Chapter 101

अथैकाधिकशततमोध्यायः नारायण उवाच संस्तूय देवा मुनयो विरेमुर्नहि मानसे । ददृशुः प्राङ्गणे कृष्णं शोभितं पीतवाससा ।। १ ।। यथा सौदामिनीयुक्तं नवीनजलदं मुने । बकपङ् क्तियुतं चैव मालतीमालया तथा ।। २ ।। कपाले मण्डलाकारकस्तूरीयुक्तचन्दनम् । सकलङ्कं मृगाङ्कं च शोभितं जलदे तथा ।। ३ ।। द्विभुजं श्यामलंकान्तं राधाकान्तं मनोहरम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यं भक्तानुग्रहविग्रहम् ।। ४ ।। रत्नकेयूरवलयरत्नमञ्जीररञ्जितम् । रुदन्तं पितुरुत्सङ्गे बलेन सहितं परम् ।। ५ ।। अथ मङ्गलकाले च शुभलग्ने मनोरमे । संपीक्षिते ग्रहैः सौम्यैर्जांग्रल्लग्नाधिपे स्थिते ।। ६ ।। असद्ग्रहैरदृष्टे च सद्ग्रहेक्षित एव च । शुभकर्मसमारम्भं स्वस्तिवाचनपूर्वकम् ।। ७ ।। चकार वसुदेवश्चाप्याज्ञया सुरविप्रयोः । दत्त्वा सुवर्णशतकं ब्राह्मणाय च सादरम् ।। ८ ।। देवेन्द्रांश्च मुनीन्द्राश्च नमस्कृत्य पुरोहितम् । गणेशं च दिनेशं च वह्निं च शंकरं शिवाम् ।। ९ ।। संपूज्य देवषट्कं च साक्षतैर्देवसंसदि । उपचारैः षोडशभिः संयतो भक्तिपूर्वकम् ।। १० ।। पुत्राधिवासनं चक्रै वेदमन्त्रेण संसदि । संपूज्य नानादेवांश्च दिक्पालांश्च नवग्रहान् ।। ११ ।। दत्त्वा पञ्चोपचारांश्च भक्त्या षोडशमातृकाः । दत्त्वा च वसुधारां च सप्तवारान्घृतेन च ।। १२ ।। चेदिराजं वसुं नत्वा संपूज्य प्रययौ पुनः । वृद्धिश्राद्धं सुनिर्वाप्य यत्किंचिद्दैविकं तथा ।। १३ ।। यज्ञं कृत्वा तु वेदोक्तं यज्ञसूत्रं ददौ मुदा । वलदेवाग्रचायैव कृष्णाय परमात्मने ।। १४ ।। गायत्री च ददौ ताभ्यां मुनिः सांदीपनिस्तथा । भिक्षां ददौ च प्रथमं पार्वती परमादरात् ।। १५ ।। अमूल्यरत्नपात्रस्थं मुक्तामाणिक्यहीरकम् । हीरसारविनिर्माणं पित्रा दत्तं च हारकम् ।। १६ ।। शुभाशिषं च प्रददौ शुक्लपुष्पेणा दूर्वया । ततोऽदितिर्दितिश्चैव मुनिपत्न्यश्च देवकी ।। १७ ।। यशोदा रोहिणी हृष्टा सावित्री च सरस्वती । प्रत्येकं प्रददौ भिक्षां मणिकाञ्चनभूषिताम् ।। १८ ।। देवकन्या नागकन्या राजकन्याः पतिव्रताः । कामिन्यो बान्धवानां च सस्मिताः स्निग्धलोचनाः ।। १९ ।। इन्द्राणी वरुणानी च पवनानी च रोहिणी । कुबेरपत्नीं स्वाहा च रतिः कामस्य कामिनी ।। २० ।। प्रत्येकं प्रददौ भिक्षां रत्नभूषणभूषिताम् । भिक्षां गृहीत्वा भगवान्सबलो भक्तिपूर्वकम् ।। २१ ।। किंचिद्ददौ च गर्गाय किचित्स्वगुरवे तथा । वैदिकं कर्म निर्वाप्य गर्गाय दक्षिणां ददौ ।। २२ ।। देवांश्च भोजयामास ब्राह्मणांश्चापि सादरम् । ये ये समाययुर्यज्ञे तेच दत्त्वा शुभाशिषम् ।। २३ ।। कृण्णाय बलदेवाय प्रहृष्टाः प्रययृर्गुहम् । नन्दः सभार्यो निर्वाप्य शुभकर्म सुतस्य वै ।। २४ ।। क्रोडे कृत्वा बलं कृष्णं चुचुम्ब वदनं तयोः । उचचै रुरोद नन्दश्च यशोदा च पतिव्रता श्रीकृष्णस्तं समाश्वास्य बोधयामास यत्नतः ।। २५ ।। श्रीकृष्ण उवाच सानन्दं गच्छ हे मातर्यशोदे तातमत्वरम् । त्वमेव माता पोष्ट्री त्वं पिता च परमार्थतः ।। २६ ।। अवन्तिनगरं तात यास्यामि सबलोऽधुना । मुनेः सांदीपनेः स्थानं वेदपाठार्थमीप्सितम् ।। २७ ।। तत आगत्य सुचिरं काले भवति दर्शनम् । कामः करोति कलनं स च भेदं करोति च ।। २८ ।। सर्वं कालकृतं मातर्भेदं संमीलनं नृणाम् । सुखं दुःखं च हर्षं च शोकं च मङ्गलालयम् ।। २९ ।। मया दत्तं च तत्त्वं च योगिनामपि दुर्लभम् । सर्वं नन्दश्च सानन्दं त्वामेव कथयिष्यति ।। ३० ।। इत्युक्त्वा जगतां नाथो वसुदेवसभां ययौ । तदाज्ञया क्षणं प्राप्य ययौ संदीपनेर्गूहम् ।। ३१ ।। वसुदेवं देवकीं च संभाष्य विनयेन च । नन्दः सभार्यः प्रययौ हृदयेन विदूयता ।। ३२ ।। मुक्तामणिं सुवर्ण च माणिक्यं हीरकं तथा । वह्निशुद्धांशुकं रत्नं नन्दाय देवकी ददौ ।। ३३ ।। श्वेताश्वं च गजेन्द्रं च सुवर्णरथमुत्तमम् । नन्दाय कृष्णः प्रददौ वसुदेवश्च सादरम् ।। ३४ ।। तयोरनुव्रजन्विप्रा देवकीप्रमुखाः स्त्रियः । वसुदेवस्तथाऽक्रूरोऽप्युद्धवश्च ययौ मुदा ।। ३५ ।। कालिन्दीनिकटं गत्वा ते सर्वे रुरुदुः शुचा । परस्परं च संभाष्य ते सर्वे स्वालयं ययुः ।। ३६ ।। कुन्ती सपुत्रा विधवा वसुदेवाज्ञया मुने । नानारत्नमणिं प्राप्य प्रययौ स्वरलयं मुदा ।। ३७ ।। वसुतेवो देवकी च पुत्रकल्याणहेतवे । नानारत्नमणिं वस्त्रं मुवर्णं रजतं तथा ।। ३८ ।। मुक्तामाणिक्यचहारं च मिष्टान्नं च सुधोपमम् । भट्टेम्यो ब्राह्मणेभ्यश्च प्रददौ सादरं मुदा ।। ३९ ।। महोत्सवं वेदपाठं हरेर्नामैकमङ्गलम् । विप्राणां भोजनं चैव कारयामास यत्नतः ।। ४० ।। ज्ञातीनां बान्धवानां च पुरस्कारं यथोचितम् । चकार मणिमाणिक्यमुक्तावस्त्रैर्मनोहरैः ।। ४१ ।। इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo नारादनाo उत्तo भगवदुपनयनं नामैकाधिकशततमोऽध्यायः ।। १०१ ।।

athaikādhikaśatatamodhyāyaḥ nārāyaṇa uvāca saṃstūya devā munayo viremurnahi mānase | dadṛśuḥ prāṅgaṇe kṛṣṇaṃ śobhitaṃ pītavāsasā || 1 || yathā saudāminīyuktaṃ navīnajaladaṃ mune | bakapaṅ ktiyutaṃ caiva mālatīmālayā tathā || 2 || kapāle maṇḍalākārakastūrīyuktacandanam | sakalaṅkaṃ mṛgāṅkaṃ ca śobhitaṃ jalade tathā || 3 || dvibhujaṃ śyāmalaṃkāntaṃ rādhākāntaṃ manoharam | īṣaddhāsyaprasannāsyaṃ bhaktānugrahavigraham || 4 || ratnakeyūravalayaratnamañjīrarañjitam | rudantaṃ piturutsaṅge balena sahitaṃ param || 5 || atha maṅgalakāle ca śubhalagne manorame | saṃpīkṣite grahaiḥ saumyairjāṃgrallagnādhipe sthite || 6 || asadgrahairadṛṣṭe ca sadgrahekṣita eva ca | śubhakarmasamārambhaṃ svastivācanapūrvakam || 7 || cakāra vasudevaścāpyājñayā suraviprayoḥ | dattvā suvarṇaśatakaṃ brāhmaṇāya ca sādaram || 8 || devendrāṃśca munīndrāśca namaskṛtya purohitam | gaṇeśaṃ ca dineśaṃ ca vahniṃ ca śaṃkaraṃ śivām || 9 || saṃpūjya devaṣaṭkaṃ ca sākṣatairdevasaṃsadi | upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ saṃyato bhaktipūrvakam || 10 || putrādhivāsanaṃ cakrai vedamantreṇa saṃsadi | saṃpūjya nānādevāṃśca dikpālāṃśca navagrahān || 11 || dattvā pañcopacārāṃśca bhaktyā ṣoḍaśamātṛkāḥ | dattvā ca vasudhārāṃ ca saptavārānghṛtena ca || 12 || cedirājaṃ vasuṃ natvā saṃpūjya prayayau punaḥ | vṛddhiśrāddhaṃ sunirvāpya yatkiṃciddaivikaṃ tathā || 13 || yajñaṃ kṛtvā tu vedoktaṃ yajñasūtraṃ dadau mudā | valadevāgracāyaiva kṛṣṇāya paramātmane || 14 || gāyatrī ca dadau tābhyāṃ muniḥ sāṃdīpanistathā | bhikṣāṃ dadau ca prathamaṃ pārvatī paramādarāt || 15 || amūlyaratnapātrasthaṃ muktāmāṇikyahīrakam | hīrasāravinirmāṇaṃ pitrā dattaṃ ca hārakam || 16 || śubhāśiṣaṃ ca pradadau śuklapuṣpeṇā dūrvayā | tato'ditirditiścaiva munipatnyaśca devakī || 17 || yaśodā rohiṇī hṛṣṭā sāvitrī ca sarasvatī | pratyekaṃ pradadau bhikṣāṃ maṇikāñcanabhūṣitām || 18 || devakanyā nāgakanyā rājakanyāḥ pativratāḥ | kāminyo bāndhavānāṃ ca sasmitāḥ snigdhalocanāḥ || 19 || indrāṇī varuṇānī ca pavanānī ca rohiṇī | kuberapatnīṃ svāhā ca ratiḥ kāmasya kāminī || 20 || pratyekaṃ pradadau bhikṣāṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām | bhikṣāṃ gṛhītvā bhagavānsabalo bhaktipūrvakam || 21 || kiṃciddadau ca gargāya kicitsvagurave tathā | vaidikaṃ karma nirvāpya gargāya dakṣiṇāṃ dadau || 22 || devāṃśca bhojayāmāsa brāhmaṇāṃścāpi sādaram | ye ye samāyayuryajñe teca dattvā śubhāśiṣam || 23 || kṛṇṇāya baladevāya prahṛṣṭāḥ prayayṛrguham | nandaḥ sabhāryo nirvāpya śubhakarma sutasya vai || 24 || kroḍe kṛtvā balaṃ kṛṣṇaṃ cucumba vadanaṃ tayoḥ | ucacai ruroda nandaśca yaśodā ca pativratā śrīkṛṣṇastaṃ samāśvāsya bodhayāmāsa yatnataḥ || 25 || śrīkṛṣṇa uvāca sānandaṃ gaccha he mātaryaśode tātamatvaram | tvameva mātā poṣṭrī tvaṃ pitā ca paramārthataḥ || 26 || avantinagaraṃ tāta yāsyāmi sabalo'dhunā | muneḥ sāṃdīpaneḥ sthānaṃ vedapāṭhārthamīpsitam || 27 || tata āgatya suciraṃ kāle bhavati darśanam | kāmaḥ karoti kalanaṃ sa ca bhedaṃ karoti ca || 28 || sarvaṃ kālakṛtaṃ mātarbhedaṃ saṃmīlanaṃ nṛṇām | sukhaṃ duḥkhaṃ ca harṣaṃ ca śokaṃ ca maṅgalālayam || 29 || mayā dattaṃ ca tattvaṃ ca yogināmapi durlabham | sarvaṃ nandaśca sānandaṃ tvāmeva kathayiṣyati || 30 || ityuktvā jagatāṃ nātho vasudevasabhāṃ yayau | tadājñayā kṣaṇaṃ prāpya yayau saṃdīpanergūham || 31 || vasudevaṃ devakīṃ ca saṃbhāṣya vinayena ca | nandaḥ sabhāryaḥ prayayau hṛdayena vidūyatā || 32 || muktāmaṇiṃ suvarṇa ca māṇikyaṃ hīrakaṃ tathā | vahniśuddhāṃśukaṃ ratnaṃ nandāya devakī dadau || 33 || śvetāśvaṃ ca gajendraṃ ca suvarṇarathamuttamam | nandāya kṛṣṇaḥ pradadau vasudevaśca sādaram || 34 || tayoranuvrajanviprā devakīpramukhāḥ striyaḥ | vasudevastathā'krūro'pyuddhavaśca yayau mudā || 35 || kālindīnikaṭaṃ gatvā te sarve ruruduḥ śucā | parasparaṃ ca saṃbhāṣya te sarve svālayaṃ yayuḥ || 36 || kuntī saputrā vidhavā vasudevājñayā mune | nānāratnamaṇiṃ prāpya prayayau svaralayaṃ mudā || 37 || vasutevo devakī ca putrakalyāṇahetave | nānāratnamaṇiṃ vastraṃ muvarṇaṃ rajataṃ tathā || 38 || muktāmāṇikyacahāraṃ ca miṣṭānnaṃ ca sudhopamam | bhaṭṭemyo brāhmaṇebhyaśca pradadau sādaraṃ mudā || 39 || mahotsavaṃ vedapāṭhaṃ harernāmaikamaṅgalam | viprāṇāṃ bhojanaṃ caiva kārayāmāsa yatnataḥ || 40 || jñātīnāṃ bāndhavānāṃ ca puraskāraṃ yathocitam | cakāra maṇimāṇikyamuktāvastrairmanoharaiḥ || 41 || iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao nārādanāo uttao bhagavadupanayanaṃ nāmaikādhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 101 ||