Chapter 57

अथ सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः नारायण उवाच देवानां स्तवनं श्रुत्वा त्यक्तवा च रोदनं सती । उवाच सुप्रसन्ना तांस्तेषां स्तोत्रेण नारद ।। १ ।। महालक्ष्मीरुवाच त्यजामि देहं न क्रोधान्न वैराग्योण सांप्रतम् । इदं हृदि समालोच्य देवास्तच्छ्ूयतामिति ।। २ ।। यस्मिन्सदीशे महति सर्वसाम्यो च निर्गुणे । सर्वात्मनि सदानन्दे समता तृणशैलयोः ।। ३ ।। भ्रूभङ्गलीलया लक्ष्मीर्लक्षं स्रष्टुमलं च यः । भृत्ये स्त्रियां यत्समता किं कार्य तस्च सेवया ।। ४ ।। तत्पत्नीनां प्रधानाऽहं नीरस्ता द्वारिणाऽधुना । तद्भृत्यभृत्यभृत्येन परिपूर्णेन नेप्सिता ।। ५ ।। त्यक्ष्यामि जीवनमहमसौभाग्या च स्वामिनि । वह्नौ च कामनां कृत्वा यथा भद्रं भवेत्पुरा ।। ६ ।। या स्त्री भर्तुरसौभाग्या साऽसौभाग्या च सर्वतः । शयनेऽभोजने तस्या न सुखं जीवनं वृथा ।। ७ ।। यस्या नास्ति प्रियप्रेम तस्या जन्म निरर्थकम् । तर्त्कि पुत्रे धने रुपे संपत्तौ यौवनेऽथवा ।। ८ ।। यद्भक्तिर्नास्ति कान्ते च सर्वप्रियतमे परे । साऽशुचिर्धर्महीना च सर्वकर्मविवर्जिता ।। ९ ।। पतिर्बन्धुर्गतिर्भर्ता दैवतं गुरुरेव च । सर्वक्माच्च परः स्वामी न गुरुः स्वामिनः परः ।। १० ।। पितामाता सुतो भ्राता क्लिष्टो दातुमिदं धनम् । सर्वस्वदाता स्वामी च मूढानं योषितां सुराः ।। ११ ।। काचिदेव हि जानाति महासाध्वी च स्वामिनम् । अतिसद्वंशजाता च सुशीला कुलपालिका ।। १२ ।। आसद्वंशप्रसूता या दुःशीला धर्मवर्जिता । मुखदुष्टा योनिदुष्टा पतिं निन्दति कोपतः ।। १३ ।। या स्त्री सर्वपरं द्वेष्टि पतिं विष्णुसमं गुरुम् । कुम्भीपाके पचति सा यावदिन्द्राश्चतुर्दश ।। १४ ।। व्रतं चानशनं दानं सत्यं पुष्यं तपश्चिरम् । पतिभक्तिविहीनाया भस्मीभूतं निरर्थकम् ।। १५ ।। अतः रिंचिन्न वक्ष्यामि निष्ठुरं पतिमीश्वरम् । भृत्यापराधैर्देवस्य प्राणांस्तयक्ष्यामि निश्चितम् ।। १६ ।। पतिदोषे महासाध्वी पतिं न निष्ठुरं वदेत् । यदि सोढुमशक्ता च प्राणांस्त्यजति धर्मतः ।। १७ ।। पतिसेवा व्रतं स्त्रीणां पतिसेवा परं तपः । पतिसेवा परो धर्मः पतिसेवा सुरार्चनम् ।। १८ ।। पतिसेवा परं सत्यं दानतौर्थानुकीर्तनम् । सर्वदेवमयः स्वामी सर्वदेवमयः शुचिः ।। १९ ।। सर्वपुण्यस्वरुपश्च पतिरुपी जनार्दनः । या सतीभर्तुरुच्छिष्टं भुङ्क्तै पादोदकं सदा ।। २० ।। तस्या दर्शमुपस्पर्श नित्यं वाञ्छन्ति देवताः । ततः सर्वाणि तीर्यानि पुनन्ति पापिनो ह्यघात् ।। २१ ।। इत्युक्त्वा च महासाध्वी रुरोद च सुहुर्मुहुः । उवाच ब्रह्मा भीतश्च भक्तिनम्रात्मकंधरः ।। २२ ।। ब्रह्मोवाच भविष्यति न भद्रं च जयस्य विजयस्य च । त्वया न शप्तौ तौ मूढौ प्रियापराधभौतया ।। २३ ।। सापराधं च धर्मिष्ठः क्षमया न शपेद्यदी । सर्वनाशो भवेत्तस्य निश्चितं मा चिरं सति ।। २४ ।। यदि शप्तुं न शक्तश्च न द्ण्डं कर्तुमीश्वरः । सापराधे च पुरुषे धर्मो दण्डं करोति च ।। २५ ।। सर्वं क्षमस्व हे मार्तगच्छ प्रियान्तिकम् । मां च त्वत्स्वामिनोभक्तं नियोज्य कृष्टिकर्मणि ।। २६ ।। इत्युक्त्वा तां पुरस्कृत्वा सार्ध देवैर्मुनीन्द्रकैः । शीघ्रं जगाम वैकुण्ठं वैकुण्ठं स्तोतुमीश्वरः ।। २७ ।। तत्र गत्वा जगत्रायं तुष्टाव कमलासनः । चतुर्वक्त्रैश्चतुर्वक्त्रश्चतुर्वेदविदां गुरुम् ।। २८ ।। ब्रह्मणः क्तवनं श्रुत्वा दृषट्वा लक्ष्मीं पुरः सराम् । रुदतीं नम्रवदनामुवाच कमलापतिः ।। २९ ।। श्रीभगवानुवाच सर्वं जानामि सर्वज्ञः सर्वात्मा सर्वपालकः । सर्वशास्ता च सर्वादिकारणं कमलोद्भव ।। ३० ।। भक्ते कलत्रे बन्धौ च सर्वत्र समता मम । विशेषतोऽतिमद्भक्तः कलत्रात्पर एव च ।। ३१ ।। मद्भक्तौ तव पुतौ च द्वारपालौ दुरन्तकौ । क्षम मामपराथं च तयोश्च भक्तिपूर्णयोः ।। ३२ ।। मद्भक्तिपूर्णो बलवान्दैत्यैभ्यो न बिभेति च । रक्षितो मम चक्रेण भक्तिमाध्वीकदुर्मदः ।। ३३ ।। इत्युक्त्वा जगतां नायो लक्ष्मीं कृत्वा स्ववक्षसि । समानीय द्वारणकं तमुवाचेदमेव च ।। ३४ ।। मा भैर्वत्स सुखं तिष्ठ भयं कि ते मयि स्थिते । मद्भक्तानां च कः शास्ता गच्छ वत्साऽऽत्मनः पदम् ।। ३५ ।। इत्युक्तवा भगवांस्तत्र विरराम महामुने । ययुर्देवाश्च स्वस्थातं प्रणम्य जगदीश्वरम् ।। ३६ ।। नारायणवचः श्रुत्वा द्वारापाल उवाच तम् । पुलकाञ्चितसर्वाङ्गो भक्तिनम्रात्मकंधरः ।। ३७ ।। जय उवाच नाहं बिभेमि देवंश्च लक्ष्मीं सुनिगणांस्तथा । त्वदीयचरणाम्भोजध्यानैकतानमानसः ।। ३८ ।। इति श्रीब्लह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo नारदनाo उत्तo लक्षमी- वैराग्यमोचनं नाम सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।। ५७ ।।

atha saptapañcāśattamo'dhyāyaḥ nārāyaṇa uvāca devānāṃ stavanaṃ śrutvā tyaktavā ca rodanaṃ satī | uvāca suprasannā tāṃsteṣāṃ stotreṇa nārada || 1 || mahālakṣmīruvāca tyajāmi dehaṃ na krodhānna vairāgyoṇa sāṃpratam | idaṃ hṛdi samālocya devāstacchūyatāmiti || 2 || yasminsadīśe mahati sarvasāmyo ca nirguṇe | sarvātmani sadānande samatā tṛṇaśailayoḥ || 3 || bhrūbhaṅgalīlayā lakṣmīrlakṣaṃ sraṣṭumalaṃ ca yaḥ | bhṛtye striyāṃ yatsamatā kiṃ kārya tasca sevayā || 4 || tatpatnīnāṃ pradhānā'haṃ nīrastā dvāriṇā'dhunā | tadbhṛtyabhṛtyabhṛtyena paripūrṇena nepsitā || 5 || tyakṣyāmi jīvanamahamasaubhāgyā ca svāmini | vahnau ca kāmanāṃ kṛtvā yathā bhadraṃ bhavetpurā || 6 || yā strī bharturasaubhāgyā sā'saubhāgyā ca sarvataḥ | śayane'bhojane tasyā na sukhaṃ jīvanaṃ vṛthā || 7 || yasyā nāsti priyaprema tasyā janma nirarthakam | tartki putre dhane rupe saṃpattau yauvane'thavā || 8 || yadbhaktirnāsti kānte ca sarvapriyatame pare | sā'śucirdharmahīnā ca sarvakarmavivarjitā || 9 || patirbandhurgatirbhartā daivataṃ gurureva ca | sarvakmācca paraḥ svāmī na guruḥ svāminaḥ paraḥ || 10 || pitāmātā suto bhrātā kliṣṭo dātumidaṃ dhanam | sarvasvadātā svāmī ca mūḍhānaṃ yoṣitāṃ surāḥ || 11 || kācideva hi jānāti mahāsādhvī ca svāminam | atisadvaṃśajātā ca suśīlā kulapālikā || 12 || āsadvaṃśaprasūtā yā duḥśīlā dharmavarjitā | mukhaduṣṭā yoniduṣṭā patiṃ nindati kopataḥ || 13 || yā strī sarvaparaṃ dveṣṭi patiṃ viṣṇusamaṃ gurum | kumbhīpāke pacati sā yāvadindrāścaturdaśa || 14 || vrataṃ cānaśanaṃ dānaṃ satyaṃ puṣyaṃ tapaściram | patibhaktivihīnāyā bhasmībhūtaṃ nirarthakam || 15 || ataḥ riṃcinna vakṣyāmi niṣṭhuraṃ patimīśvaram | bhṛtyāparādhairdevasya prāṇāṃstayakṣyāmi niścitam || 16 || patidoṣe mahāsādhvī patiṃ na niṣṭhuraṃ vadet | yadi soḍhumaśaktā ca prāṇāṃstyajati dharmataḥ || 17 || patisevā vrataṃ strīṇāṃ patisevā paraṃ tapaḥ | patisevā paro dharmaḥ patisevā surārcanam || 18 || patisevā paraṃ satyaṃ dānataurthānukīrtanam | sarvadevamayaḥ svāmī sarvadevamayaḥ śuciḥ || 19 || sarvapuṇyasvarupaśca patirupī janārdanaḥ | yā satībharturucchiṣṭaṃ bhuṅktai pādodakaṃ sadā || 20 || tasyā darśamupasparśa nityaṃ vāñchanti devatāḥ | tataḥ sarvāṇi tīryāni punanti pāpino hyaghāt || 21 || ityuktvā ca mahāsādhvī ruroda ca suhurmuhuḥ | uvāca brahmā bhītaśca bhaktinamrātmakaṃdharaḥ || 22 || brahmovāca bhaviṣyati na bhadraṃ ca jayasya vijayasya ca | tvayā na śaptau tau mūḍhau priyāparādhabhautayā || 23 || sāparādhaṃ ca dharmiṣṭhaḥ kṣamayā na śapedyadī | sarvanāśo bhavettasya niścitaṃ mā ciraṃ sati || 24 || yadi śaptuṃ na śaktaśca na dṇḍaṃ kartumīśvaraḥ | sāparādhe ca puruṣe dharmo daṇḍaṃ karoti ca || 25 || sarvaṃ kṣamasva he mārtagaccha priyāntikam | māṃ ca tvatsvāminobhaktaṃ niyojya kṛṣṭikarmaṇi || 26 || ityuktvā tāṃ puraskṛtvā sārdha devairmunīndrakaiḥ | śīghraṃ jagāma vaikuṇṭhaṃ vaikuṇṭhaṃ stotumīśvaraḥ || 27 || tatra gatvā jagatrāyaṃ tuṣṭāva kamalāsanaḥ | caturvaktraiścaturvaktraścaturvedavidāṃ gurum || 28 || brahmaṇaḥ ktavanaṃ śrutvā dṛṣaṭvā lakṣmīṃ puraḥ sarām | rudatīṃ namravadanāmuvāca kamalāpatiḥ || 29 || śrībhagavānuvāca sarvaṃ jānāmi sarvajñaḥ sarvātmā sarvapālakaḥ | sarvaśāstā ca sarvādikāraṇaṃ kamalodbhava || 30 || bhakte kalatre bandhau ca sarvatra samatā mama | viśeṣato'timadbhaktaḥ kalatrātpara eva ca || 31 || madbhaktau tava putau ca dvārapālau durantakau | kṣama māmaparāthaṃ ca tayośca bhaktipūrṇayoḥ || 32 || madbhaktipūrṇo balavāndaityaibhyo na bibheti ca | rakṣito mama cakreṇa bhaktimādhvīkadurmadaḥ || 33 || ityuktvā jagatāṃ nāyo lakṣmīṃ kṛtvā svavakṣasi | samānīya dvāraṇakaṃ tamuvācedameva ca || 34 || mā bhairvatsa sukhaṃ tiṣṭha bhayaṃ ki te mayi sthite | madbhaktānāṃ ca kaḥ śāstā gaccha vatsā''tmanaḥ padam || 35 || ityuktavā bhagavāṃstatra virarāma mahāmune | yayurdevāśca svasthātaṃ praṇamya jagadīśvaram || 36 || nārāyaṇavacaḥ śrutvā dvārāpāla uvāca tam | pulakāñcitasarvāṅgo bhaktinamrātmakaṃdharaḥ || 37 || jaya uvāca nāhaṃ bibhemi devaṃśca lakṣmīṃ sunigaṇāṃstathā | tvadīyacaraṇāmbhojadhyānaikatānamānasaḥ || 38 || iti śrīblahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao nāradanāo uttao lakṣamī- vairāgyamocanaṃ nāma saptapañcāśattamo'dhyāyaḥ || 57 ||