Chapter 124

अथ चतुर्विंशत्यधिकशततमोऽध्योयः नालायण उवाच राधा संपूज्य विधिना स्तुत्वा लम्बोदरं सती । अमूल्यरत्ननिर्माणं सर्वाङ्गभूषणं ददौ ।। १ ।। राधायाः स्तवनं श्रुत्वा पूजां दृष्ट्वा च वस्तु च । उवाच मधुरं शान्तः शान्तां त्रैलोक्यमातरम् ।। २ ।। गणेश उवाच तव पूजा जगन्मातर्लोकशिक्षाकरी शुभे । ब्रह्मस्वरूपा भवती कृष्णवक्षः स्थलस्थिता ।। ३ ।। यत्पादपद्मतुलं ध्यायन्ते ते सुदुर्लभम् । सुरा ब्रह्मेशशेषाद्या मुनीन्द्राः सनकादयः ।। ४ ।। जीवन्मुक्ताश्च भक्ताश्च सिद्धेन्द्राः कपिलादयः । तस्य प्राणाधिदेवी त्वं प्रिया प्राणाधिका परा ।। ५ ।। वामाङ्गनिर्मिता राधा दक्षिणाङ्गश्च माधवः । महालक्ष्मीर्जगन्माता तव वामाङ्गनिर्मिता ।। ६ ।। वसोः सर्वनिवासस्य प्रसूस्त्वं परमेश्वरी । वेदानां जगतामेव मूल्प्रकृतिरीश्वरी ।। ७ ।। सर्वाः प्राकृतिका मातः सृष्ट्यां च त्वद्विभूतयः । विश्वानि कार्यरूपाणि त्वं च कारणरूपिणी ।। ८ ।। प्रलये ब्रह्मणः पाते तन्निमेषो हरेरपि । आदौ राधां समुच्चार्य पश्चात्कृष्णं परात्परम् ।। ९ ।। स एव पण्डितो योगी गोलोकं याति लीलया । व्यतिक्रमे महापापी ब्रह्महत्यां लभेत्ध्रुवम्।। १० ।। जगतां भवती माता परमात्मा पिता हरिः । पितुरेव गुरुर्माता पूज्या वन्द्या परात्परा ।। ११ ।। भजते देवमन्यं वा कृष्णं वा सर्वकारणम् । पुण्यक्षेत्रे महामूढो यदि निन्दति राधिकाम् ।। १२ ।। वंशहानिर्भवेत्तस्य दुःखशोकमिहैव च । पच्यते निरये घोरे यावच्चन्द्रदिवाकरौ ।। १३ ।। गुरुश्चज्ञानोद्गिरणाज्ज्ञानं स्यान्मन्त्रतन्त्रयोः । स च मन्त्रश्च तत्तन्त्रं भक्तिः स्याद्ध्रुवयोर्यतः ।। १४ ।। निषेव्य मन्त्रं देवानां जीवा जन्मनि जन्मनि । भक्ता भवन्ति दुर्गायाः पादपद्मे सुदुर्लभे ।। १५ ।। निषेव्य मन्त्रे शंभोश्च जगतां कारणस्य च । तदा प्राप्नोति युवयोः पादपद्मं सुदुर्लभम् ।। १६ ।। युक्योः पादपद्मं च दुर्लभं प्राप्य पुण्यवान् । क्षणार्धं षोडशांशं च नहि मुञ्चति दैवतः ।। १७ ।। भक्त्या च युवचोर्मन्त्रं गृहीत्वा वैष्मपादपि । स्तवं वा कवचं वाऽपि कर्ममूलनिकृन्तनम् ।। १८ ।। योजयेत्परया भक्त्या पुण्यक्षेत्रे च भारते । पुरुषाणां सहस्रं च त्वात्मना सार्धमुद्धरेत् ।। १९ ।। गुरुमभ्यर्च्य विधिवद्वस्त्रालंकारचन्दनैः । कवचं धारयेद्यो हि विष्णुतुल्यो भवेद्ध्रुवम् ।। २० ।। यद्दत्तं वस्तु मे मातस्तत्सर्वं सार्थकं कुरु । देहि विप्राय मत्प्रीत्या तदा भोक्ष्यामि सांप्रतम् ।। २१ ।। देवे देयानि दानानि देवे देया च दक्षिणा । तत्सर्वं ब्राह्मणे दद्यात्तदानन्त्याय कल्पते ।। २२ ।। ब्राह्मणानां मुखं राधे देवानां मुखमुख्यकम् । विप्रभुक्तं च यद्द्रव्यं प्राप्नुवन्त्येव देवताः ।। २३ ।। विप्रांश्च भोजयामास तत्सर्व राधिका सती । बभूव तत्क्षणादेव प्रीतो लम्बोदरो मुने ।। २४ ।। एतस्मिन्नन्तरे देवा ब्रह्मेशशेषसंज्ञकाः । आययुर्वटमूलं च देवपूजार्थमेव च ।। २५ ।। तत्र गत्वा शिवचरो देवान्देवीरुवाच सः । श्रीकृष्णं शुष्ककण्ठश्च भयभीतश्च रक्षकः ।। २६ ।। रक्षक उवाच गणेशं पूजयामास सर्वादौ च शुभक्षणे । वृषभानसुता राधा प्रकृत्य स्वस्तिवाचनम् ।। २७ ।। सहिता सा बलवती गोपीत्रिशतकोटिभिः । वारितोऽहं वलिष्ठाभिर्युष्मांश्च कथयामि तत् ।। २८ ।। मर्वादौ पूजयेद्यो हि सोऽनन्तं फलमालभेत् । मध्ये मध्यविधं पुण्यं शेषे स्वल्पमिति स्मृतम् ।। २९ ।। देवेन्द्रेषु मुनीन्द्रेषु देवस्त्रीषु स्थितासु च । गोपीभिश्च सह तया राधया पूजितः परः ।। ३० ।। दूतवाक्यं समाकर्ण्य जहसुः सर्वदेवताः । मुनयो मनवश्चैव राजानो देवयोषितः ।। ३१ ।। रुक्मिण्याद्या रमण्यश्च या देव्यो विस्मयं ययुः । सरस्वती च सावित्री पार्वती परमेश्वरी ।। ३२ ।। रोहिणी च सती संज्ञा स्वाहाद्या देवयोषितः । मुदिताः प्रययुः सर्वा मुनिपत्न्यः पतिव्रताः ।। ३३ ।। मुनयो मनवः सर्वे देवाश्चापि नरास्तथा । श्रीकृष्णः स गणैः सार्धं ये चान्ये प्रययुर्मुदा ।। ३४ ।। ते सर्वे विविधैर्द्रव्यैः पूजां चक्रुः शुभक्षणे । बलिष्ठा दुर्बलाश्चैव क्रमेण च पृथक्पृथक् ।। ३५ ।। लड्डुकानां च राशीनां शतकोटिर्बभूव ह । शर्कराणां तदर्धं च स्वस्तिकानां तथैव च ।। ३६ ।। अन्नानां भव्यवस्तूनां शतकोटिर्बभूव ह । असंख्यानि फलान्येव स्वादूनि मधुराणि च ।। ३७ ।। मधुकुल्या दुग्धकुल्या दधिकुल्या घृतस्य च । बभूवुः शतसंख्याश्च त्रैलोक्यानां च पूजने ।। ३८ ।। पूजां कृत्वा तु ते सर्वे समूषुश्च सुखासने । पार्वती परमप्रीत्या राधास्थानं समाययौ ।। ३९ ।। सा राधा पार्वतीं दृष्ट्वा समुत्थाय जवेन च । यथायोग्यां च संभाषां चकार सादरं मुदा ।। ४० ।। आश्लेषणं चुम्बनं च बभूव च परस्परम् । उवाच मधुरं दुर्गा राधां कृत्वा स्ववक्षसि ।। ४१ ।। पार्वत्युवाच किंवा प्रश्नं करिष्यामि त्वां राधा मङ्गलालयाम् । गता ते विरहज्वाला श्रीदाम्नः शापमोक्षणे ।। ४२ ।। सततं मन्मनः प्राणास्त्वय्येव मयि ते तथा । न ह्येवमावयोर्भेदः शक्तिपूरुषयोस्तथा ।। ४३ ।। येत्वां निन्दन्ति मद्भक्तास्त्वद्भक्ताश्चापि मामपि । कुम्भीपाके च पज्यन्ते यावच्चन्द्र दिवाकरौ ।। ४४ ।। राधामाधवयोर्भेदं ये कुर्वन्ति नराधमाः । वंशहानिर्भवेत्तेषां पच्यन्ते नरके चिरम् ।। ४५ ।। यान्ति सूकरयोनिं च पितृभिः शतकैः सह । षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां कृमयस्तथा ।। ४६ ।। त्वयैव पूजितः पुत्रो न मया च गणेश्वरः । सर्वादौ सर्वपूज्योऽयं यथा तव तथा मम ।। ४७ ।। यावज्जीवनपर्यन्तं न विच्छेदो भविष्यति । राधामाधवयोर्देवि दुग्धधावल्ययोर्यथा ।। ४८ ।। सिद्धाश्रमे महातीर्थे पुण्यक्षेत्रे च भारते । निर्वघ्नं लभगोविन्दं संपूज्य विघ्नखण्डनम् ।। ४९ ।। रासेश्वरी त्वं रसिका श्रीकृष्णो रसिकेश्वरः । विदग्धाया विदग्धेन संगमो गुणवान्भदेत् ।। ५० ।। श्रीदाम्नः शापनिर्मुक्ता शतवर्षान्तरे सति । कुरुष्व मद्रेणाद्य कृष्णेन सह संगमम् ।। ५१ ।। ममाऽऽज्ञया दुर्लभया सुवेषं कुरु सुन्दरि । सुदुर्लभः कामिनीनां सत्पुंसा सह संगमः ।। ५२ ।। चक्रुः सुवेषं राधायाः प्रियाल्यश्च शिवाज्ञया । रत्नसिंहासने रम्ये वासयामासुरीश्वरीम् ।। ५३ ।। पुरतो रत्नमाला सा रत्नमालां गले ददौ । राधाया दक्षिणे हस्ते क्रीडापद्मं मनोहरम् ।। ५४ ।। ददौ पद्ममुखी पादपद्मयुग्मेऽप्यलक्तकम् । प्रददौ सुन्दरी गोपी सिन्दूरं सुन्दरं वरम् ।। ५५ ।। चन्दनेन समयुतं सीमन्ताधः स्थलोज्ज्वलम् । सुचारुकबरीं रम्यां चकार मालती सती ।। ५६ ।। मनोहरां मुनीनां च मालतीमाल्यभूषिताम् । कस्तूरीकुङ्कुमाक्तं च चारुचन्दनपत्रकम् ।। ५७ ।। स्तनयुग्मे सुकठिने चकार चन्दना सती । चारुचम्पकपुप्पाणां मालां गन्धमनोहराम् ।। ५८ ।। मालावती ददौ तस्यौ प्रफुल्लां नवमल्लिकाम् । रतीषु रसिका गोपी रत्नभूषणभूषिताम् ।। ५९ ।। तां चकारातिरसिकां वरां रतिरसोत्सुकाम् । शरत्पद्मदलाभं च लोजनं कज्जलोज्ज्वलम् ।। ६० ।। कृत्वा ददौ सुललितं वस्त्रं च ललिता सती । महेन्द्रेण प्रदत्तं च पारिजातप्रसूनकम् ।। ६१ ।। सुगन्धियुक्तं तस्याश्च पारिजातं करे ददौ । सुशीलं मधुरोक्तं च भर्तुः पार्श्वे यथोचितम् ।। ६२ ।। शिक्षां चकार नीतिं च सुशीला गोपिका सती । स्त्रीणां च षोडशकलां विपत्तौ विस्मृतांतयोः ।। ६३ ।। स्मरणं कारयामास राधामाता कलावती । श्रृङ्गारविषयोक्तं च वचनं च सुधोपमम् ।। ६४ ।। स्मरणं कारयामास भगिनी च सुधामुखी । कमलानां चम्पकानां दले चन्दनचर्चिते ।। ६५ ।। चकार रतितल्पं च कमला चाऽऽशु कोमलम् । चारुचम्पकपुष्पं च कृष्णार्थं पुटकस्थितम् ।। ६६ ।। चकार चन्दनाक्तं च स्वयं च पार्वती सती । पुष्पं केलिकदम्बानां स्तबकं च मनोहरम् ।। ६७ ।। कदम्बमालां कृष्णार्थ विद्यमानां चकार सा । ताम्बूलं च वरं सम्यं कर्पूरादिसुवासितम् ।। ६८ ।। कृष्णप्रिया च कृष्णार्थं चकार वासितं जलम् । एतस्मिन्नन्तरे सर्वमाश्रमं सजलस्थलम् ।। ६९ ।। साक्षाद्गोरोचनाभं च ददृशुर्मुनयः सुराः । ते सर्वे विस्मयं गत्वा पप्रच्छुः कृष्णमीश्वरम् ।। ७० ।। उवाच भगवांस्ताश्च सर्वज्ञः सर्वकाराणा ।। ७१ ।। श्रीभगवानुवाच अभिशप्ता च श्रीदाम्ना भ्रष्टशोभा राधिका । सर्वं ज्ञानं विसस्मार मद्विच्छेदज्वरातुरा ।। ७२ ।। विमुक्ते वर्षशतके ज्ञानं सस्मार सा सती । सिद्धाश्रमं च पीताभं रासेश्वर्याश्च तेजसा ।। ७३ ।। परमाह्लादकं तेजश्चन्द्रकोटिसमप्रभम् । सुखदृश्यं च सुखदं चक्षुधां प्राणिनामपि ।। ७४ ।। तच्छ्रुत्वा परमाश्चर्यं मुनयो मनवस्तथा । देव्यश्च सर्वदेवास्ते ब्रह्मेशानादयस्तथा ।। ७५ ।। जवेन गत्वा तत्स्थानं भक्तिनम्रात्मकंधरा । सर्वे जनास्ते ददृशुस्त्रैलोक्यस्थाश्च राधिकाम् ।। ७६ ।। श्वेतचम्पकवर्णाभामतुलां सुमनोहराम् । मोहिनीं मानसानां च मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् ।। ७७ ।। सुकेशीं सुन्दरीं श्यामां न्यग्रोधपरिमण्डलाम् । नितम्बकठिनश्रोणीं स्तनयुग्मोन्नताननाम् ।। ७८ ।। कोटीन्दुनिन्दितास्यां तां सस्मितां सुदतीं सतीम् । कज्जलोज्ज्वलरूपां च शरत्कमललोजनाम् ।। ७९ ।। महालक्ष्मीं बीजरूपां परामाद्यां सनातीम् । परमात्मस्वरूपस्य प्राणाधिष्ठातृदेवताम् ।। ८० ।। स्तुतां च पूजितां चैव परां च परमात्मने । ब्रह्मस्वरूपां निर्लिप्तां नित्यरूपां च निर्गुणाम् ।। ८१ ।। विश्वानुरोधात्प्रकृतिं भक्तानुग्रहविग्रहाम् । मत्यस्वरूपां शुद्धां च पूतां पतितपावनीम् ।। ८२ ।। सुतीर्थपूतां सत्कीर्तिं विधात्रीं वेदसामपि । महत्प्रियां च महतीं महाविष्णोश्च मातरम् ।। ८३ ।। रासेश्वरेश्वरीं रम्यां रसिकां रसिकेश्वरीम् । वह्निशुद्धांशुकाधामां स्वेच्छारूपां शुभालयाम् ।। ८४ ।। गोपीभिः सप्तभिः शश्वत्सेवितां श्वेतचामरैः । चतसृभिः प्रियालीभिः पादपद्मोपसेविताम् ।। ८५ ।। अमूल्यरत्ननिर्माणभूषणोच्चैर्विभूषिताम् । चारुकुण्डलयुग्मेन श्रुतिगण्डस्थलोज्ज्वलाम् ।। ८६ ।। सुनासां गजमुक्तार्हां खगेन्द्रचञ्चुनिन्दिताम् । कुङ्कुमालक्तकस्तूरीस्निग्धचन्दनचर्चिताम् ।। ८७ ।। दधानां सुकपोलं च कोमलाङ्गीं सुकामुकीम् । गचेन्द्रगामिनीं रामां कामनीयां सुकामिनीम् ।। ८८ ।। कामास्त्रजयरूपां च कामकाम्यालयां वराम् । क्रीडाकमलमम्लानं पारिजातप्रसूनकम् ।। ८९ ।। अमूल्यरत्ननिर्माणं दधानां दर्पणोज्ज्वलम् । नानारत्नविचित्राढ्यरतनसिंहासनस्थिताम् ।। ९० ।। पद्मैः पद्मार्चितं पादपद्मं च मङ्गलालयम् । हृत्पद्मे ध्यायमानं च कृणस्य परमात्मनः ।। ९१ ।। कर्मणा मनसा वाचा स्वप्ने जागरणेऽपि च । तत्प्रीतिं प्रेम सौभाग्यं स्मरन्तीं नित्यनूतनम् ।। ९२ ।। भावानुरक्तसंसक्तां शुद्धभक्तां पतिव्रताम् । धन्यां मान्यां गौरवर्णां शश्वद्वक्षः स्थलस्थिताम् ।। ९३ ।। प्रियासु प्रियभक्तेषु सुप्रियां प्रियवादिनीम् । कृष्णवामाङ्गसंभूतामभेदां गुणरूपयोः ।। ९४ ।। गोलोकवासिनीं देवदेवीं सर्वोपरिस्थितम् । वृषभानसुताख्यां तां पुण्यक्षेत्रे च भारते ।। ९५ ।। गोपीश्वरीं गुप्तरूपां सिद्धिदां सिद्धिरूपिणीम् । ध्यानासाध्यां दुराराध्यां वन्दे सद्भक्तवन्दिताम् ।। ९६ ।। ध्याने ध्यानेन राधाया व्यायन्ते ध्यानतत्पराः । इहैव जीवन्मुक्तास्ते परत्र कृष्णपार्षदाः ।। ९७ ।। दृष्ट्वा ब्रह्मा च सर्वादौ तुष्टाव परमेश्वरीम् । स्वयं विधाता जगतां मातरं वेधसामपि ।। ९८ ।। ब्राह्मोवाच षष्टिवर्षसहस्रणि दिव्यानि परमेश्वरि । पुष्करे च तपस्तप्तं पुण्यक्षेत्रे च भारते ।। ९९ ।। त्वत्पादपद्मधुरमधुलुब्धेन चेतसा । मधुव्रतेन लोलेन प्रेरितेन मया सति ।। १०० ।। तथाऽपि न मया लब्धं त्वत्पादपद्ममीप्सितम् । न दृष्टमपि स्वप्नेऽयि जाता वागशरीरिणी ।। १०१ ।। वाराहे भारते वर्षे पुण्ये वृन्दावने वने । सिद्धाश्रमे गणेशस्य पादपद्मं च द्रक्ष्यसि ।। १०२ ।। राधामाधवयोर्दास्यं कुतो विषयिणस्तव । निवर्तस्व महाभाग परमेतत्मुदुर्लभम् ।। १०३ ।। इति श्रुत्वा निवृत्तोऽहं तपसे भग्नमानसः । परिपुर्ण तदधुना वाञ्छितं तपसः फलम् ।। १०४ ।। महादेव उवाच पद्मैः पद्मार्चितं पादपदमं यस्य सुदुर्लभम् । ध्यायन्ते ध्याननिष्ठाश्च शाश्वद्रब्रह्मादयः सुराः ।। १०५ ।। मुनयो मनवश्चैव सिद्धाः सन्तश्च योगिनः । द्रष्टुं नैव क्षमाः स्वप्ने भवती तस्य वक्षसि ।। १०६ ।। अनन्त उवाच वेदाश्च वेदमाता च पुराणानि च सुव्रते । अहं सरस्वती सन्त स्तोतुं नालं च संततम् ।। १०७ ।। अस्माकं स्तवने यस्य भ्रूभङ्गं च सुदुर्लभम् । तवैव भत्सेने भीताश्चावयोरन्तरं हरेः ।। १०८ ।। एवं देवाश्च देव्यश्चाप्यन्ये ये च समागताः । प्रणतास्तुष्टुवुः सर्वे मुनिमन्वादयस्तथा ।। १०९ ।। लज्जया नम्रवक्त्राश्च रुक्मिण्यद्याश्च योषितः । मलीमसं च चक्रुस्ताः श्वासेन रत्नदर्पणम् ।। ११० ।। मृततुल्या सत्यभामा निराहारा कृशोदरी । मनसोऽप्यभिमानं च सर्व तत्याच नारद ।। १११ ।। इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदनाo सिद्धाश्रमतीर्थयात्राप्रसङ्गेगणेशपूजनं ब्रह्मेशशेषादिकृतराधिकास्तोत्रं नाम चतुर्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ।। १२४ ।।

atha caturviṃśatyadhikaśatatamo'dhyoyaḥ nālāyaṇa uvāca rādhā saṃpūjya vidhinā stutvā lambodaraṃ satī | amūlyaratnanirmāṇaṃ sarvāṅgabhūṣaṇaṃ dadau || 1 || rādhāyāḥ stavanaṃ śrutvā pūjāṃ dṛṣṭvā ca vastu ca | uvāca madhuraṃ śāntaḥ śāntāṃ trailokyamātaram || 2 || gaṇeśa uvāca tava pūjā jaganmātarlokaśikṣākarī śubhe | brahmasvarūpā bhavatī kṛṣṇavakṣaḥ sthalasthitā || 3 || yatpādapadmatulaṃ dhyāyante te sudurlabham | surā brahmeśaśeṣādyā munīndrāḥ sanakādayaḥ || 4 || jīvanmuktāśca bhaktāśca siddhendrāḥ kapilādayaḥ | tasya prāṇādhidevī tvaṃ priyā prāṇādhikā parā || 5 || vāmāṅganirmitā rādhā dakṣiṇāṅgaśca mādhavaḥ | mahālakṣmīrjaganmātā tava vāmāṅganirmitā || 6 || vasoḥ sarvanivāsasya prasūstvaṃ parameśvarī | vedānāṃ jagatāmeva mūlprakṛtirīśvarī || 7 || sarvāḥ prākṛtikā mātaḥ sṛṣṭyāṃ ca tvadvibhūtayaḥ | viśvāni kāryarūpāṇi tvaṃ ca kāraṇarūpiṇī || 8 || pralaye brahmaṇaḥ pāte tannimeṣo harerapi | ādau rādhāṃ samuccārya paścātkṛṣṇaṃ parātparam || 9 || sa eva paṇḍito yogī golokaṃ yāti līlayā | vyatikrame mahāpāpī brahmahatyāṃ labhetdhruvam|| 10 || jagatāṃ bhavatī mātā paramātmā pitā hariḥ | pitureva gururmātā pūjyā vandyā parātparā || 11 || bhajate devamanyaṃ vā kṛṣṇaṃ vā sarvakāraṇam | puṇyakṣetre mahāmūḍho yadi nindati rādhikām || 12 || vaṃśahānirbhavettasya duḥkhaśokamihaiva ca | pacyate niraye ghore yāvaccandradivākarau || 13 || guruścajñānodgiraṇājjñānaṃ syānmantratantrayoḥ | sa ca mantraśca tattantraṃ bhaktiḥ syāddhruvayoryataḥ || 14 || niṣevya mantraṃ devānāṃ jīvā janmani janmani | bhaktā bhavanti durgāyāḥ pādapadme sudurlabhe || 15 || niṣevya mantre śaṃbhośca jagatāṃ kāraṇasya ca | tadā prāpnoti yuvayoḥ pādapadmaṃ sudurlabham || 16 || yukyoḥ pādapadmaṃ ca durlabhaṃ prāpya puṇyavān | kṣaṇārdhaṃ ṣoḍaśāṃśaṃ ca nahi muñcati daivataḥ || 17 || bhaktyā ca yuvacormantraṃ gṛhītvā vaiṣmapādapi | stavaṃ vā kavacaṃ vā'pi karmamūlanikṛntanam || 18 || yojayetparayā bhaktyā puṇyakṣetre ca bhārate | puruṣāṇāṃ sahasraṃ ca tvātmanā sārdhamuddharet || 19 || gurumabhyarcya vidhivadvastrālaṃkāracandanaiḥ | kavacaṃ dhārayedyo hi viṣṇutulyo bhaveddhruvam || 20 || yaddattaṃ vastu me mātastatsarvaṃ sārthakaṃ kuru | dehi viprāya matprītyā tadā bhokṣyāmi sāṃpratam || 21 || deve deyāni dānāni deve deyā ca dakṣiṇā | tatsarvaṃ brāhmaṇe dadyāttadānantyāya kalpate || 22 || brāhmaṇānāṃ mukhaṃ rādhe devānāṃ mukhamukhyakam | viprabhuktaṃ ca yaddravyaṃ prāpnuvantyeva devatāḥ || 23 || viprāṃśca bhojayāmāsa tatsarva rādhikā satī | babhūva tatkṣaṇādeva prīto lambodaro mune || 24 || etasminnantare devā brahmeśaśeṣasaṃjñakāḥ | āyayurvaṭamūlaṃ ca devapūjārthameva ca || 25 || tatra gatvā śivacaro devāndevīruvāca saḥ | śrīkṛṣṇaṃ śuṣkakaṇṭhaśca bhayabhītaśca rakṣakaḥ || 26 || rakṣaka uvāca gaṇeśaṃ pūjayāmāsa sarvādau ca śubhakṣaṇe | vṛṣabhānasutā rādhā prakṛtya svastivācanam || 27 || sahitā sā balavatī gopītriśatakoṭibhiḥ | vārito'haṃ valiṣṭhābhiryuṣmāṃśca kathayāmi tat || 28 || marvādau pūjayedyo hi so'nantaṃ phalamālabhet | madhye madhyavidhaṃ puṇyaṃ śeṣe svalpamiti smṛtam || 29 || devendreṣu munīndreṣu devastrīṣu sthitāsu ca | gopībhiśca saha tayā rādhayā pūjitaḥ paraḥ || 30 || dūtavākyaṃ samākarṇya jahasuḥ sarvadevatāḥ | munayo manavaścaiva rājāno devayoṣitaḥ || 31 || rukmiṇyādyā ramaṇyaśca yā devyo vismayaṃ yayuḥ | sarasvatī ca sāvitrī pārvatī parameśvarī || 32 || rohiṇī ca satī saṃjñā svāhādyā devayoṣitaḥ | muditāḥ prayayuḥ sarvā munipatnyaḥ pativratāḥ || 33 || munayo manavaḥ sarve devāścāpi narāstathā | śrīkṛṣṇaḥ sa gaṇaiḥ sārdhaṃ ye cānye prayayurmudā || 34 || te sarve vividhairdravyaiḥ pūjāṃ cakruḥ śubhakṣaṇe | baliṣṭhā durbalāścaiva krameṇa ca pṛthakpṛthak || 35 || laḍḍukānāṃ ca rāśīnāṃ śatakoṭirbabhūva ha | śarkarāṇāṃ tadardhaṃ ca svastikānāṃ tathaiva ca || 36 || annānāṃ bhavyavastūnāṃ śatakoṭirbabhūva ha | asaṃkhyāni phalānyeva svādūni madhurāṇi ca || 37 || madhukulyā dugdhakulyā dadhikulyā ghṛtasya ca | babhūvuḥ śatasaṃkhyāśca trailokyānāṃ ca pūjane || 38 || pūjāṃ kṛtvā tu te sarve samūṣuśca sukhāsane | pārvatī paramaprītyā rādhāsthānaṃ samāyayau || 39 || sā rādhā pārvatīṃ dṛṣṭvā samutthāya javena ca | yathāyogyāṃ ca saṃbhāṣāṃ cakāra sādaraṃ mudā || 40 || āśleṣaṇaṃ cumbanaṃ ca babhūva ca parasparam | uvāca madhuraṃ durgā rādhāṃ kṛtvā svavakṣasi || 41 || pārvatyuvāca kiṃvā praśnaṃ kariṣyāmi tvāṃ rādhā maṅgalālayām | gatā te virahajvālā śrīdāmnaḥ śāpamokṣaṇe || 42 || satataṃ manmanaḥ prāṇāstvayyeva mayi te tathā | na hyevamāvayorbhedaḥ śaktipūruṣayostathā || 43 || yetvāṃ nindanti madbhaktāstvadbhaktāścāpi māmapi | kumbhīpāke ca pajyante yāvaccandra divākarau || 44 || rādhāmādhavayorbhedaṃ ye kurvanti narādhamāḥ | vaṃśahānirbhavetteṣāṃ pacyante narake ciram || 45 || yānti sūkarayoniṃ ca pitṛbhiḥ śatakaiḥ saha | ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi viṣṭhāyāṃ kṛmayastathā || 46 || tvayaiva pūjitaḥ putro na mayā ca gaṇeśvaraḥ | sarvādau sarvapūjyo'yaṃ yathā tava tathā mama || 47 || yāvajjīvanaparyantaṃ na vicchedo bhaviṣyati | rādhāmādhavayordevi dugdhadhāvalyayoryathā || 48 || siddhāśrame mahātīrthe puṇyakṣetre ca bhārate | nirvaghnaṃ labhagovindaṃ saṃpūjya vighnakhaṇḍanam || 49 || rāseśvarī tvaṃ rasikā śrīkṛṣṇo rasikeśvaraḥ | vidagdhāyā vidagdhena saṃgamo guṇavānbhadet || 50 || śrīdāmnaḥ śāpanirmuktā śatavarṣāntare sati | kuruṣva madreṇādya kṛṣṇena saha saṃgamam || 51 || mamā''jñayā durlabhayā suveṣaṃ kuru sundari | sudurlabhaḥ kāminīnāṃ satpuṃsā saha saṃgamaḥ || 52 || cakruḥ suveṣaṃ rādhāyāḥ priyālyaśca śivājñayā | ratnasiṃhāsane ramye vāsayāmāsurīśvarīm || 53 || purato ratnamālā sā ratnamālāṃ gale dadau | rādhāyā dakṣiṇe haste krīḍāpadmaṃ manoharam || 54 || dadau padmamukhī pādapadmayugme'pyalaktakam | pradadau sundarī gopī sindūraṃ sundaraṃ varam || 55 || candanena samayutaṃ sīmantādhaḥ sthalojjvalam | sucārukabarīṃ ramyāṃ cakāra mālatī satī || 56 || manoharāṃ munīnāṃ ca mālatīmālyabhūṣitām | kastūrīkuṅkumāktaṃ ca cārucandanapatrakam || 57 || stanayugme sukaṭhine cakāra candanā satī | cārucampakapuppāṇāṃ mālāṃ gandhamanoharām || 58 || mālāvatī dadau tasyau praphullāṃ navamallikām | ratīṣu rasikā gopī ratnabhūṣaṇabhūṣitām || 59 || tāṃ cakārātirasikāṃ varāṃ ratirasotsukām | śaratpadmadalābhaṃ ca lojanaṃ kajjalojjvalam || 60 || kṛtvā dadau sulalitaṃ vastraṃ ca lalitā satī | mahendreṇa pradattaṃ ca pārijātaprasūnakam || 61 || sugandhiyuktaṃ tasyāśca pārijātaṃ kare dadau | suśīlaṃ madhuroktaṃ ca bhartuḥ pārśve yathocitam || 62 || śikṣāṃ cakāra nītiṃ ca suśīlā gopikā satī | strīṇāṃ ca ṣoḍaśakalāṃ vipattau vismṛtāṃtayoḥ || 63 || smaraṇaṃ kārayāmāsa rādhāmātā kalāvatī | śrṛṅgāraviṣayoktaṃ ca vacanaṃ ca sudhopamam || 64 || smaraṇaṃ kārayāmāsa bhaginī ca sudhāmukhī | kamalānāṃ campakānāṃ dale candanacarcite || 65 || cakāra ratitalpaṃ ca kamalā cā''śu komalam | cārucampakapuṣpaṃ ca kṛṣṇārthaṃ puṭakasthitam || 66 || cakāra candanāktaṃ ca svayaṃ ca pārvatī satī | puṣpaṃ kelikadambānāṃ stabakaṃ ca manoharam || 67 || kadambamālāṃ kṛṣṇārtha vidyamānāṃ cakāra sā | tāmbūlaṃ ca varaṃ samyaṃ karpūrādisuvāsitam || 68 || kṛṣṇapriyā ca kṛṣṇārthaṃ cakāra vāsitaṃ jalam | etasminnantare sarvamāśramaṃ sajalasthalam || 69 || sākṣādgorocanābhaṃ ca dadṛśurmunayaḥ surāḥ | te sarve vismayaṃ gatvā papracchuḥ kṛṣṇamīśvaram || 70 || uvāca bhagavāṃstāśca sarvajñaḥ sarvakārāṇā || 71 || śrībhagavānuvāca abhiśaptā ca śrīdāmnā bhraṣṭaśobhā rādhikā | sarvaṃ jñānaṃ visasmāra madvicchedajvarāturā || 72 || vimukte varṣaśatake jñānaṃ sasmāra sā satī | siddhāśramaṃ ca pītābhaṃ rāseśvaryāśca tejasā || 73 || paramāhlādakaṃ tejaścandrakoṭisamaprabham | sukhadṛśyaṃ ca sukhadaṃ cakṣudhāṃ prāṇināmapi || 74 || tacchrutvā paramāścaryaṃ munayo manavastathā | devyaśca sarvadevāste brahmeśānādayastathā || 75 || javena gatvā tatsthānaṃ bhaktinamrātmakaṃdharā | sarve janāste dadṛśustrailokyasthāśca rādhikām || 76 || śvetacampakavarṇābhāmatulāṃ sumanoharām | mohinīṃ mānasānāṃ ca munīnāmūrdhvaretasām || 77 || sukeśīṃ sundarīṃ śyāmāṃ nyagrodhaparimaṇḍalām | nitambakaṭhinaśroṇīṃ stanayugmonnatānanām || 78 || koṭīnduninditāsyāṃ tāṃ sasmitāṃ sudatīṃ satīm | kajjalojjvalarūpāṃ ca śaratkamalalojanām || 79 || mahālakṣmīṃ bījarūpāṃ parāmādyāṃ sanātīm | paramātmasvarūpasya prāṇādhiṣṭhātṛdevatām || 80 || stutāṃ ca pūjitāṃ caiva parāṃ ca paramātmane | brahmasvarūpāṃ nirliptāṃ nityarūpāṃ ca nirguṇām || 81 || viśvānurodhātprakṛtiṃ bhaktānugrahavigrahām | matyasvarūpāṃ śuddhāṃ ca pūtāṃ patitapāvanīm || 82 || sutīrthapūtāṃ satkīrtiṃ vidhātrīṃ vedasāmapi | mahatpriyāṃ ca mahatīṃ mahāviṣṇośca mātaram || 83 || rāseśvareśvarīṃ ramyāṃ rasikāṃ rasikeśvarīm | vahniśuddhāṃśukādhāmāṃ svecchārūpāṃ śubhālayām || 84 || gopībhiḥ saptabhiḥ śaśvatsevitāṃ śvetacāmaraiḥ | catasṛbhiḥ priyālībhiḥ pādapadmopasevitām || 85 || amūlyaratnanirmāṇabhūṣaṇoccairvibhūṣitām | cārukuṇḍalayugmena śrutigaṇḍasthalojjvalām || 86 || sunāsāṃ gajamuktārhāṃ khagendracañcuninditām | kuṅkumālaktakastūrīsnigdhacandanacarcitām || 87 || dadhānāṃ sukapolaṃ ca komalāṅgīṃ sukāmukīm | gacendragāminīṃ rāmāṃ kāmanīyāṃ sukāminīm || 88 || kāmāstrajayarūpāṃ ca kāmakāmyālayāṃ varām | krīḍākamalamamlānaṃ pārijātaprasūnakam || 89 || amūlyaratnanirmāṇaṃ dadhānāṃ darpaṇojjvalam | nānāratnavicitrāḍhyaratanasiṃhāsanasthitām || 90 || padmaiḥ padmārcitaṃ pādapadmaṃ ca maṅgalālayam | hṛtpadme dhyāyamānaṃ ca kṛṇasya paramātmanaḥ || 91 || karmaṇā manasā vācā svapne jāgaraṇe'pi ca | tatprītiṃ prema saubhāgyaṃ smarantīṃ nityanūtanam || 92 || bhāvānuraktasaṃsaktāṃ śuddhabhaktāṃ pativratām | dhanyāṃ mānyāṃ gauravarṇāṃ śaśvadvakṣaḥ sthalasthitām || 93 || priyāsu priyabhakteṣu supriyāṃ priyavādinīm | kṛṣṇavāmāṅgasaṃbhūtāmabhedāṃ guṇarūpayoḥ || 94 || golokavāsinīṃ devadevīṃ sarvoparisthitam | vṛṣabhānasutākhyāṃ tāṃ puṇyakṣetre ca bhārate || 95 || gopīśvarīṃ guptarūpāṃ siddhidāṃ siddhirūpiṇīm | dhyānāsādhyāṃ durārādhyāṃ vande sadbhaktavanditām || 96 || dhyāne dhyānena rādhāyā vyāyante dhyānatatparāḥ | ihaiva jīvanmuktāste paratra kṛṣṇapārṣadāḥ || 97 || dṛṣṭvā brahmā ca sarvādau tuṣṭāva parameśvarīm | svayaṃ vidhātā jagatāṃ mātaraṃ vedhasāmapi || 98 || brāhmovāca ṣaṣṭivarṣasahasraṇi divyāni parameśvari | puṣkare ca tapastaptaṃ puṇyakṣetre ca bhārate || 99 || tvatpādapadmadhuramadhulubdhena cetasā | madhuvratena lolena preritena mayā sati || 100 || tathā'pi na mayā labdhaṃ tvatpādapadmamīpsitam | na dṛṣṭamapi svapne'yi jātā vāgaśarīriṇī || 101 || vārāhe bhārate varṣe puṇye vṛndāvane vane | siddhāśrame gaṇeśasya pādapadmaṃ ca drakṣyasi || 102 || rādhāmādhavayordāsyaṃ kuto viṣayiṇastava | nivartasva mahābhāga parametatmudurlabham || 103 || iti śrutvā nivṛtto'haṃ tapase bhagnamānasaḥ | paripurṇa tadadhunā vāñchitaṃ tapasaḥ phalam || 104 || mahādeva uvāca padmaiḥ padmārcitaṃ pādapadamaṃ yasya sudurlabham | dhyāyante dhyānaniṣṭhāśca śāśvadrabrahmādayaḥ surāḥ || 105 || munayo manavaścaiva siddhāḥ santaśca yoginaḥ | draṣṭuṃ naiva kṣamāḥ svapne bhavatī tasya vakṣasi || 106 || ananta uvāca vedāśca vedamātā ca purāṇāni ca suvrate | ahaṃ sarasvatī santa stotuṃ nālaṃ ca saṃtatam || 107 || asmākaṃ stavane yasya bhrūbhaṅgaṃ ca sudurlabham | tavaiva bhatsene bhītāścāvayorantaraṃ hareḥ || 108 || evaṃ devāśca devyaścāpyanye ye ca samāgatāḥ | praṇatāstuṣṭuvuḥ sarve munimanvādayastathā || 109 || lajjayā namravaktrāśca rukmiṇyadyāśca yoṣitaḥ | malīmasaṃ ca cakrustāḥ śvāsena ratnadarpaṇam || 110 || mṛtatulyā satyabhāmā nirāhārā kṛśodarī | manaso'pyabhimānaṃ ca sarva tatyāca nārada || 111 || iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo siddhāśramatīrthayātrāprasaṅgegaṇeśapūjanaṃ brahmeśaśeṣādikṛtarādhikāstotraṃ nāma caturviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 124 ||