhadrake || 87 || eteṣāṃ ca samārambhe idaṃ stotraṃ ca yaḥ paṭhet || nirvighnena ca tatkarma sāṅgaṃ bhavati niścitam || 88 || idaṃ stotraṃ ca kathitaṃ dhyānaṃ pūjāvidhānakam || śālagrāme ghaṭe vā'pi dakṣiṇāṃ pūjayetsudhīḥ || 89 || lakṣmīdakṣāṃśasambhūtāṃ dakṣiṇāṃ kamalākalām || sarvakarmasu dakṣāṃ ca phaladāṃ sarvakarmaṇām || 2.42.90 || viṣṇoḥśaktisvarūpāṃ ca suśīlāṃ śubhadāṃ bhaje || dhyātvā'nenaiva varadāṃ sudhīrmūlena pūjayet || 91 || dattvā pādyādikaṃ devyai vedoktena ca nārada|| oṃ śrīṃ klīṃ hrīṃ dakṣiṇāyai svāheti ca vicakṣaṇaḥ || 92 || pūjayedvidhivadbhaktyā dakṣiṇāṃ sarvapūjitām || ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ dakṣiṇākhyānamuttamam || 93 || sukhadaṃ prītidaṃ caiva phaladaṃ sarvakarmaṇām || idaṃ ca dakṣiṇākhyānaṃ yaḥ śṛṇoti samāhitaḥ || 94 || aṃgahīnaṃ ca tatkarma na bhavedbhārate bhuvi || aputro labhate putraṃ niścitaṃ ca guṇānvitam || 95 || bhāryyāhīno labhedbhāryyāṃ suśīlāṃ sundarīṃ parām || varārohāṃ putravatīṃ vinītāṃ priyavādinīm || 96 || pativratāṃ suvratāṃ ca śuddhāṃ ca kulajāṃ varām || vidyāhīno labhedvidyāṃ dhanahīno dhanaṃ labhet || 97 || bhūmihīno labhedbhūmiṃ prajāhīno labhetprajāḥ || saṅkaṭe bandhuvicchede vipattau bandhane tathā || 98 || māsamekamidaṃ śrutvā mucyate nātra saṃśayaḥ|| 99 || iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe dvitīye prakṛtikhaṇḍe nāradanārāyaṇasaṃvāde dakṣiṇopākhyāne dakṣiṇotpattitatpūjādividhānaṃ nāma dvicatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ || 42 ||