Chapter 68

अथाष्टषष्टितमोऽध्यायः नारायण उवाच कृत्वा क्रीडां समुत्थाय पुष्पतल्पात्पुरातनः । निद्रितां प्राणसदृशीं बोधयामास तत्क्षणम् ।। १ ।। वस्त्राञ्चलेन संस्कृत्य कृत्वा तन्निर्मलं मुखम् । उवाच मधुरं शान्तं शान्तां च मधुसूदनः ।। २ ।। श्रीकृष्ण उवाच अयि तिष्ठक्षणं राधे रासेश्वरि शुचिस्मिते । व्रज बृन्दावनं वाऽपि व्रजं व्रज व्रजेश्वरि ।। ३ ।। रासाधिष्ठातृतेवि त्वं रासं रासे कुरु क्षणम् । ग्रामे ग्रामे यथा सन्ति सर्वत्र ग्रामदेवताः ।। ४ ।। प्रियारलिनिवहैः सार्धं क्षणं चन्दनकाननम् । क्षणं वा चम्पकवनं घच्छ वा तिष्ठ सुन्दरि ।। ५ ।। क्षणं गृहं च यास्यामि विशिष्टं कार्यमस्ति मे । विदायं देहि मे प्रीत्या क्षणं मां प्राणवल्लभे ।। ६ ।। प्राणाधिष्ठातृदेवी त्वं प्राणाश्च त्वयि सन्ति मे । प्राणी विहाय प्रणांश्च कुत्र स्थातुं क्षमः प्रिये ।। ७ ।। त्वयि मे मानसं शश्वत्तवं मे संसारवासना । त्वत्तो मम प्रिया नास्ति त्वमेव शंकरात्प्रिया ।। ८ ।। प्राणा मे शंकरः सत्यं त्वं च प्राणाधिका सति । इत्युक्त्वा तां समाश्लिष्य भगवान् गन्तुसुद्यतः ।। ९ ।। अक्रूरागमनं ज्ञात्वा सर्वज्ञः सर्वसाधनः । आत्मा पाता च सर्वेषां सर्वोपकारकारकः ।। १० ।। दृष्ट्वा तमेव गच्छन्तमुत्सुकं भिन्नमानसम् । उवाच राधिका देवी हृदयेन विदूयता ।। ११ ।। राधिकोवाच हे नाथ रमणप्रेष्ठ श्रेष्ठश्च प्रेयसां मम । हे कृष्ण हे रमानाथ व्रजेश मा द्रज व्रजम् ।। १२ ।। अधुना त्वां प्राणनाथ पश्यामि भिन्नमानसम् । गते त्वयि मम प्रेम गतं सौभाग्यमेव च ।। १३ ।। क्व यासि मां विनिक्षिप्य गम्भीरे शोकसागरे । विरहव्याकुलां दीनां त्वय्येव शरणागताम् ।। १४ ।। न यास्यामि पुनर्गेहं यास्यामि काननान्तरम् । कृष्ण कृष्णेति कृष्णेति गायं गायं दिवानिशम् ।। १५ ।। न यास्याम्यथवाऽरण्यं यास्यामि कामसागरे । तत्र त्वत्कामनां कृत्वा त्यक्ष्यामि च कलेवरम् ।। १६ ।। यथाऽऽकाशो यथाऽऽत्मा च यथा चन्द्रो था रविः । तथा त्वं यासि मत्पार्श्वे निबद्धो वसनाञ्चले ।। १७ ।। अधुना यासि नैराश्यं कृत्वा मे दीनवत्सल । न युक्तं हि परित्यक्तुं दीनां मां शरणागताम् ।। १८ ।। यत्पादपद्मं धयायन्ते ब्रह्मविष्णुशिवादयः । त्वां मायया गोपवेषं कथं जानामि मत्सरी ।। १९ ।। कृतं यद्देव दुर्नीतमपराधसहस्रकम् । यदुक्तं पतिभावेन चाभिमानेन तत्क्षम ।। २० ।। चूर्णोभूतश्च मद्गर्वो दूरीभूतो मनोरथः । विज्ञातुमात्मसौभाग्यं किमन्यत्कथयामि ते ।। २१ ।। ज्ञात्वा गर्गमुखच्छ्रुत्वा मोहिता तव मायया । त्वां च वक्तुं न शक्नोमि प्रेम्णा वा भक्तिपाशतः ।। २२ ।। यासि चेन्मां परित्यज्य सकलङ्को भविष्यसि । त्वत्पुत्रपौत्रा नश्यन्ति ब्रह्ममोपानलेन च ।। २३ ।। क्षणं युगशतं मन्ये त्वां विना प्राणवल्लभम् । कथं शताब्दं त्वां त्यक्त्वा बिभर्मि जीवनं प्रभी ।। २४ ।। इत्युक्त्वा राधिका मोपात्पपात धरणीतले । मूर्च्छं संप्राप सहसा जहार चेतनां मुने ।। २५ ।। कुष्णस्तां मूर्च्छितां दृष्ट्वा कृपया च कृपानिधिः । चेतनां कारयित्वा च वासयामास वक्षसि ।। २६ ।। बोधयामास विविधं योगैःशोकविखण्डनैः । तथाऽपि शोकं त्यक्तुं च न शशाक शुचिस्मिता ।। २७ ।। सामान्यवस्तुविश्लेषीनृणां शोकाय केवलम्। देहात्मनोश्च विच्छेदः क्व सुखाय प्रकल्पते ।। २८ ।। न ययौ तत्र दिवसे व्रजराजो व्रजं पति । क्रीडासरोवराभ्याशं प्रययौ राधाया सह ।। २९ ।। तत्र गत्वा पुनः क्रीडां चकार च तया सह । विजहौ क्रिहज्वालां रासे रासेश्वरी मुदा ।। ३० ।। राधा सा स्वामिना सार्धं पुष्पचन्दनचर्चिता । पुष्पचन्दनतल्पे च तस्थौ रहसि नारद ।। ३१ ।। इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्माखo उत्तo नारदनाo राधाशोक- विमोचनं नामाष्टषष्टितमोऽध्यायः ।। ६८ ।।

athāṣṭaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ nārāyaṇa uvāca kṛtvā krīḍāṃ samutthāya puṣpatalpātpurātanaḥ | nidritāṃ prāṇasadṛśīṃ bodhayāmāsa tatkṣaṇam || 1 || vastrāñcalena saṃskṛtya kṛtvā tannirmalaṃ mukham | uvāca madhuraṃ śāntaṃ śāntāṃ ca madhusūdanaḥ || 2 || śrīkṛṣṇa uvāca ayi tiṣṭhakṣaṇaṃ rādhe rāseśvari śucismite | vraja bṛndāvanaṃ vā'pi vrajaṃ vraja vrajeśvari || 3 || rāsādhiṣṭhātṛtevi tvaṃ rāsaṃ rāse kuru kṣaṇam | grāme grāme yathā santi sarvatra grāmadevatāḥ || 4 || priyāralinivahaiḥ sārdhaṃ kṣaṇaṃ candanakānanam | kṣaṇaṃ vā campakavanaṃ ghaccha vā tiṣṭha sundari || 5 || kṣaṇaṃ gṛhaṃ ca yāsyāmi viśiṣṭaṃ kāryamasti me | vidāyaṃ dehi me prītyā kṣaṇaṃ māṃ prāṇavallabhe || 6 || prāṇādhiṣṭhātṛdevī tvaṃ prāṇāśca tvayi santi me | prāṇī vihāya praṇāṃśca kutra sthātuṃ kṣamaḥ priye || 7 || tvayi me mānasaṃ śaśvattavaṃ me saṃsāravāsanā | tvatto mama priyā nāsti tvameva śaṃkarātpriyā || 8 || prāṇā me śaṃkaraḥ satyaṃ tvaṃ ca prāṇādhikā sati | ityuktvā tāṃ samāśliṣya bhagavān gantusudyataḥ || 9 || akrūrāgamanaṃ jñātvā sarvajñaḥ sarvasādhanaḥ | ātmā pātā ca sarveṣāṃ sarvopakārakārakaḥ || 10 || dṛṣṭvā tameva gacchantamutsukaṃ bhinnamānasam | uvāca rādhikā devī hṛdayena vidūyatā || 11 || rādhikovāca he nātha ramaṇapreṣṭha śreṣṭhaśca preyasāṃ mama | he kṛṣṇa he ramānātha vrajeśa mā draja vrajam || 12 || adhunā tvāṃ prāṇanātha paśyāmi bhinnamānasam | gate tvayi mama prema gataṃ saubhāgyameva ca || 13 || kva yāsi māṃ vinikṣipya gambhīre śokasāgare | virahavyākulāṃ dīnāṃ tvayyeva śaraṇāgatām || 14 || na yāsyāmi punargehaṃ yāsyāmi kānanāntaram | kṛṣṇa kṛṣṇeti kṛṣṇeti gāyaṃ gāyaṃ divāniśam || 15 || na yāsyāmyathavā'raṇyaṃ yāsyāmi kāmasāgare | tatra tvatkāmanāṃ kṛtvā tyakṣyāmi ca kalevaram || 16 || yathā''kāśo yathā''tmā ca yathā candro thā raviḥ | tathā tvaṃ yāsi matpārśve nibaddho vasanāñcale || 17 || adhunā yāsi nairāśyaṃ kṛtvā me dīnavatsala | na yuktaṃ hi parityaktuṃ dīnāṃ māṃ śaraṇāgatām || 18 || yatpādapadmaṃ dhayāyante brahmaviṣṇuśivādayaḥ | tvāṃ māyayā gopaveṣaṃ kathaṃ jānāmi matsarī || 19 || kṛtaṃ yaddeva durnītamaparādhasahasrakam | yaduktaṃ patibhāvena cābhimānena tatkṣama || 20 || cūrṇobhūtaśca madgarvo dūrībhūto manorathaḥ | vijñātumātmasaubhāgyaṃ kimanyatkathayāmi te || 21 || jñātvā gargamukhacchrutvā mohitā tava māyayā | tvāṃ ca vaktuṃ na śaknomi premṇā vā bhaktipāśataḥ || 22 || yāsi cenmāṃ parityajya sakalaṅko bhaviṣyasi | tvatputrapautrā naśyanti brahmamopānalena ca || 23 || kṣaṇaṃ yugaśataṃ manye tvāṃ vinā prāṇavallabham | kathaṃ śatābdaṃ tvāṃ tyaktvā bibharmi jīvanaṃ prabhī || 24 || ityuktvā rādhikā mopātpapāta dharaṇītale | mūrcchaṃ saṃprāpa sahasā jahāra cetanāṃ mune || 25 || kuṣṇastāṃ mūrcchitāṃ dṛṣṭvā kṛpayā ca kṛpānidhiḥ | cetanāṃ kārayitvā ca vāsayāmāsa vakṣasi || 26 || bodhayāmāsa vividhaṃ yogaiḥśokavikhaṇḍanaiḥ | tathā'pi śokaṃ tyaktuṃ ca na śaśāka śucismitā || 27 || sāmānyavastuviśleṣīnṛṇāṃ śokāya kevalam| dehātmanośca vicchedaḥ kva sukhāya prakalpate || 28 || na yayau tatra divase vrajarājo vrajaṃ pati | krīḍāsarovarābhyāśaṃ prayayau rādhāyā saha || 29 || tatra gatvā punaḥ krīḍāṃ cakāra ca tayā saha | vijahau krihajvālāṃ rāse rāseśvarī mudā || 30 || rādhā sā svāminā sārdhaṃ puṣpacandanacarcitā | puṣpacandanatalpe ca tasthau rahasi nārada || 31 || iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmākhao uttao nāradanāo rādhāśoka- vimocanaṃ nāmāṣṭaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 68 ||