Chapter 123

अथ त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः नारद उवाच गणेशपूजनाख्यानं पुराणेषु च दुर्लभम् । श्रुतं तद्ब्रह्मणो वक्त्रात्सामान्यं च समासतः ।। १ ।। महिमानं गणपतेः सर्वबूज्येश्वरस्य च । व्यासेन श्रोतुमिच्छामि योगीन्द्राणां गुरोर्गुरोः ।। २ ।। सिद्धाश्रमे महापूज त्रैलोक्यस्थैः कृता पुरा । राधामाधवयोस्तत्र पुनः संमीलरं पुरा ।। ३ ।। अतीते वर्षशतके श्रीदाम्नः शापमोक्षणे । आदौ चकार पूजां च सा च राधा कथं मुने ।। ४ ।। स्थितेषु च सुरेन्द्रेषु ब्रह्मविष्णुशिवादिषु । नागेन्द्रे च स्थिते शेषे नागेषु च महत्सु च ।। ५ ।। राजेन्द्रेषु च भूमौ च बलिष्ठेष्वसुरेषु च । गन्धर्वेषु च रक्षःसु चान्येषु बलवत्सु च ।। ६ ।। विस्तरेण महाभाग तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ।। ७ ।। नारायण उवाच त्रेलोक्ये पृथिवी धन्या मान्या पुण्यवती सती । तत्र भारतवर्षं च कर्मणां फलदं शुभम् ।। ८ ।। धन्यं यशस्यं पूज्यं च पुण्यक्षेत्रे च भारते । सिद्धाश्रमं महापुण्यक्षेत्रं मोक्षप्रदं शुभम् ।। ९ ।। सनत्कुमारो भगवांस्तत्र सिद्धो बभूव ह । स्वयं विधाता तत्रैव तप्त्वा सिद्धो बभूव ह ।। १० ।। योगीन्द्राश्च मुनीन्द्राश्च सिद्धेन्द्राः कपिलादयः । शतक्रन्तून्महेन्द्रश्च तत्र कृत्वा बभूव ह ।। ११ ।। तेन सिद्धाश्रमं नाम सर्वेषामपि दुर्लभम् । अधिष्ठानं गणेशस्य तत्रेव सततं मुने ।। १२ ।। अमूल्यरत्ननिर्माणगणेशप्रतिमां शुभाम् । वैशाख्यां पूर्णिमायां च पूजां कुर्वन्ति देवताः ।। १३ ।। नागाश्च मानवाश्चैव दैत्या गन्धर्वराक्षसाः । सिद्धेन्द्राश्च मुनीन्द्राश्च योगीन्द्राः सनकादयाः ।। १४ ।। तत्राऽऽजगाम शंभुश्च पार्वत्वा सह शंकरः । सगणः कार्तिकेयश्च स्वयं ब्रह्मा प्रजापतिः ।। १५ ।। तत्राऽऽजगाम शेषश्च नागेन्द्रैः सह सत्वरम् । तज्ञाऽऽजग्मुः सुराः सर्वे मनवो मृनयस्तथा ।। १६ ।। आजग्मुस्ते नृपाः सर्वे पूजार्थं हृष्टमानसाः । आययौ भगवान्कृष्णो द्वारकावासिभिः सह ।। १७ ।। आजगाम तथा नन्दः सार्धं गोकुलवासिभिः । गोपीत्रिशतकोटीभिर्गोलोकवासिभिः सह ।। १८ ।। गचेन्द्रकोटितुल्याभिर्बलिष्ठाभिः सहाऽऽलिभिः । आययौ सुन्दरी राधा कृष्णप्राणाधिदेवता ।। १९ ।। रासेश्वरी सुरसिका शतवर्षे गते सति । सुस्नाता मुदती शुद्धा धृत्वा धौते च वाससी ।। २० ।। संयता सा निराहारा गत्वा च मणिमण्डपम् । सुप्रक्षालितपादाब्जा कान्ता भुवनपावनी ।। २१ ।। श्रीकृष्णप्रीतिकामाऽथ सुसंकल्पं विधाय च । गङ्गोदकेन हेरम्बं स्नापयामास भक्तितः ।। २२ ।। ध्यार्न च सामवेदोक्तं चकार शुक्लपुष्पतः । माता चतुर्णां वेदानां वसोश्च जगतामपि ।। २३ ।। बुद्धिरूपा भगवती ज्ञानिनां जननी परा । ध्यानात्मकं स्वपुस्रं तं परं ध्यानं चकार सा ।। २४ ।। शर्वं लम्बोदरं स्थूलं ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा । गजवक्त्रं वह्निवर्णमेकदन्तमनन्तकम् ।। २५ ।। सिद्धानां योगिनामेव ज्ञानिनां च गुरोर्गुरुम् । ध्यातं मुनीन्द्रैर्देवेन्द्रैर्ब्रह्मेशशेषसंज्ञकैः ।। २६ ।। सिद्धेन्द्रैर्मुनिभिः सद्भिर्भगवन्तं सनातनम् । ब्रह्मस्वरूपं परमं मङ्गलं मङ्गलालयम् ।। २७ ।। सर्वविघ्नहरं शान्तं दातारं सर्वसंपदाम् । भवाब्धिमायापोतेन कर्णधारं च कर्मिणाम् ।। २८ ।। शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणम् । ध्यायेद्ध्यानात्मकं साध्यं भक्तेशं भक्तवत्सलम् ।। २९ ।। इति ध्यात्वा स्वशिरसि दत्त्वा पुष्पं पुनः सती । सर्वाङ्गशोधनं न्यासं वेदोक्तं च चकार सा ।। ३० ।। पुनश्च ध्यात्वा ध्यानेन तेनैव शुभदायिना । ददौ पुष्पं पादपद्मे राधा लम्बोदरस्य च ।। ३१ ।। सप्ततीर्थोदकेनैव शीतेन वासितेन च । ददौ पाद्यं पादपद्मे तैः पद्मादिभिरर्चिते ।। ३२ ।। दूर्वाक्षतैः शुक्लपुष्पैः सुगन्धिचन्दनोदकैः । अर्घ्यं ददौ तच्छिरसि स्वयं गोलोकवासिनी ।। ३३ ।। सचन्दनं स्ग्धिमाल्यं पारिजातस्य सुन्दरम् । ददौ गले गणेशस्य स्वयं रासंश्वरी मुदा ।। ३४ ।। कस्तूरीकुङ्कुमाक्तं च सुगन्धि स्निग्धचन्दनम् । सर्वाङ्गे प्रददौ तस्य वृन्दावनविनोदिनी ।। ३५ ।। सुगन्धि शुक्लं पुष्पं च सुगन्ध चन्दनार्चितम् । ददौ तस्य पदाम्भोजे महापद्मलया सती ।। ३६ ।। सुगन्धियुक्तं धूपं च पूतैर्वस्तुभिरन्वितम् । ददौ कृष्णप्रिया तस्मै जगतामीश्वराय च ।। ३७ ।। दीपं घृतप्रदीप्तं च ध्वान्तविध्वंसकारणम् । ददौ तस्मै सुरेशाय परमाद्या सनातनी ।। ३८ ।। नैवेद्य विविधं रम्यं सुस्वादु सुमनोहरम् । चोष्यं चर्व्यं लेह्यपेये सुधातुल्यं चतुर्विधम् ।। ३९ ।। फलानि च सुपक्वानि त्रैलोक्ये दुर्लभानि च । मधुराणि च मूलानि ग्राम्यारण्यानि नारद ।। ४० ।। तानि त्वन्यान्यसंख्यानि तिलानां लड्डुकानि च । लड्डुकानि सुपक्वानि स्वादूनि सुरसानि च ।। ४१ ।। यवगोधूमचूर्णानां पक्वानि पिष्टकानि च । घृताक्तानि च रम्याणि शर्करासहितानि च ।। ४२ ।। स्वास्तिकानां लड्डुकानि स्थूलानि सुन्दराणि च । भृष्टद्रव्यं च विविधमक्षतं शर्करान्वितम् ।। ४३ ।। घृतकुल्यां दुग्धकुलयां मधुकुल्यं मनोहराम् । गुडस्य दध्नः कुल्यां च पायसानां तथैव च ।। ४४ ।। पिष्टकानां स्वस्तिकानां रम्भाणां राशिरेव च । मिष्टव्यञ्जनयुक्तानि शाल्यन्नानि शुभानि च ।। ४५ ।। ददौ तस्मै सुरेशाय कृष्णप्राणाधिदेवता । अमूल्यरत्ननिर्माणं रम्यं सिंहासनं वरम् ।। ४६ ।। ददौ विघ्नपिनाशाय विराजतटवासिनी । सूक्ष्मवस्त्रयुगं रम्यममूल्यं वह्निशुद्धकम् ।। ४७ ।। ददौ शैलात्मजायैव शतशृङ्गनिवासिनी । विशुद्धसर्पिषा युक्तं निर्मलं मधुरं मधु ।। ४८ ।। मधुपर्कं ददौ तस्मै वृन्दावननिवासिनी । ताम्बूलं च वरं रम्यं कर्पूरादिसुवासितम् ।। ४९ ।। सर्वसंपत्प्रदात्रे च वृषभानसुता ददौ । सप्ततीर्थोदकं शुद्धं सुसितं सुवासितम् ।। ५० ।। पानार्थ च जलं तस्मै ददौ गौपोश्वरी मुदा । अमूल्यं दुर्लभं चैव विशुद्धं श्वेतचामरम् ।। ५१ ।। ददौ तस्मै परेशाय मूलप्रकृतिरीश्वरी । अमूल्यरत्ननिर्माणं मुक्तामाणिक्यहीरकैः ।। ५२ ।। परिष्कृतं सुतल्पं च पुष्पचन्दनचर्चितम् । सितसूक्ष्माशुकेनैव परितश्च परिष्कृतम् ।। ५३ ।। ददौ शिवात्मजायैव कृष्णवक्षःस्थलस्थिता । दत्त्वा च कामधेनुं च सवत्सां वाञ्छितप्रदाम् ।। ५४ ।। कृत्वाऽतीव परीहारं वृन्दा पुष्पाञ्जलिं ददौ । दिव्येन मूल्मनुना सबीजेनोज्ज्वलेन च ।। ५५ ।। ददौ षोडशोपचारं कालिन्दीकुलवासिनी । ॐ गं गौं गणपतये विघ्नविनाशिने स्वाहा ।। ५६ ।। इत्येवमेव मन्त्रं च गाणेशं षोडशाक्षरम् । सा जजाप सहस्रं च परं सल्पतरुं वरम् ।। ५७ ।। तुष्टाव परया भक्त्या भक्तिनम्रात्मकंधरा । साश्रुनेत्रा पुलकिता स्तोत्रेण कौथुमेन च ।। ५८ ।। राधिकोवाच परं धाम परं ब्रह्म परेशं परमेश्वरम् । विघ्ननिघ्नकरं शान्तं पुष्टं कान्तमनन्तकम् ।। ५९ ।। सुरासुरेन्द्रैः सिद्धेन्द्रैः स्तुतं स्तौमि परात्परम् । सुरपद्मदिनेशं च गणेशं मङ्गलायनम् ।। ६० ।। इदं स्तोत्रं महापुण्यं विघ्नशोकहरं परम् । यः पठेत्प्रातरुत्थाय सर्वविघ्नात्प्रमुच्यते ।। ६१ ।। इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदनाo त्रयोविंशत्य- धिकशततमोऽध्योयः ।। १२३ ।।

atha trayoviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ nārada uvāca gaṇeśapūjanākhyānaṃ purāṇeṣu ca durlabham | śrutaṃ tadbrahmaṇo vaktrātsāmānyaṃ ca samāsataḥ || 1 || mahimānaṃ gaṇapateḥ sarvabūjyeśvarasya ca | vyāsena śrotumicchāmi yogīndrāṇāṃ gurorguroḥ || 2 || siddhāśrame mahāpūja trailokyasthaiḥ kṛtā purā | rādhāmādhavayostatra punaḥ saṃmīlaraṃ purā || 3 || atīte varṣaśatake śrīdāmnaḥ śāpamokṣaṇe | ādau cakāra pūjāṃ ca sā ca rādhā kathaṃ mune || 4 || sthiteṣu ca surendreṣu brahmaviṣṇuśivādiṣu | nāgendre ca sthite śeṣe nāgeṣu ca mahatsu ca || 5 || rājendreṣu ca bhūmau ca baliṣṭheṣvasureṣu ca | gandharveṣu ca rakṣaḥsu cānyeṣu balavatsu ca || 6 || vistareṇa mahābhāga tanme vyākhyātumarhasi || 7 || nārāyaṇa uvāca trelokye pṛthivī dhanyā mānyā puṇyavatī satī | tatra bhāratavarṣaṃ ca karmaṇāṃ phaladaṃ śubham || 8 || dhanyaṃ yaśasyaṃ pūjyaṃ ca puṇyakṣetre ca bhārate | siddhāśramaṃ mahāpuṇyakṣetraṃ mokṣapradaṃ śubham || 9 || sanatkumāro bhagavāṃstatra siddho babhūva ha | svayaṃ vidhātā tatraiva taptvā siddho babhūva ha || 10 || yogīndrāśca munīndrāśca siddhendrāḥ kapilādayaḥ | śatakrantūnmahendraśca tatra kṛtvā babhūva ha || 11 || tena siddhāśramaṃ nāma sarveṣāmapi durlabham | adhiṣṭhānaṃ gaṇeśasya tatreva satataṃ mune || 12 || amūlyaratnanirmāṇagaṇeśapratimāṃ śubhām | vaiśākhyāṃ pūrṇimāyāṃ ca pūjāṃ kurvanti devatāḥ || 13 || nāgāśca mānavāścaiva daityā gandharvarākṣasāḥ | siddhendrāśca munīndrāśca yogīndrāḥ sanakādayāḥ || 14 || tatrā''jagāma śaṃbhuśca pārvatvā saha śaṃkaraḥ | sagaṇaḥ kārtikeyaśca svayaṃ brahmā prajāpatiḥ || 15 || tatrā''jagāma śeṣaśca nāgendraiḥ saha satvaram | tajñā''jagmuḥ surāḥ sarve manavo mṛnayastathā || 16 || ājagmuste nṛpāḥ sarve pūjārthaṃ hṛṣṭamānasāḥ | āyayau bhagavānkṛṣṇo dvārakāvāsibhiḥ saha || 17 || ājagāma tathā nandaḥ sārdhaṃ gokulavāsibhiḥ | gopītriśatakoṭībhirgolokavāsibhiḥ saha || 18 || gacendrakoṭitulyābhirbaliṣṭhābhiḥ sahā''libhiḥ | āyayau sundarī rādhā kṛṣṇaprāṇādhidevatā || 19 || rāseśvarī surasikā śatavarṣe gate sati | susnātā mudatī śuddhā dhṛtvā dhaute ca vāsasī || 20 || saṃyatā sā nirāhārā gatvā ca maṇimaṇḍapam | suprakṣālitapādābjā kāntā bhuvanapāvanī || 21 || śrīkṛṣṇaprītikāmā'tha susaṃkalpaṃ vidhāya ca | gaṅgodakena herambaṃ snāpayāmāsa bhaktitaḥ || 22 || dhyārna ca sāmavedoktaṃ cakāra śuklapuṣpataḥ | mātā caturṇāṃ vedānāṃ vasośca jagatāmapi || 23 || buddhirūpā bhagavatī jñānināṃ jananī parā | dhyānātmakaṃ svapusraṃ taṃ paraṃ dhyānaṃ cakāra sā || 24 || śarvaṃ lambodaraṃ sthūlaṃ jvalantaṃ brahmatejasā | gajavaktraṃ vahnivarṇamekadantamanantakam || 25 || siddhānāṃ yogināmeva jñānināṃ ca gurorgurum | dhyātaṃ munīndrairdevendrairbrahmeśaśeṣasaṃjñakaiḥ || 26 || siddhendrairmunibhiḥ sadbhirbhagavantaṃ sanātanam | brahmasvarūpaṃ paramaṃ maṅgalaṃ maṅgalālayam || 27 || sarvavighnaharaṃ śāntaṃ dātāraṃ sarvasaṃpadām | bhavābdhimāyāpotena karṇadhāraṃ ca karmiṇām || 28 || śaraṇāgatadīnārtaparitrāṇaparāyaṇam | dhyāyeddhyānātmakaṃ sādhyaṃ bhakteśaṃ bhaktavatsalam || 29 || iti dhyātvā svaśirasi dattvā puṣpaṃ punaḥ satī | sarvāṅgaśodhanaṃ nyāsaṃ vedoktaṃ ca cakāra sā || 30 || punaśca dhyātvā dhyānena tenaiva śubhadāyinā | dadau puṣpaṃ pādapadme rādhā lambodarasya ca || 31 || saptatīrthodakenaiva śītena vāsitena ca | dadau pādyaṃ pādapadme taiḥ padmādibhirarcite || 32 || dūrvākṣataiḥ śuklapuṣpaiḥ sugandhicandanodakaiḥ | arghyaṃ dadau tacchirasi svayaṃ golokavāsinī || 33 || sacandanaṃ sgdhimālyaṃ pārijātasya sundaram | dadau gale gaṇeśasya svayaṃ rāsaṃśvarī mudā || 34 || kastūrīkuṅkumāktaṃ ca sugandhi snigdhacandanam | sarvāṅge pradadau tasya vṛndāvanavinodinī || 35 || sugandhi śuklaṃ puṣpaṃ ca sugandha candanārcitam | dadau tasya padāmbhoje mahāpadmalayā satī || 36 || sugandhiyuktaṃ dhūpaṃ ca pūtairvastubhiranvitam | dadau kṛṣṇapriyā tasmai jagatāmīśvarāya ca || 37 || dīpaṃ ghṛtapradīptaṃ ca dhvāntavidhvaṃsakāraṇam | dadau tasmai sureśāya paramādyā sanātanī || 38 || naivedya vividhaṃ ramyaṃ susvādu sumanoharam | coṣyaṃ carvyaṃ lehyapeye sudhātulyaṃ caturvidham || 39 || phalāni ca supakvāni trailokye durlabhāni ca | madhurāṇi ca mūlāni grāmyāraṇyāni nārada || 40 || tāni tvanyānyasaṃkhyāni tilānāṃ laḍḍukāni ca | laḍḍukāni supakvāni svādūni surasāni ca || 41 || yavagodhūmacūrṇānāṃ pakvāni piṣṭakāni ca | ghṛtāktāni ca ramyāṇi śarkarāsahitāni ca || 42 || svāstikānāṃ laḍḍukāni sthūlāni sundarāṇi ca | bhṛṣṭadravyaṃ ca vividhamakṣataṃ śarkarānvitam || 43 || ghṛtakulyāṃ dugdhakulayāṃ madhukulyaṃ manoharām | guḍasya dadhnaḥ kulyāṃ ca pāyasānāṃ tathaiva ca || 44 || piṣṭakānāṃ svastikānāṃ rambhāṇāṃ rāśireva ca | miṣṭavyañjanayuktāni śālyannāni śubhāni ca || 45 || dadau tasmai sureśāya kṛṣṇaprāṇādhidevatā | amūlyaratnanirmāṇaṃ ramyaṃ siṃhāsanaṃ varam || 46 || dadau vighnapināśāya virājataṭavāsinī | sūkṣmavastrayugaṃ ramyamamūlyaṃ vahniśuddhakam || 47 || dadau śailātmajāyaiva śataśṛṅganivāsinī | viśuddhasarpiṣā yuktaṃ nirmalaṃ madhuraṃ madhu || 48 || madhuparkaṃ dadau tasmai vṛndāvananivāsinī | tāmbūlaṃ ca varaṃ ramyaṃ karpūrādisuvāsitam || 49 || sarvasaṃpatpradātre ca vṛṣabhānasutā dadau | saptatīrthodakaṃ śuddhaṃ susitaṃ suvāsitam || 50 || pānārtha ca jalaṃ tasmai dadau gaupośvarī mudā | amūlyaṃ durlabhaṃ caiva viśuddhaṃ śvetacāmaram || 51 || dadau tasmai pareśāya mūlaprakṛtirīśvarī | amūlyaratnanirmāṇaṃ muktāmāṇikyahīrakaiḥ || 52 || pariṣkṛtaṃ sutalpaṃ ca puṣpacandanacarcitam | sitasūkṣmāśukenaiva paritaśca pariṣkṛtam || 53 || dadau śivātmajāyaiva kṛṣṇavakṣaḥsthalasthitā | dattvā ca kāmadhenuṃ ca savatsāṃ vāñchitapradām || 54 || kṛtvā'tīva parīhāraṃ vṛndā puṣpāñjaliṃ dadau | divyena mūlmanunā sabījenojjvalena ca || 55 || dadau ṣoḍaśopacāraṃ kālindīkulavāsinī | oṃ gaṃ gauṃ gaṇapataye vighnavināśine svāhā || 56 || ityevameva mantraṃ ca gāṇeśaṃ ṣoḍaśākṣaram | sā jajāpa sahasraṃ ca paraṃ salpataruṃ varam || 57 || tuṣṭāva parayā bhaktyā bhaktinamrātmakaṃdharā | sāśrunetrā pulakitā stotreṇa kauthumena ca || 58 || rādhikovāca paraṃ dhāma paraṃ brahma pareśaṃ parameśvaram | vighnanighnakaraṃ śāntaṃ puṣṭaṃ kāntamanantakam || 59 || surāsurendraiḥ siddhendraiḥ stutaṃ staumi parātparam | surapadmadineśaṃ ca gaṇeśaṃ maṅgalāyanam || 60 || idaṃ stotraṃ mahāpuṇyaṃ vighnaśokaharaṃ param | yaḥ paṭhetprātarutthāya sarvavighnātpramucyate || 61 || iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo trayoviṃśatya- dhikaśatatamo'dhyoyaḥ || 123 ||