Chapter 125

अथ पञ्चविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः नारद उवाच गणेशपूजनादेव राधास्तोत्रात्परं विभो । बभूव किं रहस्यं वा तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ।। १ ।। नारायण उवाच गशेशपूजने तीर्थे ये देवाश्च समाययुः । मुनयश्चापि योगीन्द्रा वसन्तो वटमूलके ।। २ ।। वसुदेवो देवकी च परमादरबूर्वकम् । पप्रच्छ शंभुं ब्राह्मणमनन्तं मुनिपुंगवान् ।। ३ ।। भवेद्भवाब्धितरणमावयोरुत्तमा गतिः । शीघ्रं ब्रूत महाभागा दीनयोर्दीनबान्धवाः ।। ४ ।। भवाब्धितरणे तर्यां तत्र यूयं च नाविकाः । न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामयाः ।। ५ ।। यज्ञरूपाणि पुण्यानि व्रतान्यनशनानि च । तपांसि नानादानानि विप्रदेवार्चनानि च ।। ६ ।। चिरं पुनन्ति सर्वाणि दर्शनादेव वैष्णवाः । सतां च विष्णुभक्तानां रजसां स्पर्शमात्रतः ।। ७ ।। पूतानां पादपद्मानां सद्यः पूता वसुंधरा । तीर्थानि च पवित्राणि समुद्राः पर्वतास्तथा ।। ८ ।। सुरा दर्शनमिच्छन्ति पातकेन्धनपापकम् । सोऽज्ञानि नैव बुबुधे ज्ञानं च ज्ञानिना सह ।। ९ ।। परमं स्वादुरूपं च दधिदुग्धरसं यथा । यथा कृणस्य तातोऽहं सङ्गी सुचिरमेव च ।। १० ।। तथैव देवकी माता ज्ञानिनां च गुरोर्गुरोः । वसुदेववचः श्रुत्वा प्रहस्य शंकरः स्वयम् चतुर्णामपि वेदानामुवाच जनको गुरुः ।। ११ ।। महादेव उवाच संनिकर्षो ज्ञानिनां चाप्यनादरणकारणम् । यान्ति गङ्गाम्भसा पूतास्तीर्थान्यन्यानि सिद्धये ।। १२ ।। वासुदेवास्य तातोऽयं वसुदेवश्च पण्डितः । ज्ञानिनः कश्यपस्याशो वसोस्तातस्य चाऽऽत्मनः ।। १३ ।। पृच्छति ज्ञानमस्मांश्च कृष्णाज्ञान्पुत्रबुद्धितः । अहो दुर्गा महामाया ज्ञानिनामपि मोहिनी ।। १४ ।। विष्णुमाया दुराराध्या न साध्या जागतामपि । वयं च मोहिताः शश्वद्वेदानां जनकस्तथा ।। १५ ।। ब्रह्मा कृष्णं परीक्षेत मोहितस्तस्य मायया । ध्यायते यत्पदाम्भोजं तपसा जीवनावधि ।। १६ ।। इन्द्रेषु दशलक्षेष्वप्यधिकाष्टशतेषु च । पातेषु ब्रह्मणः पाते निमेषो माधवस्य च ।। १७ ।। सह तेनेन्द्रयुद्धं च पारिजातस्य हेतुना । पारिजाततरुं दत्त्वा मया शक्रश्च रक्षितः ।। १८ ।। यज्ज्ञानं न गिरामेव तत्वं वा विषयात्मकम् । नहि किं चित्तदज्ञानां तस्माद्ध्यानं सदैव हि ।। १९ ।। प्राणिनामात्मनो ज्ञानमस्माकं ज्ञानमस्ति च । तदूधर्वं तत्समं नैव कृष्णं पृच्छ शुभाशुमम् ।। २० ।। ब्रह्मणश्च चतुर्यामं कल्पं कल्पविदो विदुः । सप्तकल्पान्तजीवी च मार्कण्डेयो महामुनिः ।। २१ ।। अष्टानवतिशक्रेषु पातेषु पतनं मुनेः । ततः प्राप्तं हरेर्दास्यं मुनिना तपसः फलात् ।। २२ ।। प्रलये ब्रह्मणः पाते पतनं लोमशस्य च । दिक्पालानां ग्रहाणां च तदायुश्चिरजीविनाम् ।। २३ ।। अन्येषामपि देवानां मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । तदेवाऽऽयुश्च रुद्राणां मां च मृत्युंजयं विना ।। २४ ।। प्रलये च विधेः पाते शिवलोकेऽप्यहं शिवः । ब्रह्मभालोद्भवः शंभूः सर्वादिः सर्गभाषणः ।। २५ ।। कृष्णवामाङ्गसंभूता यथा राधा तथैव च । तथैव दुर्गा लक्ष्मीश्च सावित्री च सरस्वती ।। २६ ।। आदित्योऽऽयदितेः पुत्रः कायव्यूहेन द्वादश । तथैव च महेन्द्रश्च कायव्यूहाच्चर्तुदश ।। २७ ।। तथैव वसवश्चाष्टौ रुद्राश्चैकावशैव ते । मनुपाते चेन्द्रपातो विषयात्पतनं भवेत् ।। २८ ।। समाययौ च सर्वेषां निधनं प्रलयेऽपि च । प्रलयो दर्शयामास ब्रह्माण्डं च जलप्लुतम् ।। २९ ।। ब्रह्माणं च स्वलोकं च स्वात्मानं शक्तिभिश्च माम् । सर्वेषां मूलरूपश्च सर्वेशः कृष्ण एव च ।। ३० ।। भज पुत्रं राजसूये यज्ञेशं यज्ञकारणम् । विधिवद्दक्षिणां दत्त्वां भवाब्धिं तर यादव ।। ३१ ।। मुक्तिस्ते नास्ति निर्वाणा विषयी कश्यपो भवान । न ते दास्यं क्तधनमदितिर्देवकी तथा ।। ३२ ।। व्रज स्वर्गं भोगबीजं स्वस्थानममरालयम् । शिवस्य वचनं श्रुत्वा संयत श्चशुभक्षणे ।। ३३ ।। तत्र संभृतसंभारो राजसूयं चकार सः । वसुदेवस्य हव्यं च साक्षाच्च जगृहः सुराः ।। ३४ ।। यत्र साक्षाच्च यज्ञेशो यज्ञोऽयं दक्षिणा सह । बूर्णाहुतिं दत्तवन्तं वसुदेवमुवाच सः ।। सनत्कुमारो भगवान्वासुदेवाज्ञया मुने ।। ३५ ।। सनत्कुमार उवाच सर्वस्वं दक्षिणां देहि तुर्णं लक्ष्मीपतेः पितः । सार्थकं कुरु कर्मेदं वेदोक्तं वचनं श्रुणु ।। ३६ ।। दक्षिणां विप्रमुद्दिश्य तत्कालं चेन्न दीयते । मुहूर्ते तु व्यतीते सा दक्षिणा द्विगुणा भवेत् ।। ३७ ।। वासरे च बहिर्भूते भवेत्साऽपि चतुर्गुणा । त्रिरात्रे समतीते षड्गुणा दक्षिणा भवेत् ।। ३८ ।। पक्षान्ते तु शतगुणा मासान्ते तु चतुर्गुणा । षण्मासेऽप्यधिके न्यूने च साहस्त्रगुणा तथा ।। ३९ ।। वर्षान्ते सा लक्षगुणा ब्रह्मणोक्तं च याटव । उभौ च नरकं यांतः कर्मकर्तृपुरोहितौ ।। ४० ।। वासुदैवश्च तच्छुत्वा सर्वस्वमुत्ससर्जं सः । अधिकारांश्च साह् लादो वासुदेवाज्ञया तथा ।। ४१ ।। अमूल्यानां च रत्नानां दशकोटिमनुत्तममा । ददौ गर्गाय सर्वादौ स्वयं लक्ष्मौपतेः पिता ।। ४२ ।। शतकोटिं मणीन्द्राणां स्वर्णानां तच्चर्तुगुणम् । माणिक्यानां च मुक्तानां हीरकाणां तथैव च ।। ४३ ।। रौप्यं प्रवालं परमं स्वर्णपात्राणि यानि च । स्वस्त्रीणां स्ववधूनां चाप्यमूल्यरत्नभूषणम् ।। ४४ ।। श्वेतचामरलक्षं च लक्षं च रत्नदर्पणम् । कामधेनुगणं सर्वं शतकोटिं गजानपि ।। ४५ ।। शतकौटिं गजेन्द्राणामश्वानां तच्चतुर्गुणम् । यद्धनं यादवानां च राज्ञो राजनुमोदनात् ।। ४६ ।। ग्रामाणां शतलक्षं च ससस्यं फलितं तरुम् । धान्याचलानां लक्षं च शाल्यन्नानां तथैव च ।। ४७ ।। पायसं पिष्टकं चैव मिष्टान्नं च सुधोपमम् । स्वस्तिकानां तिलानां च रम्यणि ल़ड्डुकानि च ।। ४८ ।। दध्नां मधूनां दुग्धानां गुडानां हविषामपि । कुल्यानां शतकं दत्त्वा परिहारं चकार सः ।। ४९ ।। सकर्पूरं च ताम्दूलं सुशीतं वासितं जलम् । सुगन्धि चन्दनं चैव पारिजातस्य मालिकाम् ।। ५० ।। आसनानि च रम्याणिवह्निशुद्धाशुकानि च । रत्ननिर्माणतल्पानि पुष्णाणि च फलानि च ।। ५१ ।। प्रददौ ब्राह्मणेभ्यश्च प्रफुल्लवदनेक्षणः । देवांश्च भोजयामास ब्राह्मणानां मुखैः सुभैः ।। ५२ ।। देवाश्च मुनयो रात्रौ स्वरामाभिश्चरेमिरे । प्रभाते प्रययुः सर्वे श्रीकृष्णानुमतेन च ।। ५३ ।। वादवाः प्रययुः सर्वेद्वारकां कृष्णपालिताम् । अमूल्यरात्नबूर्णां च रुक्मिणीदर्शनेन च ।। ५४ ।। इति श्री ब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारादनाo पञ्चविंशत्यधिकशततमोऽऽध्यायः ।। १२५ ।।

atha pañcaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ nārada uvāca gaṇeśapūjanādeva rādhāstotrātparaṃ vibho | babhūva kiṃ rahasyaṃ vā tanme vyākhyātumarhasi || 1 || nārāyaṇa uvāca gaśeśapūjane tīrthe ye devāśca samāyayuḥ | munayaścāpi yogīndrā vasanto vaṭamūlake || 2 || vasudevo devakī ca paramādarabūrvakam | papraccha śaṃbhuṃ brāhmaṇamanantaṃ munipuṃgavān || 3 || bhavedbhavābdhitaraṇamāvayoruttamā gatiḥ | śīghraṃ brūta mahābhāgā dīnayordīnabāndhavāḥ || 4 || bhavābdhitaraṇe taryāṃ tatra yūyaṃ ca nāvikāḥ | na hyammayāni tīrthāni na devā mṛcchilāmayāḥ || 5 || yajñarūpāṇi puṇyāni vratānyanaśanāni ca | tapāṃsi nānādānāni vipradevārcanāni ca || 6 || ciraṃ punanti sarvāṇi darśanādeva vaiṣṇavāḥ | satāṃ ca viṣṇubhaktānāṃ rajasāṃ sparśamātrataḥ || 7 || pūtānāṃ pādapadmānāṃ sadyaḥ pūtā vasuṃdharā | tīrthāni ca pavitrāṇi samudrāḥ parvatāstathā || 8 || surā darśanamicchanti pātakendhanapāpakam | so'jñāni naiva bubudhe jñānaṃ ca jñāninā saha || 9 || paramaṃ svādurūpaṃ ca dadhidugdharasaṃ yathā | yathā kṛṇasya tāto'haṃ saṅgī sucirameva ca || 10 || tathaiva devakī mātā jñānināṃ ca gurorguroḥ | vasudevavacaḥ śrutvā prahasya śaṃkaraḥ svayam caturṇāmapi vedānāmuvāca janako guruḥ || 11 || mahādeva uvāca saṃnikarṣo jñānināṃ cāpyanādaraṇakāraṇam | yānti gaṅgāmbhasā pūtāstīrthānyanyāni siddhaye || 12 || vāsudevāsya tāto'yaṃ vasudevaśca paṇḍitaḥ | jñāninaḥ kaśyapasyāśo vasostātasya cā''tmanaḥ || 13 || pṛcchati jñānamasmāṃśca kṛṣṇājñānputrabuddhitaḥ | aho durgā mahāmāyā jñānināmapi mohinī || 14 || viṣṇumāyā durārādhyā na sādhyā jāgatāmapi | vayaṃ ca mohitāḥ śaśvadvedānāṃ janakastathā || 15 || brahmā kṛṣṇaṃ parīkṣeta mohitastasya māyayā | dhyāyate yatpadāmbhojaṃ tapasā jīvanāvadhi || 16 || indreṣu daśalakṣeṣvapyadhikāṣṭaśateṣu ca | pāteṣu brahmaṇaḥ pāte nimeṣo mādhavasya ca || 17 || saha tenendrayuddhaṃ ca pārijātasya hetunā | pārijātataruṃ dattvā mayā śakraśca rakṣitaḥ || 18 || yajjñānaṃ na girāmeva tatvaṃ vā viṣayātmakam | nahi kiṃ cittadajñānāṃ tasmāddhyānaṃ sadaiva hi || 19 || prāṇināmātmano jñānamasmākaṃ jñānamasti ca | tadūdharvaṃ tatsamaṃ naiva kṛṣṇaṃ pṛccha śubhāśumam || 20 || brahmaṇaśca caturyāmaṃ kalpaṃ kalpavido viduḥ | saptakalpāntajīvī ca mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ || 21 || aṣṭānavatiśakreṣu pāteṣu patanaṃ muneḥ | tataḥ prāptaṃ harerdāsyaṃ muninā tapasaḥ phalāt || 22 || pralaye brahmaṇaḥ pāte patanaṃ lomaśasya ca | dikpālānāṃ grahāṇāṃ ca tadāyuścirajīvinām || 23 || anyeṣāmapi devānāṃ munīnāmūrdhvaretasām | tadevā''yuśca rudrāṇāṃ māṃ ca mṛtyuṃjayaṃ vinā || 24 || pralaye ca vidheḥ pāte śivaloke'pyahaṃ śivaḥ | brahmabhālodbhavaḥ śaṃbhūḥ sarvādiḥ sargabhāṣaṇaḥ || 25 || kṛṣṇavāmāṅgasaṃbhūtā yathā rādhā tathaiva ca | tathaiva durgā lakṣmīśca sāvitrī ca sarasvatī || 26 || ādityo''yaditeḥ putraḥ kāyavyūhena dvādaśa | tathaiva ca mahendraśca kāyavyūhāccartudaśa || 27 || tathaiva vasavaścāṣṭau rudrāścaikāvaśaiva te | manupāte cendrapāto viṣayātpatanaṃ bhavet || 28 || samāyayau ca sarveṣāṃ nidhanaṃ pralaye'pi ca | pralayo darśayāmāsa brahmāṇḍaṃ ca jalaplutam || 29 || brahmāṇaṃ ca svalokaṃ ca svātmānaṃ śaktibhiśca mām | sarveṣāṃ mūlarūpaśca sarveśaḥ kṛṣṇa eva ca || 30 || bhaja putraṃ rājasūye yajñeśaṃ yajñakāraṇam | vidhivaddakṣiṇāṃ dattvāṃ bhavābdhiṃ tara yādava || 31 || muktiste nāsti nirvāṇā viṣayī kaśyapo bhavāna | na te dāsyaṃ ktadhanamaditirdevakī tathā || 32 || vraja svargaṃ bhogabījaṃ svasthānamamarālayam | śivasya vacanaṃ śrutvā saṃyata ścaśubhakṣaṇe || 33 || tatra saṃbhṛtasaṃbhāro rājasūyaṃ cakāra saḥ | vasudevasya havyaṃ ca sākṣācca jagṛhaḥ surāḥ || 34 || yatra sākṣācca yajñeśo yajño'yaṃ dakṣiṇā saha | būrṇāhutiṃ dattavantaṃ vasudevamuvāca saḥ || sanatkumāro bhagavānvāsudevājñayā mune || 35 || sanatkumāra uvāca sarvasvaṃ dakṣiṇāṃ dehi turṇaṃ lakṣmīpateḥ pitaḥ | sārthakaṃ kuru karmedaṃ vedoktaṃ vacanaṃ śruṇu || 36 || dakṣiṇāṃ vipramuddiśya tatkālaṃ cenna dīyate | muhūrte tu vyatīte sā dakṣiṇā dviguṇā bhavet || 37 || vāsare ca bahirbhūte bhavetsā'pi caturguṇā | trirātre samatīte ṣaḍguṇā dakṣiṇā bhavet || 38 || pakṣānte tu śataguṇā māsānte tu caturguṇā | ṣaṇmāse'pyadhike nyūne ca sāhastraguṇā tathā || 39 || varṣānte sā lakṣaguṇā brahmaṇoktaṃ ca yāṭava | ubhau ca narakaṃ yāṃtaḥ karmakartṛpurohitau || 40 || vāsudaivaśca tacchutvā sarvasvamutsasarjaṃ saḥ | adhikārāṃśca sāh lādo vāsudevājñayā tathā || 41 || amūlyānāṃ ca ratnānāṃ daśakoṭimanuttamamā | dadau gargāya sarvādau svayaṃ lakṣmaupateḥ pitā || 42 || śatakoṭiṃ maṇīndrāṇāṃ svarṇānāṃ taccartuguṇam | māṇikyānāṃ ca muktānāṃ hīrakāṇāṃ tathaiva ca || 43 || raupyaṃ pravālaṃ paramaṃ svarṇapātrāṇi yāni ca | svastrīṇāṃ svavadhūnāṃ cāpyamūlyaratnabhūṣaṇam || 44 || śvetacāmaralakṣaṃ ca lakṣaṃ ca ratnadarpaṇam | kāmadhenugaṇaṃ sarvaṃ śatakoṭiṃ gajānapi || 45 || śatakauṭiṃ gajendrāṇāmaśvānāṃ taccaturguṇam | yaddhanaṃ yādavānāṃ ca rājño rājanumodanāt || 46 || grāmāṇāṃ śatalakṣaṃ ca sasasyaṃ phalitaṃ tarum | dhānyācalānāṃ lakṣaṃ ca śālyannānāṃ tathaiva ca || 47 || pāyasaṃ piṣṭakaṃ caiva miṣṭānnaṃ ca sudhopamam | svastikānāṃ tilānāṃ ca ramyaṇi la़ḍḍukāni ca || 48 || dadhnāṃ madhūnāṃ dugdhānāṃ guḍānāṃ haviṣāmapi | kulyānāṃ śatakaṃ dattvā parihāraṃ cakāra saḥ || 49 || sakarpūraṃ ca tāmdūlaṃ suśītaṃ vāsitaṃ jalam | sugandhi candanaṃ caiva pārijātasya mālikām || 50 || āsanāni ca ramyāṇivahniśuddhāśukāni ca | ratnanirmāṇatalpāni puṣṇāṇi ca phalāni ca || 51 || pradadau brāhmaṇebhyaśca praphullavadanekṣaṇaḥ | devāṃśca bhojayāmāsa brāhmaṇānāṃ mukhaiḥ subhaiḥ || 52 || devāśca munayo rātrau svarāmābhiścaremire | prabhāte prayayuḥ sarve śrīkṛṣṇānumatena ca || 53 || vādavāḥ prayayuḥ sarvedvārakāṃ kṛṣṇapālitām | amūlyarātnabūrṇāṃ ca rukmiṇīdarśanena ca || 54 || iti śrī brahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nārādanāo pañcaviṃśatyadhikaśatatamo''dhyāyaḥ || 125 ||