Chapter 106

अथ पडधिकशततमोऽध्यायःनारायण उवाच एतस्मिन्नन्तरे नाजा ककुद्मी च महाबलः । वरार्थं कन्यकायाश्च ब्रह्मलोकात्समागतः ।। १ ।। प्रददौ रेवतीं कन्यां शश्वत्सुस्थिरयौवनाम् । अमूल्यरत्नभूषाढ्या त्रिषु लोकेषु दुर्लभाम् ।। २ ।। बलाय बलदेवाय संप्रदानेन कौतुकात् । वयो यस्या गतं सत्ये युगानां सप्तविंशतिः ।। ३ ।। दत्त्वा कन्यां विधानेन मुनिदेवेन्द्रसंसदि । गजेन्द्राणां त्रिलक्षं च जामात्रे यौतुकं ददौ ।। ४ ।। दशलक्षं तुरङ्गाणां रथानां लक्षमेव च । रत्नालंकारयुक्तानां दासीनां चापि लक्षकम् ।। ५ ।। मणिलक्षं रत्नलक्षं स्वर्णकोटिं च सादरम् । वह्निशुद्धांशुकं रम्यं मुक्तामाणिक्यहीरकम् ।। ६ ।। दत्तवा कन्यां च राजेन्दो बलाय बलशालिने । रत्नेन्द्रसारयानेन तैः सार्ध कुण्डिनं ययौ ।। ७ ।। अथान्तरे च निर्बन्धे साङ्गे मङ्गलकर्मणि । रेवतीं वेशयामास योषितां कमलाकलाम् ।। ८ ।। देवकी रोहिणी चैव यशोदा नन्दगेहिनी । अदितिश्च दितिः शान्तिर्जयं कृत्वा च मन्दिरम् ।। ९ ।। ब्राह्मणान्भोजयामास ददौ तेभ्यो धनं मुदा । मङ्गलं कारयामास वसुदेवस्य वल्लभा ।। १० ।। अथ देवाश्च मुनयो राजेन्द्रः कटकैः सह । संप्रापुर्लीलामात्रेण कुण्डिनं नगरं मुदा ।। ११ ।। ददृशुर्नगरं सर्वे ह्यतीव सुमनोहरम् । सप्तभिःपरिशाभिश्च गभीराभिश्च वेष्टितम् ।। १२ ।। प्राकारैः सप्तभिर्युक्तं द्वाराणां शतकैस्तथा । नानारत्नैश्च मणिभिर्निर्मितं विश्वकर्मणा ।। १३ ।। नगरस्य बहिर्द्वारं ददृशुर्वरयात्रिणः । रक्षितं रक्षकैः सार्ध चतुर्भिश्च महारथैः ।। १४ ।। रुक्मिश्च शिशुपालश्च दन्तवक्त्रो महाबली । शाल्वो मायाविनां श्रेष्ठो युद्धशास्त्रविशारदः ।। १५ ।। नानाशास्रत्रैस्तथाऽश्त्रैश्च रथस्थश्च रणोन्मुखः । विलोक्य कृष्णसैन्यं च चुकोप नृपनन्दनः ।। १६ ।। उवाच निष्ठुरं वाक्यं श्रुतितीक्ष्मं सुदुष्करम् । उपहास्य मुनीन्द्रांश्च देवांश्च मुनिपुंगवान् ।। १७ ।। रुक्मिरुवाच अहो कालकृतं कर्म दैवं च केन वार्यते । किंवाऽहं कथयिष्यामि देवेन्द्राणां च संसदि ।। १८ ।। ग्रहीतुं रुक्मिणीं कन्यां देवयोग्यां मनोहराम् । आयाति देवैर्मुनिभिर्नन्दस्य पशुरक्षकः ।। १९ ।। साक्षाज्जारश्च गोपीनां गोपोच्छिष्टान्नभोजनः । जातेश्च निर्मयो नास्ति भक्ष्यमैथुनयोस्तथा ।। २० ।। किं नु राजेन्द्रपुत्रश्च किं नु वा मुनिपुत्रकः । वसुदेवः क्षत्रियश्च भक्षणं वैश्यमन्दिरे ।। २१ ।। शिशुकाले च स्त्रीहत्या कृताऽनेन दुरात्मना । कुब्जा मृता च संभोगाद्वाससा रजको मृतः ।। २२ ।। राजेन्द्रस्य वधे दुष्टो ब्रह्महत्यां लभेद्ध्रुवम् । मथुरायां च धर्मिष्ठः सद्यः कंसो निपातितः ।। २३ ।। शाल्व उवाच यदुक्तं रुक्मिणा देवाः किमसत्यं च तत्र वै । को वाऽयं रुक्मिणीभर्ता नन्दस्य पशुरक्षकः ।। २४ ।। शिशुपाल उवाच अहो भुवि किमाश्चर्य देवा ब्रह्मादयस्तथा । मुनीन्द्रा ब्रह्मणः पुत्राश्चाऽऽययुर्मानवाज्ञया ।। २५ ।। दन्तवक्त्र उवाच संततं ब्राह्मणा लुब्धा देवाश्च भक्तवत्सलाः । आययुर्ब्रह्मपुत्राश्च नन्दपुत्राज्ञया कथम् ।। २६ ।। तेषां च वचनं श्रुत्वा चुकोप देवसंधकः । मुनिराजेन्द्रसंघश्च लाङ्गलीत्यादयस्तथा ।। २७ ।। इति श्रीब्रह्मo महाo शीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदनाo रुक्मिण्युद्वाहे षडधिकशततमोऽध्यायः ।। १०६ ।।

atha paḍadhikaśatatamo'dhyāyaḥnārāyaṇa uvāca etasminnantare nājā kakudmī ca mahābalaḥ | varārthaṃ kanyakāyāśca brahmalokātsamāgataḥ || 1 || pradadau revatīṃ kanyāṃ śaśvatsusthirayauvanām | amūlyaratnabhūṣāḍhyā triṣu lokeṣu durlabhām || 2 || balāya baladevāya saṃpradānena kautukāt | vayo yasyā gataṃ satye yugānāṃ saptaviṃśatiḥ || 3 || dattvā kanyāṃ vidhānena munidevendrasaṃsadi | gajendrāṇāṃ trilakṣaṃ ca jāmātre yautukaṃ dadau || 4 || daśalakṣaṃ turaṅgāṇāṃ rathānāṃ lakṣameva ca | ratnālaṃkārayuktānāṃ dāsīnāṃ cāpi lakṣakam || 5 || maṇilakṣaṃ ratnalakṣaṃ svarṇakoṭiṃ ca sādaram | vahniśuddhāṃśukaṃ ramyaṃ muktāmāṇikyahīrakam || 6 || dattavā kanyāṃ ca rājendo balāya balaśāline | ratnendrasārayānena taiḥ sārdha kuṇḍinaṃ yayau || 7 || athāntare ca nirbandhe sāṅge maṅgalakarmaṇi | revatīṃ veśayāmāsa yoṣitāṃ kamalākalām || 8 || devakī rohiṇī caiva yaśodā nandagehinī | aditiśca ditiḥ śāntirjayaṃ kṛtvā ca mandiram || 9 || brāhmaṇānbhojayāmāsa dadau tebhyo dhanaṃ mudā | maṅgalaṃ kārayāmāsa vasudevasya vallabhā || 10 || atha devāśca munayo rājendraḥ kaṭakaiḥ saha | saṃprāpurlīlāmātreṇa kuṇḍinaṃ nagaraṃ mudā || 11 || dadṛśurnagaraṃ sarve hyatīva sumanoharam | saptabhiḥpariśābhiśca gabhīrābhiśca veṣṭitam || 12 || prākāraiḥ saptabhiryuktaṃ dvārāṇāṃ śatakaistathā | nānāratnaiśca maṇibhirnirmitaṃ viśvakarmaṇā || 13 || nagarasya bahirdvāraṃ dadṛśurvarayātriṇaḥ | rakṣitaṃ rakṣakaiḥ sārdha caturbhiśca mahārathaiḥ || 14 || rukmiśca śiśupālaśca dantavaktro mahābalī | śālvo māyāvināṃ śreṣṭho yuddhaśāstraviśāradaḥ || 15 || nānāśāsratraistathā'śtraiśca rathasthaśca raṇonmukhaḥ | vilokya kṛṣṇasainyaṃ ca cukopa nṛpanandanaḥ || 16 || uvāca niṣṭhuraṃ vākyaṃ śrutitīkṣmaṃ suduṣkaram | upahāsya munīndrāṃśca devāṃśca munipuṃgavān || 17 || rukmiruvāca aho kālakṛtaṃ karma daivaṃ ca kena vāryate | kiṃvā'haṃ kathayiṣyāmi devendrāṇāṃ ca saṃsadi || 18 || grahītuṃ rukmiṇīṃ kanyāṃ devayogyāṃ manoharām | āyāti devairmunibhirnandasya paśurakṣakaḥ || 19 || sākṣājjāraśca gopīnāṃ gopocchiṣṭānnabhojanaḥ | jāteśca nirmayo nāsti bhakṣyamaithunayostathā || 20 || kiṃ nu rājendraputraśca kiṃ nu vā muniputrakaḥ | vasudevaḥ kṣatriyaśca bhakṣaṇaṃ vaiśyamandire || 21 || śiśukāle ca strīhatyā kṛtā'nena durātmanā | kubjā mṛtā ca saṃbhogādvāsasā rajako mṛtaḥ || 22 || rājendrasya vadhe duṣṭo brahmahatyāṃ labheddhruvam | mathurāyāṃ ca dharmiṣṭhaḥ sadyaḥ kaṃso nipātitaḥ || 23 || śālva uvāca yaduktaṃ rukmiṇā devāḥ kimasatyaṃ ca tatra vai | ko vā'yaṃ rukmiṇībhartā nandasya paśurakṣakaḥ || 24 || śiśupāla uvāca aho bhuvi kimāścarya devā brahmādayastathā | munīndrā brahmaṇaḥ putrāścā''yayurmānavājñayā || 25 || dantavaktra uvāca saṃtataṃ brāhmaṇā lubdhā devāśca bhaktavatsalāḥ | āyayurbrahmaputrāśca nandaputrājñayā katham || 26 || teṣāṃ ca vacanaṃ śrutvā cukopa devasaṃdhakaḥ | munirājendrasaṃghaśca lāṅgalītyādayastathā || 27 || iti śrībrahmao mahāo śīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo rukmiṇyudvāhe ṣaḍadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 106 ||