Chapter 93

अथ त्रिनवतितमोऽध्यायः नारायण उवाच उद्धवस्तवनं श्रुत्वा चेतनां प्राप्य राधिका । विलोक्य कृष्णाकारं च तमुवाच शुचाऽन्विता ।। १ ।। राधिकोवाच किन्नाम भवतो वत्स केन वा प्रेरितो भवान् । आगतो वा कुत इति ब्रूह मां केन हेतुना ।। २ ।। कृष्णाकृतिस्त्वं सर्वाङ्गैर्मन्ये त्वां कृष्णपार्षदम् । कृष्णस्य सुशलं ब्रूहि बरदेवस्य सांप्रतम् ।। ३ ।। नन्दस्तिष्ठति तत्रैव हेतुना केन तद्वद । समायास्यति सोविन्दो रम्यं वृन्दावनं वनम् ।। ४ ।। पुनर्द्रक्ष्यामि तस्यैव पूर्णचन्द्रमुखं शुभम् । पुनः क्रीडां करिष्यामि तेनाहं रासमण्डले ।। ५ ।। जले च विहरिष्यामि पुनर्वा सखिभिः सह । श्रीनन्दनन्दनाङ्गे च पुनर्दास्यामि चन्दनम् ।। ६ ।। उद्धव उवाच उद्दवेत्यभिधानं मे क्षत्रियोऽहं वरानने । प्रेषितः शुभवार्तार्थं कृष्णेन परमात्मना ।। ७ ।। तवान्तिकं समायातः पार्षदोऽहं हरेरपि । कृष्णस्य बलदेवस्य शिवं नन्दस्य सांप्रतम् ।। ८ ।। राधिकोवाच अस्ति तद्यमुनाकूलं सुगन्धिपवनोऽस्ति सः । तस्य केलिकदम्बानां मूलमस्तयेव सांप्रतम् ।। ९ ।। पुण्यं वृन्दावनं रम्यं तद्विद्यमानमीप्सितम् । पुंस्कोकिलानां विरुतं तल्पं चन्दनचर्चितम् ।। १० ।। चतुर्विधं च भोज्यं च मधुपानं च सुन्दरम् । दुरन्तो दुःखदोऽप्यस्ति पापिष्ठो मन्मथस्तथा ।। ११ ।। ते च रत्नप्रदीपाश्च ज्वलन्ति रासमण्डले । मणीन्द्रसारनिर्माणमस्त्येव रतिमन्दिरम् ।। १२ ।। गोपाङ्गनागणोऽस्त्येव पूर्णचन्द्रोऽस्ति शोभितः । सुगन्धिपुष्परचितं तल्पं चन्दनचर्चितम् ।। १३ ।। ताम्बूलं रतिभोगार्हं कर्पूरादिसुसंस्कृतम् ।सुगन्धिमालतीमाल्यं श्वेतचामरदर्पणम् ।। १४ ।। मुक्तामाणिक्यसंसक्तहीरहारमनोहरम् । कस्तूरीकुङ्कुमाक्तं च पात्रपूर्णं च चन्दनम् ।। १५ ।। नानोपकाननं रम्यं रम्यक्रीडासरोवरम् । सुगन्धिपुष्पोद्यानं च पद्मश्रेणीमनोहरम् ।। १६ ।। अस्त्येवं सर्वविभवः प्राणनाथः कुतो मम । हा कृष्ण हा रामानाथ क्वासि मे प्राणवल्लभ ।। १७ ।। क्व वाऽपराधो दास्याश्च दासीदोषः पदे पदे । इत्येवमुक्त्वा सा देवी पुनर्मूर्च्छामवाप सा ।। १८ ।। चेतनां कारयामास पुनरेव स उद्धवः । तां दृष्ट्वा परमाश्चर्य मेने क्षत्रियपुंगवः ।। १९ ।। सखीभिः सप्तभिः शश्वत्सेवितां श्वेतचामरैः । गोपीनां च त्रिलक्षैश्च सुप्रियैः प्रियसेविताम् ।। २० ।। दिवानिशं वेष्टितां च गोपीनां शतकोटिभिः । काचित्कज्जलहस्ता च काचिन्माल्यवराऽपरा ।। २१ ।। काचित्सिन्दूरहस्ता च काचिद्गोरोचनाकरा । काचिच्चन्दनपात्रं च हस्ते कृत्वा च तिष्ठति ।। २२ ।। काचिद्दर्पणहस्ता च काचित्कुङ्कुमावहिका । कस्तूरीपात्रमिष्टं च काचिद्वहति तत्र वै ।। २३ ।। काचिच्चम्पकपात्रं च करे धृत्वा च तिष्ठति । मधुभिर्मधुरैः पूर्णं पात्रं धृत्वा शुचाऽन्विता ।। २४ ।। काचित्सुगन्धितैलं च गृहीत्वा परितिष्ठति । काचिद्वहति ताम्बूलं कर्पूरादिसुवासितम् ।। २५ ।। काचिद्वासितमच्छं च जलं धृत्वा च तिष्ठति । क्रीडापुत्तलिकां काचिच्चित्राढ्यां परिरक्षति ।। २६ ।। काचिद्वहति कन्दूकं काचिच्च रत्नभूषणम् । वह्निशुद्धांशुकं काचिदमूल्यं परिरक्षति ।। २७ ।। काचिद्भक्षयोपहारं च गृहीत्वा परिवर्तते । काचिच्च केशवेशार्थकरोति माल्यमीप्सितम् ।। २८ ।। काचित्कङ्कतिकां धृत्वा पुरतः परितिष्ठति । काचिद्यावकहस्ता च काचिद्धात्रीरसं मुदा ।। २९ ।। दूरतोऽपि वहत्येवं भीता च परितिष्ठति । काचिद्भीता भिया स्तौतिकाचिद्रोदिति शोकतः ।। ३० ।। काचित्तां बौधयेत्येर्व विदग्धा विरहातुराम् । काचिदुत्तापतप्ता च स्निग्धतल्पे मनोहरे ।। ३१ ।। स्थापयेद्दाहदूरार्थं स्निग्धपद्मदले शुभे । एवंभूतां चतां दृष्टवा चोवाच पुनरुद्धवः ।। सुप्रियं कर्णपीयूषं विनयेन च भीतिवत् ।। ३२ ।। उद्धव उवाच जाने त्वां देवदेवीशां सुस्निग्धां सिद्धयोगिनीम् । सर्वशक्तिस्वरूपां च सूलप्रकृतिमीश्वरीम् ।। ३३ ।। श्रीदामशापाद्धरणीं प्राप्तां गोलोककामिनीम् । कृष्णप्राणाधिकां देवीं तद्वक्षःस्थलवासिनीम् ।। ३४ ।। शृणु देवि प्रवक्ष्यामि शुभवार्तामभीप्सिताम् । सुस्थिरं सखिभिः सार्धं हृदयस्नग्धिकारिणीम् ।। ३५ ।। दुःखदावाग्निदग्धायाः सुधावर्षणरूपिणीम् । विरहव्याधियुक्ताया रसायनसमां शुभाम् ।। ३६ ।। तत्र तिष्ठति नन्दोऽयं सानन्दो सुदितः सदा । निमन्त्रितश्च वसुना कृष्णोपनयनावधि ।। ३७ ।। गृहीत्वा सबलं कृष्णं साङ्गे मङ्गलकर्मणि । स नन्दः परमानन्दो सुदाऽऽयास्यति गोकुलम् ।। ३८ ।। आगत्य कृष्णो मुदितः प्रणम्य मातरं पुनः । नक्तमायास्यति मुदा पुण्यं वृन्दावनं वनम् ।। ३९ ।। अचिराद्द्रक्ष्यसि सति श्रीकृष्णमुखपङ्कजम् । सर्वं विरहदुःखं च संत्यक्ष्यसि च सांप्रतम् ।। ४० ।। सुस्थिरा भव मातस्त्वं त्यज शोकं सुदारुणम् । वह्निशुद्धांशुकं रम्यं परिधाय प्रहर्षिता ।। ४१ ।। अमूल्यरत्ननिर्माणभूषणग्रहणं कुरु । गृहाणचन्दनं स्निग्धं कस्तूरीकुङ्कुमान्वितम् ।। ४२ ।। कुरुष्व केशसंस्कारं मालतीमाल्यभूषितम् । सुवेषं कुरु कल्याणि गण्डे च चित्रपत्रकम् ।। ४३ ।। सिन्दूरबिन्दुं सीमन्ते कस्तूरीचन्दनान्वितम् । अलक्तकाक्तं चरणं युक्तं यावकभूषणैः ।। ४४ ।। कुरुष्व तिष्ठचोतिष्ठ रत्नसिंहासने वरे । सपङ्कपङ्कजं तल्पं त्यज सार्धं शुचा सति ।। ४५ ।। भुङ्क्ष्व कृष्णेन मनसा विशुद्धं मधुरं मधु । संस्कृतं भासितं तोयं ताम्बूलं च सुवासितम् ।। ४६ ।। रत्नेन्द्रसारनिर्माणपर्यङ्के मुमनोहरे । वह्निसद्धांशुकाक्ते च मालतीमाल्यभूषिते ।। ४७ ।। सुगन्धियुक्ते कस्तूरीजातीचम्पकचन्दनैः । परितो मालतीमाल्यहीरहारविभूषिते ।। ४८ ।। मणीन्द्रमुक्तामाणिक्यसुन्दरैश्च परिष्कृते । पुष्पमाल्योपधाने च मङ्गलार्हे मुदाऽन्विता ।। ४९ ।। शयनं कुरु देवेशि गोपीभिः सेविता सदा । करोतु सेवनं शश्वत्प्रियालिः श्वेतयामरैः ।। ५० ।। पदारविन्दसेवां च गोपीभक्ता मनोहरे । सद्रत्नसारनिर्माणपर्यङ्के सुमनोहरे ।। ५१ ।। त्येवमुक्त्वा स मुने पुनस्तूष्णीं बभूव ह । प्रणम्य पादपद्मं च ब्रह्मादिसुरवन्दितम् ।। ५२ ।। उद्धवस्य वचःश्रुत्वा सस्मिता राधिका सती । यौतुकं च ददौ तस्मै रत्नसाराङ्गुलीयकम् ।। ५३ ।। अमूल्यं सुन्दरं रम्यं विश्वकर्मविनिर्मितम् । मुखदृश्यं पीतवर्ण सुदीप्तं सुप्रदीपवत् ।। ५४ ।। कृष्णय वह्निना दत्तमपूर्वं रासमण्डले । मणिकुण्डलयुग्मं चामूल्यरत्नविनिर्मितम् ।। ५५ ।। अमूल्यरत्ननिर्माणं सर्वभूषणमीप्सितम् । वह्निशुद्धांशुकयुगं रत्ननिर्माणनायकम् ।। ५६ ।। हीरहारविनिर्माणं हारं च सुमनोहरम् । पुरा दत्तं च सुप्रित्या कृष्णाय वरुणेन च ।। ५७ ।। श्रीसूर्येण च यद्दत्तं श्रीकृष्णाय स्यमन्तकम् । प्रदत्तं कौ(यौ) तुकं तस्मै यद्दत्तं हरिणा पुरा ।। ५८ ।। यद्दत्तं च महेन्द्रेण रत्नसिंहासनं वरम् । तत्प्रदत्तं मुदा देब्या तस्मै प्रीत्या च राधाया ।। ५९ ।। मणीन्द्रसारनिर्माणं छत्ररत्नं मनोहरम् । मुक्तामाणिक्यसारेण हीरहारसमन्वितम् ।। ६० ।। विचित्ररत्नपद्मेन विचित्रं वारुणं सदा । शोभितं परितश्चान्यै रत्ननिर्माणदर्पणैः ।। ६१ ।। यद्दत्तं ब्रह्मण प्रीत्या हरये रासमण्डले । सुप्रीत्या राधया तत्र प्रदत्तमुद्धवाय च ।। ६२ ।। मणिकारविनिर्माणं मणिराजविराजितम् । जपामाल्यं संस्कृतं च यद्दत्तं शंभुना पुरा ।। ६३ ।। तदेव दत्तं तस्मै चाप्यमूल्यं पुण्यदं शुभम् । जन्ममृत्युजराव्याधिहरं चातिमनोहरम् ।। ६४ ।। चन्द्रकान्तमणिं रम्यं चन्द्रदत्तं परिष्कृतम् । चन्द्रावलीं ददौ तस्मै सुदीप्तं पूर्णचन्द्रवत् ।। ६५ ।। विशुद्धं मधुपूर्णं च मधुपात्रं यदक्षयम् । धर्मेण यत्प्रदत्तं च तद्दत्तं प्रियया हरेः ।। ६६ ।। जलभोजनपात्रं च शृद्रं स्वर्णविनिर्मितम् । मिष्टान्नं परमान्नं चददौ सुस्वादुमिष्टकम् ।। ६७ ।। भोजतं कारयित्वा च कर्पूरादिसुवासितम् । ताम्बूलं च ददौ शीघ्रं माल्यं सुस्निग्धचन्दनम् ।। ६८ ।। शुभाशिषं च प्रददौ वाञ्छितं प्रवरं वरम् । ज्ञानं कृष्णेन यद्दत्तं गोलोके रासमण्डले ।। ६९ ।। पुरुषाणां शतं यावन्निश्चलां कमलां ददौ । विद्यां यशस्करीं शुद्धां यशः कीर्तिं सुनिर्मलाम् ।। ७० ।। सर्वसिद्धिं हरेर्दास्यं हरिभक्तिं च निश्चलाम् । पार्षदप्रवरत्वं च पार्षदं च हरेरिति ।। ७१ ।। वरं प्रसादं दत्त्वा च समुत्थाय मुदाऽन्वितम् । वह्निशुद्धांशुके धृत्वा चामूल्यं रत्नभूषणम् ।। ७२ ।। हीरहारं रत्नमालां परिघाय मनोहराम् । सिन्दूरं कज्जलं पुष्पमाल्यं सुस्तिग्धचन्दनम् ।। ७३ ।। रत्नसिंहासनस्थं तं पूजिता पूजितं मुदा । वेष्टिता हर्षनिरतं गौपीनां शातकोटि भिः ।। तप्तकाञ्चनवर्णाभा शतचन्द्रसमप्रभा ।। ७४ ।। राधिकोवाच सत्यमायास्यति हरिः सत्यं निष्कपटं वद । वद तथ्यं भयं त्यक्त्वा सत्यं ब्रूहि सुसंसदि ।। ७५ ।। वरं कूपशताद्वापी वरं वापीशतात्क्रतुः । वरं क्रतुशतात्पुत्रः सत्यं पुत्रशतात्किल ।। ७६ ।। न हि सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम् ।। ७७ ।। उद्धव उवाच सत्यमायास्यति हरिः सत्यं द्रक्ष्यसि सुन्दरि । ध्रुवं त्यक्ष्यसि संतापं दृष्ट्वा चन्द्रमुखं हरेः ।। ७८ ।। मद्दर्शनान्महाभागे गतस्ते विरहज्वरः । नानाभोगसुखं भुक्त्वा त्यज चिन्तां दुरत्ययाम् ।। ७९ ।। अहं प्रस्थापयास्यामि गत्वा मधुपुरीं हरिम् । विधाय तत्प्रबोधं च कार्यमन्यत्करिष्यति ।। ८० ।। विदायं कुरु मे मातर्यास्यामि हरिसंनिधिम् । सर्वं तं कथयिष्यामि त्वद्वृत्तान्तं यथोचितम् ।। ८१ ।। राधिकोवाच गमिष्यसि यदा वत्स मथुरां सुमनोहराम् । श्रृणु दुःखकथां कांचित्तिष्ठ वत्स स्थिरोभव ।। ८२ ।। मां विस्मृतो न भवसि विरहज्वरकातराम् । कथयिष्य सि मत्कान्तं ध्रुवं प्रस्थापयिष्यसि ।। ८३ ।। नारीणां मनसो वार्तां को वा जानाति पण्डितः । किंचिच्छास्त्रानुसारेण प्रकरोति निरूपणम् ।। ८४ ।। वेदा वक्तुं न शक्ताश्च शास्त्राणि किं वदन्ति च । कथ यिष्यामि त्वां सर्वं पुत्र कृष्णं च वक्ष्यसि ।। ८५ ।। गेहे वने न भेदो मे पश्वादिषु तथा नृषु । किं वा जलं किमु स्वप्नमज्ञानं च दिवानिशम् ।। ८६ ।। आत्मानं च न जानामि चौदयं चन्द्रसूर्ययोः । क्षणं प्राप्य हरेर्वार्तां चेतनं मे बभूव ह ।। ८७ ।। कृष्णाकृतिं च पश्यामि श्रृणोमि मुरलीध्वनिम् । कुलं लज्जां भयं त्यक्त्वा चिन्तयामिहरेः पदम् ।। ८८ ।। संप्राप्य सर्वजगतामीश्वरं प्रकृतेः परम् । न ज्ञानं मायया तस्य ज्ञात्वा गोपपतेर्मंम ।। ८९ ।। ध्यायन्ते यत्पदाम्भोजं वेदा ब्रह्मादयः सुराः । स भर्त्सितो मया कीपाद्ध्दि शत्यमिदं मम ।। ९० ।। तत्पदाम्भोजसेवाभिर्गुणप्रस्तावतोऽपि वा । तद्भक्त्या यत्क्षणो नीतो ध्यातो ध्यानेन पूजया ।। ९१ ।। तत्रापि मङ्गलं सर्वं हर्षमायुर्व्यंवस्थितम् । विघ्नं च हृदि संतापस्तद्विच्छेदे सदोद्धव ।। ९२ ।। क्रीडाप्रीतिर्नं भविता तादुशीष्टा पुनर्मम । तादृशं प्रेमसौभाग्यं निर्जने न च संगमः ।। ९३ ।। वृन्दावनं न यास्यामि तत्सङ्गे पुनरुद्धव । चन्दनं वा न दास्यामि नन्दनन्दनवक्षसि ।। ९४ ।। मालां तस्मै न दास्यामि न द्रक्ष्यामि मुखाम्बुजम् । मालतीनां केतकीनां चम्पकानां च काननम् ।। ९५ ।। पुनरेव न यास्यामि सुन्दरं रासमण्डलम् । हरिसङ्गे न यास्यामि रम्यं चन्द्रनकाननम् ।। ९६ ।। पुनरेव न यास्यामि मलयं रत्नमन्दिरम् । माधवीनां वनं रम्यं रहस्यं मधुकाननम् ।। ९७ ।। श्रीखण्डकाननं रम्यं स्वच्छं चन्द्रसरोवरम् । विस्पन्दकं सुरवनं नन्दनं पुष्पभद्रकम् ।। ९८ ।। भद्रकं हरिणां सार्धं न यास्यामि पुनः पुनः । क्व सा रम्या विकसिता माधवे माधवीलता ।। ९९ ।। क्व गता माधवी रात्रिः क्व मधुः क्वापि माधवः । इस्येवमुक्त्वा सा राधा ध्यात्वा कृष्णपदाम्बुजम् ।। पुनर्मुर्च्छां च संप्रप्य रूदती पुलकान्विता ।। १०० ।। इति श्रीब्रह्मo महाo नारदनाo श्रीकृष्मजन्मखo उत्तरo राधोद्धवसंo त्रिनवतितमोऽध्यायः ।। ९३ ।।

atha trinavatitamo'dhyāyaḥ nārāyaṇa uvāca uddhavastavanaṃ śrutvā cetanāṃ prāpya rādhikā | vilokya kṛṣṇākāraṃ ca tamuvāca śucā'nvitā || 1 || rādhikovāca kinnāma bhavato vatsa kena vā prerito bhavān | āgato vā kuta iti brūha māṃ kena hetunā || 2 || kṛṣṇākṛtistvaṃ sarvāṅgairmanye tvāṃ kṛṣṇapārṣadam | kṛṣṇasya suśalaṃ brūhi baradevasya sāṃpratam || 3 || nandastiṣṭhati tatraiva hetunā kena tadvada | samāyāsyati sovindo ramyaṃ vṛndāvanaṃ vanam || 4 || punardrakṣyāmi tasyaiva pūrṇacandramukhaṃ śubham | punaḥ krīḍāṃ kariṣyāmi tenāhaṃ rāsamaṇḍale || 5 || jale ca vihariṣyāmi punarvā sakhibhiḥ saha | śrīnandanandanāṅge ca punardāsyāmi candanam || 6 || uddhava uvāca uddavetyabhidhānaṃ me kṣatriyo'haṃ varānane | preṣitaḥ śubhavārtārthaṃ kṛṣṇena paramātmanā || 7 || tavāntikaṃ samāyātaḥ pārṣado'haṃ harerapi | kṛṣṇasya baladevasya śivaṃ nandasya sāṃpratam || 8 || rādhikovāca asti tadyamunākūlaṃ sugandhipavano'sti saḥ | tasya kelikadambānāṃ mūlamastayeva sāṃpratam || 9 || puṇyaṃ vṛndāvanaṃ ramyaṃ tadvidyamānamīpsitam | puṃskokilānāṃ virutaṃ talpaṃ candanacarcitam || 10 || caturvidhaṃ ca bhojyaṃ ca madhupānaṃ ca sundaram | duranto duḥkhado'pyasti pāpiṣṭho manmathastathā || 11 || te ca ratnapradīpāśca jvalanti rāsamaṇḍale | maṇīndrasāranirmāṇamastyeva ratimandiram || 12 || gopāṅganāgaṇo'styeva pūrṇacandro'sti śobhitaḥ | sugandhipuṣparacitaṃ talpaṃ candanacarcitam || 13 || tāmbūlaṃ ratibhogārhaṃ karpūrādisusaṃskṛtam |sugandhimālatīmālyaṃ śvetacāmaradarpaṇam || 14 || muktāmāṇikyasaṃsaktahīrahāramanoharam | kastūrīkuṅkumāktaṃ ca pātrapūrṇaṃ ca candanam || 15 || nānopakānanaṃ ramyaṃ ramyakrīḍāsarovaram | sugandhipuṣpodyānaṃ ca padmaśreṇīmanoharam || 16 || astyevaṃ sarvavibhavaḥ prāṇanāthaḥ kuto mama | hā kṛṣṇa hā rāmānātha kvāsi me prāṇavallabha || 17 || kva vā'parādho dāsyāśca dāsīdoṣaḥ pade pade | ityevamuktvā sā devī punarmūrcchāmavāpa sā || 18 || cetanāṃ kārayāmāsa punareva sa uddhavaḥ | tāṃ dṛṣṭvā paramāścarya mene kṣatriyapuṃgavaḥ || 19 || sakhībhiḥ saptabhiḥ śaśvatsevitāṃ śvetacāmaraiḥ | gopīnāṃ ca trilakṣaiśca supriyaiḥ priyasevitām || 20 || divāniśaṃ veṣṭitāṃ ca gopīnāṃ śatakoṭibhiḥ | kācitkajjalahastā ca kācinmālyavarā'parā || 21 || kācitsindūrahastā ca kācidgorocanākarā | kāciccandanapātraṃ ca haste kṛtvā ca tiṣṭhati || 22 || kāciddarpaṇahastā ca kācitkuṅkumāvahikā | kastūrīpātramiṣṭaṃ ca kācidvahati tatra vai || 23 || kāciccampakapātraṃ ca kare dhṛtvā ca tiṣṭhati | madhubhirmadhuraiḥ pūrṇaṃ pātraṃ dhṛtvā śucā'nvitā || 24 || kācitsugandhitailaṃ ca gṛhītvā paritiṣṭhati | kācidvahati tāmbūlaṃ karpūrādisuvāsitam || 25 || kācidvāsitamacchaṃ ca jalaṃ dhṛtvā ca tiṣṭhati | krīḍāputtalikāṃ kāciccitrāḍhyāṃ parirakṣati || 26 || kācidvahati kandūkaṃ kācicca ratnabhūṣaṇam | vahniśuddhāṃśukaṃ kācidamūlyaṃ parirakṣati || 27 || kācidbhakṣayopahāraṃ ca gṛhītvā parivartate | kācicca keśaveśārthakaroti mālyamīpsitam || 28 || kācitkaṅkatikāṃ dhṛtvā purataḥ paritiṣṭhati | kācidyāvakahastā ca kāciddhātrīrasaṃ mudā || 29 || dūrato'pi vahatyevaṃ bhītā ca paritiṣṭhati | kācidbhītā bhiyā stautikācidroditi śokataḥ || 30 || kācittāṃ baudhayetyerva vidagdhā virahāturām | kāciduttāpataptā ca snigdhatalpe manohare || 31 || sthāpayeddāhadūrārthaṃ snigdhapadmadale śubhe | evaṃbhūtāṃ catāṃ dṛṣṭavā covāca punaruddhavaḥ || supriyaṃ karṇapīyūṣaṃ vinayena ca bhītivat || 32 || uddhava uvāca jāne tvāṃ devadevīśāṃ susnigdhāṃ siddhayoginīm | sarvaśaktisvarūpāṃ ca sūlaprakṛtimīśvarīm || 33 || śrīdāmaśāpāddharaṇīṃ prāptāṃ golokakāminīm | kṛṣṇaprāṇādhikāṃ devīṃ tadvakṣaḥsthalavāsinīm || 34 || śṛṇu devi pravakṣyāmi śubhavārtāmabhīpsitām | susthiraṃ sakhibhiḥ sārdhaṃ hṛdayasnagdhikāriṇīm || 35 || duḥkhadāvāgnidagdhāyāḥ sudhāvarṣaṇarūpiṇīm | virahavyādhiyuktāyā rasāyanasamāṃ śubhām || 36 || tatra tiṣṭhati nando'yaṃ sānando suditaḥ sadā | nimantritaśca vasunā kṛṣṇopanayanāvadhi || 37 || gṛhītvā sabalaṃ kṛṣṇaṃ sāṅge maṅgalakarmaṇi | sa nandaḥ paramānando sudā''yāsyati gokulam || 38 || āgatya kṛṣṇo muditaḥ praṇamya mātaraṃ punaḥ | naktamāyāsyati mudā puṇyaṃ vṛndāvanaṃ vanam || 39 || acirāddrakṣyasi sati śrīkṛṣṇamukhapaṅkajam | sarvaṃ virahaduḥkhaṃ ca saṃtyakṣyasi ca sāṃpratam || 40 || susthirā bhava mātastvaṃ tyaja śokaṃ sudāruṇam | vahniśuddhāṃśukaṃ ramyaṃ paridhāya praharṣitā || 41 || amūlyaratnanirmāṇabhūṣaṇagrahaṇaṃ kuru | gṛhāṇacandanaṃ snigdhaṃ kastūrīkuṅkumānvitam || 42 || kuruṣva keśasaṃskāraṃ mālatīmālyabhūṣitam | suveṣaṃ kuru kalyāṇi gaṇḍe ca citrapatrakam || 43 || sindūrabinduṃ sīmante kastūrīcandanānvitam | alaktakāktaṃ caraṇaṃ yuktaṃ yāvakabhūṣaṇaiḥ || 44 || kuruṣva tiṣṭhacotiṣṭha ratnasiṃhāsane vare | sapaṅkapaṅkajaṃ talpaṃ tyaja sārdhaṃ śucā sati || 45 || bhuṅkṣva kṛṣṇena manasā viśuddhaṃ madhuraṃ madhu | saṃskṛtaṃ bhāsitaṃ toyaṃ tāmbūlaṃ ca suvāsitam || 46 || ratnendrasāranirmāṇaparyaṅke mumanohare | vahnisaddhāṃśukākte ca mālatīmālyabhūṣite || 47 || sugandhiyukte kastūrījātīcampakacandanaiḥ | parito mālatīmālyahīrahāravibhūṣite || 48 || maṇīndramuktāmāṇikyasundaraiśca pariṣkṛte | puṣpamālyopadhāne ca maṅgalārhe mudā'nvitā || 49 || śayanaṃ kuru deveśi gopībhiḥ sevitā sadā | karotu sevanaṃ śaśvatpriyāliḥ śvetayāmaraiḥ || 50 || padāravindasevāṃ ca gopībhaktā manohare | sadratnasāranirmāṇaparyaṅke sumanohare || 51 || tyevamuktvā sa mune punastūṣṇīṃ babhūva ha | praṇamya pādapadmaṃ ca brahmādisuravanditam || 52 || uddhavasya vacaḥśrutvā sasmitā rādhikā satī | yautukaṃ ca dadau tasmai ratnasārāṅgulīyakam || 53 || amūlyaṃ sundaraṃ ramyaṃ viśvakarmavinirmitam | mukhadṛśyaṃ pītavarṇa sudīptaṃ supradīpavat || 54 || kṛṣṇaya vahninā dattamapūrvaṃ rāsamaṇḍale | maṇikuṇḍalayugmaṃ cāmūlyaratnavinirmitam || 55 || amūlyaratnanirmāṇaṃ sarvabhūṣaṇamīpsitam | vahniśuddhāṃśukayugaṃ ratnanirmāṇanāyakam || 56 || hīrahāravinirmāṇaṃ hāraṃ ca sumanoharam | purā dattaṃ ca suprityā kṛṣṇāya varuṇena ca || 57 || śrīsūryeṇa ca yaddattaṃ śrīkṛṣṇāya syamantakam | pradattaṃ kau(yau) tukaṃ tasmai yaddattaṃ hariṇā purā || 58 || yaddattaṃ ca mahendreṇa ratnasiṃhāsanaṃ varam | tatpradattaṃ mudā debyā tasmai prītyā ca rādhāyā || 59 || maṇīndrasāranirmāṇaṃ chatraratnaṃ manoharam | muktāmāṇikyasāreṇa hīrahārasamanvitam || 60 || vicitraratnapadmena vicitraṃ vāruṇaṃ sadā | śobhitaṃ paritaścānyai ratnanirmāṇadarpaṇaiḥ || 61 || yaddattaṃ brahmaṇa prītyā haraye rāsamaṇḍale | suprītyā rādhayā tatra pradattamuddhavāya ca || 62 || maṇikāravinirmāṇaṃ maṇirājavirājitam | japāmālyaṃ saṃskṛtaṃ ca yaddattaṃ śaṃbhunā purā || 63 || tadeva dattaṃ tasmai cāpyamūlyaṃ puṇyadaṃ śubham | janmamṛtyujarāvyādhiharaṃ cātimanoharam || 64 || candrakāntamaṇiṃ ramyaṃ candradattaṃ pariṣkṛtam | candrāvalīṃ dadau tasmai sudīptaṃ pūrṇacandravat || 65 || viśuddhaṃ madhupūrṇaṃ ca madhupātraṃ yadakṣayam | dharmeṇa yatpradattaṃ ca taddattaṃ priyayā hareḥ || 66 || jalabhojanapātraṃ ca śṛdraṃ svarṇavinirmitam | miṣṭānnaṃ paramānnaṃ cadadau susvādumiṣṭakam || 67 || bhojataṃ kārayitvā ca karpūrādisuvāsitam | tāmbūlaṃ ca dadau śīghraṃ mālyaṃ susnigdhacandanam || 68 || śubhāśiṣaṃ ca pradadau vāñchitaṃ pravaraṃ varam | jñānaṃ kṛṣṇena yaddattaṃ goloke rāsamaṇḍale || 69 || puruṣāṇāṃ śataṃ yāvanniścalāṃ kamalāṃ dadau | vidyāṃ yaśaskarīṃ śuddhāṃ yaśaḥ kīrtiṃ sunirmalām || 70 || sarvasiddhiṃ harerdāsyaṃ haribhaktiṃ ca niścalām | pārṣadapravaratvaṃ ca pārṣadaṃ ca hareriti || 71 || varaṃ prasādaṃ dattvā ca samutthāya mudā'nvitam | vahniśuddhāṃśuke dhṛtvā cāmūlyaṃ ratnabhūṣaṇam || 72 || hīrahāraṃ ratnamālāṃ parighāya manoharām | sindūraṃ kajjalaṃ puṣpamālyaṃ sustigdhacandanam || 73 || ratnasiṃhāsanasthaṃ taṃ pūjitā pūjitaṃ mudā | veṣṭitā harṣanirataṃ gaupīnāṃ śātakoṭi bhiḥ || taptakāñcanavarṇābhā śatacandrasamaprabhā || 74 || rādhikovāca satyamāyāsyati hariḥ satyaṃ niṣkapaṭaṃ vada | vada tathyaṃ bhayaṃ tyaktvā satyaṃ brūhi susaṃsadi || 75 || varaṃ kūpaśatādvāpī varaṃ vāpīśatātkratuḥ | varaṃ kratuśatātputraḥ satyaṃ putraśatātkila || 76 || na hi satyātparo dharmo nānṛtātpātakaṃ param || 77 || uddhava uvāca satyamāyāsyati hariḥ satyaṃ drakṣyasi sundari | dhruvaṃ tyakṣyasi saṃtāpaṃ dṛṣṭvā candramukhaṃ hareḥ || 78 || maddarśanānmahābhāge gataste virahajvaraḥ | nānābhogasukhaṃ bhuktvā tyaja cintāṃ duratyayām || 79 || ahaṃ prasthāpayāsyāmi gatvā madhupurīṃ harim | vidhāya tatprabodhaṃ ca kāryamanyatkariṣyati || 80 || vidāyaṃ kuru me mātaryāsyāmi harisaṃnidhim | sarvaṃ taṃ kathayiṣyāmi tvadvṛttāntaṃ yathocitam || 81 || rādhikovāca gamiṣyasi yadā vatsa mathurāṃ sumanoharām | śrṛṇu duḥkhakathāṃ kāṃcittiṣṭha vatsa sthirobhava || 82 || māṃ vismṛto na bhavasi virahajvarakātarām | kathayiṣya si matkāntaṃ dhruvaṃ prasthāpayiṣyasi || 83 || nārīṇāṃ manaso vārtāṃ ko vā jānāti paṇḍitaḥ | kiṃcicchāstrānusāreṇa prakaroti nirūpaṇam || 84 || vedā vaktuṃ na śaktāśca śāstrāṇi kiṃ vadanti ca | katha yiṣyāmi tvāṃ sarvaṃ putra kṛṣṇaṃ ca vakṣyasi || 85 || gehe vane na bhedo me paśvādiṣu tathā nṛṣu | kiṃ vā jalaṃ kimu svapnamajñānaṃ ca divāniśam || 86 || ātmānaṃ ca na jānāmi caudayaṃ candrasūryayoḥ | kṣaṇaṃ prāpya harervārtāṃ cetanaṃ me babhūva ha || 87 || kṛṣṇākṛtiṃ ca paśyāmi śrṛṇomi muralīdhvanim | kulaṃ lajjāṃ bhayaṃ tyaktvā cintayāmihareḥ padam || 88 || saṃprāpya sarvajagatāmīśvaraṃ prakṛteḥ param | na jñānaṃ māyayā tasya jñātvā gopapatermaṃma || 89 || dhyāyante yatpadāmbhojaṃ vedā brahmādayaḥ surāḥ | sa bhartsito mayā kīpāddhdi śatyamidaṃ mama || 90 || tatpadāmbhojasevābhirguṇaprastāvato'pi vā | tadbhaktyā yatkṣaṇo nīto dhyāto dhyānena pūjayā || 91 || tatrāpi maṅgalaṃ sarvaṃ harṣamāyurvyaṃvasthitam | vighnaṃ ca hṛdi saṃtāpastadvicchede sadoddhava || 92 || krīḍāprītirnaṃ bhavitā tāduśīṣṭā punarmama | tādṛśaṃ premasaubhāgyaṃ nirjane na ca saṃgamaḥ || 93 || vṛndāvanaṃ na yāsyāmi tatsaṅge punaruddhava | candanaṃ vā na dāsyāmi nandanandanavakṣasi || 94 || mālāṃ tasmai na dāsyāmi na drakṣyāmi mukhāmbujam | mālatīnāṃ ketakīnāṃ campakānāṃ ca kānanam || 95 || punareva na yāsyāmi sundaraṃ rāsamaṇḍalam | harisaṅge na yāsyāmi ramyaṃ candranakānanam || 96 || punareva na yāsyāmi malayaṃ ratnamandiram | mādhavīnāṃ vanaṃ ramyaṃ rahasyaṃ madhukānanam || 97 || śrīkhaṇḍakānanaṃ ramyaṃ svacchaṃ candrasarovaram | vispandakaṃ suravanaṃ nandanaṃ puṣpabhadrakam || 98 || bhadrakaṃ hariṇāṃ sārdhaṃ na yāsyāmi punaḥ punaḥ | kva sā ramyā vikasitā mādhave mādhavīlatā || 99 || kva gatā mādhavī rātriḥ kva madhuḥ kvāpi mādhavaḥ | isyevamuktvā sā rādhā dhyātvā kṛṣṇapadāmbujam || punarmurcchāṃ ca saṃprapya rūdatī pulakānvitā || 100 || iti śrībrahmao mahāo nāradanāo śrīkṛṣmajanmakhao uttarao rādhoddhavasaṃo trinavatitamo'dhyāyaḥ || 93 ||