Chapter 122

अथ द्वाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः नारद उवाच सर्वासां रमणीनां च कृष्णेन परमात्मना । समुद्वाहश्च कथितस्त्वया भगवता मुदा ।। १ ।। स्यमन्तकस्य च मणेरुपाख्यानमभीप्सितम् । तन्न श्रुतं महाभाग तन्मां व्याख्यातुमर्हसि ।। २ ।। नारायण उवाच भाद्रशुक्लचतुर्थ्यां च तारकां हृत्वाञ्छशी । तां तत्याज स कृष्णायां गुरुस्तां च गृहीतवान् ।। ३ ।। गुरुणा भर्त्सिता तारा मगर्भा लज्जिता सती । शशाप लज्जया कोपाच्चन्द्रं कामातुरं पुरा ।। ४ ।। तारोवाच भव शापकलंकी त्वं यस्त्वां पश्यति देहभृत् । पापं दृष्ट्वा स पापी च कलंकी च भविष्यति ।। ५ ।। इति श्रुत्वा स चन्द्रश्च नारायणसरोवरे । नारायणतपस्तप्त्वा मुमोच कृतपातकात् ।। ६ ।। तपःक्लिष्टं च तं दृष्ट्वा भगवान्पुरुषोत्तमः । तमुवाच महाभीतं कृपया च कृपानिधिः ।। ७ ।। श्रीभगवानुवाच मुक्तो भव कलंकी त्वं सर्वकालं कलानिधे । शापस्थानं तारकाया भाद्रे मासि सितासिते ।। ८ ।। चतुर्थ्यामुदितं चन्द्रं यस्तु पश्यति कामतः । तं याति तत्कलङ्कश्च स कलंकी भविष्यति ।। ९ ।। हरिणा दीयते ताले भाद्रे मासि सितासिते । चतुर्थ्यामुदितश्चन्द्रो नेक्षितव्यः कदाचन ।। १० ।। स्वयं दृष्ट्वा स्ववाक्यं च पालनं कर्तुमर्हति । भाद्रे चन्द्रं चतुर्थ्यां तु स कलंकी बभूव ह ।। ११ ।। कलंकी येन रूपेण तद्वक्ष्यामि निशामय । स मुमोच कलंकाच्च लोकशिक्षार्थमीश्वरः ।। १२ ।। सत्राजितः सूर्यभक्तस्तपस्तब्त्वा च पुष्करे । स्यमन्तकं मणिश्रेष्ठं संप्राप भास्करादपि ।। १३ ।। अष्टौ भारान्सुवर्णानां प्रसूते नित्यमेव च । विष्गोर्मणावधिष्ठानं महापूते च पुण्यदे ।। १४ ।। सत्राजितः सत्यभामां दत्त्वा कृष्णाय भक्तितः । यौतुकार्थे मणिं दातुमुद्यतो महते महान् ।। १५ ।। तं निषिध्य प्रसेनश्च दुर्मतिः कालपीडितः । मणिं गृहीत्वा प्रययौ पुण्यां वाराणसीं पुरीम् ।। १६ ।। निहत्य तं पथि बलात्सिंहः सबल एव च । मणिं जग्राह रुचिरं सूत्रबद्धं गले दधौ ।। १७ ।। कलिङ्गराजपुत्रश्च ब्रह्मशापात्सुदारुणात् । विप्रेणाम्युदितस्तेन पशुयोनिं जगाम् सः ।। १८ ।। निहत्य सिंहं गहने भल्लूको जाम्बवान्बली । मणिं गृहीत्वा प्रययौ स्वपुरं रत्ननिर्मितम् ।। १९ ।। ऊचुः सर्वे द्वारकायां मणिं जगाह माधवः । तस्य बुद्धिं न जानीमः केनोपायेन वेति च ।। २० ।। इति श्रुत्वा तु भगवान्कलंककृन्तनाय च । प्रययौ काननं घोरं चौरचिह्नेन वर्त्मना ।। २१ ।। मृतं प्रसेनं दृष्ट्वा च दुःखी सिहं ददर्श सः । मणिशून्यं च तं दृष्ट्वा विषसाद च माधवः ।। २२ ।। सर्वंज्ञात्वा च सर्वज्ञो भल्लूकभवनं ययौ । रुदन्तं बालकं तत्र धात्रीक्रोडे ददर्श सः ।। २३ ।। बालकं बोधयामास सा धात्री करुणान्विता । मणिं गृहाण बालेति तव ह्येष स्यमन्तकः ।। २४ ।। सिंहः प्रसेनमवधीत्सिंहो जाम्बवता हतः । सुकुमारक मा रोदीस्तव ह्येष स्यमन्तकः ।। २५ ।। इति धात्र्युक्तसुश्लोकं यश्च स्मृत्वा जलं पिबेत् । दैवदृष्टनष्टचन्द्रद्रोषादेव प्रमृच्यते ।। २६ ।। कामतो यदि पश्यन्ति दाम्भिका वेदनिन्दकाः । कलङ्किनो भवन्त्येवमित्याह कमलोद्भवः ।। २७ ।। कृष्णो धात्रीवचः श्रुत्वा मणिं जग्राह बालकात् । धात्री गत्वा च भल्लूकं कथयामास कोपतः ।। २८ ।। जाम्बवांश्च समागत्य तुष्टाव प्रणिपत्य सः । कन्यां जाम्बवतीं तस्मै यौतुकार्थं मणिं ददौ ।। २९ ।। द्वारकां मणिमानीय दर्शयामास यादवान् । प्रभुश्च सर्वतः शुद्धो निष्कलङ्को बभूव सः ।। ३० ।। एतत्ते कथितं वत्स मणेराख्यानमुत्तमम् । अध्यायश्रवणादेव निष्कलंको भवेन्नरः ।। ३१ ।। यच्छ्रु तं धर्मवक्त्रेण तदुक्तं च यथागमम् । सुदुर्लभमुपाख्यानं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ।। ३२ ।। इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदानाo स्यमन्तकमणिः हरणं नाम द्वाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ।। १२२ ।।

atha dvāviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ nārada uvāca sarvāsāṃ ramaṇīnāṃ ca kṛṣṇena paramātmanā | samudvāhaśca kathitastvayā bhagavatā mudā || 1 || syamantakasya ca maṇerupākhyānamabhīpsitam | tanna śrutaṃ mahābhāga tanmāṃ vyākhyātumarhasi || 2 || nārāyaṇa uvāca bhādraśuklacaturthyāṃ ca tārakāṃ hṛtvāñchaśī | tāṃ tatyāja sa kṛṣṇāyāṃ gurustāṃ ca gṛhītavān || 3 || guruṇā bhartsitā tārā magarbhā lajjitā satī | śaśāpa lajjayā kopāccandraṃ kāmāturaṃ purā || 4 || tārovāca bhava śāpakalaṃkī tvaṃ yastvāṃ paśyati dehabhṛt | pāpaṃ dṛṣṭvā sa pāpī ca kalaṃkī ca bhaviṣyati || 5 || iti śrutvā sa candraśca nārāyaṇasarovare | nārāyaṇatapastaptvā mumoca kṛtapātakāt || 6 || tapaḥkliṣṭaṃ ca taṃ dṛṣṭvā bhagavānpuruṣottamaḥ | tamuvāca mahābhītaṃ kṛpayā ca kṛpānidhiḥ || 7 || śrībhagavānuvāca mukto bhava kalaṃkī tvaṃ sarvakālaṃ kalānidhe | śāpasthānaṃ tārakāyā bhādre māsi sitāsite || 8 || caturthyāmuditaṃ candraṃ yastu paśyati kāmataḥ | taṃ yāti tatkalaṅkaśca sa kalaṃkī bhaviṣyati || 9 || hariṇā dīyate tāle bhādre māsi sitāsite | caturthyāmuditaścandro nekṣitavyaḥ kadācana || 10 || svayaṃ dṛṣṭvā svavākyaṃ ca pālanaṃ kartumarhati | bhādre candraṃ caturthyāṃ tu sa kalaṃkī babhūva ha || 11 || kalaṃkī yena rūpeṇa tadvakṣyāmi niśāmaya | sa mumoca kalaṃkācca lokaśikṣārthamīśvaraḥ || 12 || satrājitaḥ sūryabhaktastapastabtvā ca puṣkare | syamantakaṃ maṇiśreṣṭhaṃ saṃprāpa bhāskarādapi || 13 || aṣṭau bhārānsuvarṇānāṃ prasūte nityameva ca | viṣgormaṇāvadhiṣṭhānaṃ mahāpūte ca puṇyade || 14 || satrājitaḥ satyabhāmāṃ dattvā kṛṣṇāya bhaktitaḥ | yautukārthe maṇiṃ dātumudyato mahate mahān || 15 || taṃ niṣidhya prasenaśca durmatiḥ kālapīḍitaḥ | maṇiṃ gṛhītvā prayayau puṇyāṃ vārāṇasīṃ purīm || 16 || nihatya taṃ pathi balātsiṃhaḥ sabala eva ca | maṇiṃ jagrāha ruciraṃ sūtrabaddhaṃ gale dadhau || 17 || kaliṅgarājaputraśca brahmaśāpātsudāruṇāt | vipreṇāmyuditastena paśuyoniṃ jagām saḥ || 18 || nihatya siṃhaṃ gahane bhallūko jāmbavānbalī | maṇiṃ gṛhītvā prayayau svapuraṃ ratnanirmitam || 19 || ūcuḥ sarve dvārakāyāṃ maṇiṃ jagāha mādhavaḥ | tasya buddhiṃ na jānīmaḥ kenopāyena veti ca || 20 || iti śrutvā tu bhagavānkalaṃkakṛntanāya ca | prayayau kānanaṃ ghoraṃ cauracihnena vartmanā || 21 || mṛtaṃ prasenaṃ dṛṣṭvā ca duḥkhī sihaṃ dadarśa saḥ | maṇiśūnyaṃ ca taṃ dṛṣṭvā viṣasāda ca mādhavaḥ || 22 || sarvaṃjñātvā ca sarvajño bhallūkabhavanaṃ yayau | rudantaṃ bālakaṃ tatra dhātrīkroḍe dadarśa saḥ || 23 || bālakaṃ bodhayāmāsa sā dhātrī karuṇānvitā | maṇiṃ gṛhāṇa bāleti tava hyeṣa syamantakaḥ || 24 || siṃhaḥ prasenamavadhītsiṃho jāmbavatā hataḥ | sukumāraka mā rodīstava hyeṣa syamantakaḥ || 25 || iti dhātryuktasuślokaṃ yaśca smṛtvā jalaṃ pibet | daivadṛṣṭanaṣṭacandradroṣādeva pramṛcyate || 26 || kāmato yadi paśyanti dāmbhikā vedanindakāḥ | kalaṅkino bhavantyevamityāha kamalodbhavaḥ || 27 || kṛṣṇo dhātrīvacaḥ śrutvā maṇiṃ jagrāha bālakāt | dhātrī gatvā ca bhallūkaṃ kathayāmāsa kopataḥ || 28 || jāmbavāṃśca samāgatya tuṣṭāva praṇipatya saḥ | kanyāṃ jāmbavatīṃ tasmai yautukārthaṃ maṇiṃ dadau || 29 || dvārakāṃ maṇimānīya darśayāmāsa yādavān | prabhuśca sarvataḥ śuddho niṣkalaṅko babhūva saḥ || 30 || etatte kathitaṃ vatsa maṇerākhyānamuttamam | adhyāyaśravaṇādeva niṣkalaṃko bhavennaraḥ || 31 || yacchru taṃ dharmavaktreṇa taduktaṃ ca yathāgamam | sudurlabhamupākhyānaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 32 || iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradānāo syamantakamaṇiḥ haraṇaṃ nāma dvāviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 122 ||