Chapter 7

नारद उवाच ॥ ॥ तस्यार्ततरेकं कृष्णस्य महत्पुण्यकरं परम् ॥ व्दू जन्म महाभाग जन्ममृत्युजरापहम् १ ॥ ॥ वसुदेवः कस्य पुत्रः कस्य कन्या च देवकी ॥ को वसुर्देवकी का वा विवाहं चोभयोर्वद ॥ २ ॥ कथं जघान कंसस्तत्पुत्रपदं च दारुणः । कस्मि न्दिने हरेर्जन्म श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ॥ श्रीनारायण उवाच ॥ ॥ कश्यपो वसुदेवध देवमाता च देवकी । पूर्वपुण्यफलेनैव ॥ २२ ॥ च महादंष्टाः श्रीहरेर्जनकं च तम् ॥ संतः पुरातनास्तेन वदंत्यानकसुंदुभिम् । ॥ ६ ॥ आहुकस्य सुतः श्रीमान्यदुवंशसमुद्भवः ॥७॥ ॐ अ० ७ देवको ज्ञानसिंधुश्च तस्य कन्यो च देवकी ॥ ७॥ गगं यदुकुलाचार्यः संबंधं वसुना सह ॥ देवक्याः कारयामास विधिवच यथो ** छ दितम् ॥ ८॥ महासंभृतसंभारो वसुदेवः शुभे क्षणे ॥ उद्वाहे देवकीं तस्मै देवकः प्रददौ किल ॥ ९॥ अश्वानां च सहस्राणि गजानांझ झ च शतानि च ॥ सालंकृतानां दासीनां शतानि सुंदराणि च ।। १० ॥ नानाविधानि द्रव्याणि रत्नानि विविधानि च । मणिश्रेष्ठानिऊ वत्राणि स्वर्णपात्राणि नारद ।। ११ । सद्रत्नभूषितां कन्यां शतचंद्रसमप्रभाम् । त्रेलोक्यमोहिनीं धन्यां मान्यां श्रेष्ठां च योषिताम ४ ॐ १२रूपाधारां गुणाधारां सुस्मितां वकलोचनाम् । नवसंगमयोग्य च प्रोद्भिन्ननवद्यावनाम् ।१३॥ तां गृहीत्वा रथे कृत्वा प्रस्थान ४ ॐ समये तदा ॥ कंसो हृष्टःसहचरो भगिन्युद्वाहकर्मणि ॥१३॥ तस्या रथसमीपस्थे कंसे गच्छति तत्क्षणे ॥ कंसं संबोध्य गगने वाग्वङ् ऊवाशरीरिणी ॥ १५॥ कथं दृष्टोऽसि राजेंद्र शृणु सत्यं वचो हितम् ॥ देवक्या ह्यष्टमो गर्भों मृत्युहेतुस्तवैव हि ॥ १६ ॥ श्रुत्वैवं देव! छ क कंसः खङ्गहस्तो महाबलः ॥ देववाक्याद्यात्क्रोधात्पापिष्ठो हंतुमुद्यतः ॥ १७॥ तां हंतुमुद्यतं दृद्धा वसुदेवः सुपंडितः ॥ बोधयाश्च झ दोषनं शास्त्रोक्तं सम्योचितम् ॥ १९ ॥ अस्या एवृष्टमो गर्भों " मृत्युत्तव भूमिप । इमां च हत्वा दुष्कीत् िकरोषि वं नरःॐ मास नीतिज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ॥ १८॥ ॥ वसुदेव उवाच ॥ राजनीतिं न जानासि शृणु मे वचनं हितम् ॥ यशस्करं च कथम् ॥ २० ॥ वधे च सुहृजंतूनां हिंसानां च पंडितः। कार्षापणं समुत्सृज्य मृत्युकाले प्रमुच्यते ॥ २१॥ अहिंसकानां क्षुदणडु अवधः शतगुणं ध्रुवम् ॥ प्रायश्चित्तं मृत्युकाले कथितं पद्मयोनिना ॥ २२॥ वधे विशिष्टजंतूनां पश्वादीनां च कामतः । ततः शतगुणं छुपा निश्चितं मनुरब्रवीत् ॥ २३ ॥ नराणां म्लेच्छजातीनां वधे शतगुणं ततः ॥ म्लेच्छानां च शतानां च यत्पापं लभते वधे ॥२४॥ॐ ॥ । २२ ॥ ॐ सच्छूद्रेकस्य च वधे तत्पापं लभते पुमान् ॥ सच्छूद्राणां शतानां च यत्पापं लभते वधे ॥ २६ ॥ तत्पापं लभते नूनं सैं ॐ गोवधेकेन निश्चितम् । गवां दशगुणं पापं ब्राह्मणस्य वधे भवेत् ॥ २६ ॥ विप्रहत्यासमं पापं स्त्रीवधे लभते नरः । विशेषतो हि ४ भगिनी पोष्या च शरणागता ॥ २७ ॥ स्त्रीहत्याशतपापं च भवेदस्या वधे नृप ॥ तपो जपं च दानं च पूजनं तीर्थदर्शनम् ॥ २८ ॥४ छ विप्राणां भोजनं होमं स्वर्गार्थं कुरुते बुधः । जलबुदुदवत्सर्वं स्वमतुल्यसमं भवम् ॥ २९ ॥ पश्यंति सततं संतो धर्म कुर्वति यत्न कुतः ॥ भगिनीं त्यज धर्मिष्ठ स्त्रवंशापरेभास्कर ॥ ३ ॥ बुधाः कतिविधाः संति सभायां पृच्छयतां नृप । अस्याश्चैवाष्टमो गर्भा ङ्क ङ्यदपत्यं भविष्यति ॥ ३१ ॥ वंधो तुभ्यं प्रदास्यामि तेन मे किं प्रयोजनम् ॥ अथवा यान्यपत्यानि भवंति ज्ञानिनां वर ॥ ३२ ॥ ङ्क भूतानि सर्वाणि दास्यामि त्वत्तः को मे वरः प्रियः ॥ भगिनीं त्यज राजेंद्र कन्यातुल्यां प्रियां तव ॥ ३३ ॥ मिष्टान्नपानदानेन वर्धिता ॐ मनुजां सदा ॥ वसुदेववचः श्रुत्वा तत्याज भगिनीं नृपः ॥ ३४ ॥ वसुदेवः प्रियां नीत्वा जगाम निजमंदिरे ॥ क्रमादपत्यपदं ॐयद्यद्भुतं च नारदृ ॥ ३६ ॥ ददौ तस्मै वसुः सत्यास जघान क्रमेण तान् ॥ देवक्याः सप्तमे गर्भ कंसो रक्षां ददौ भिया ङ् झ ॥ ३६ ॥ रोहिणीजठरे माया तमाकृष्य ररक्ष च ॥ रक्षकाः कथयामासुर्गर्भस्रावो बभूव ह ॥ ३७ ॥ तस्माद्भूव भगवानात्मा संकञ्चै अर्पणः प्रभुः । तस्या एवाष्टमो गर्भों वायुपूणों बभूव ह ॥ ३८ ॥ गते च नवमे मासि दशमे समुपस्थिते ॥ दृष्टिं ददौ च गर्भच् भगश्च छै वान्सर्वदर्शनः॥ ३९॥ स्वयं रूपवती देवी सर्वासां योषितां वरा ॥ बभूव दर्शनात्सद्यः सुंदरी सा चतुर्गुणा ॥ ४२ ॥ दर्श देवकीं ४ अकंसः प्रफुल्लवदनेक्षणाम् । तेजसा प्रज्वलंत च मायामिव दिशो दश ॥ ४३ ॥" ज्योतिषं संहतिं चैव यथा मूर्तिमतीमिव ॥ दृझाडू ॐ तामसुरेंद्रश्च विस्मयं परमं ययौ ॥ ६२ ॥ अस्माद्वर्भादपत्यं च मृत्युबीजं ममैव च ॥ इत्येवमुक्त्वा कंसश्च ददौ रक्षां प्रयत्नतः ॥ डू ॐ देवकीं वसुदेवं च सप्तद्वारं ररक्ष च ॥ १३ ॥ पूर्णे च दशमे मासे गर्भः पूण वभूव ह ॥ बभूव सा चलस्पंदा जडरूपा चङ् त्र.वे. के. १ नारद ! १४ ॥ गमें च वायुना पूर्ण निर्लिप्तो भगवानजित् ॥ हृत्पद्मकोशे देवक्या अधिष्ठानं चकार ह ॥ १५६ ॥ सा विधै चै सं. . १ २: ) भरगभां च मंदिराभ्यंतरे सती ॥ उवास जडरूपा च केशयुक्तो बभूव ह । ॥ ४६ ॥ उवास च क्षणं देवी शणमुत्थाय तिष्ठ ४ ° = २ ति । क्षणं व्रजति पादेकं क्षणं स्वपिति तत्र वे ॥ ६७ ॥ दूङ्गा च देवकीं शेषं वसुदेवो महामनाः । प्रसूतिसमयं ज्ञात्वा सस्मार अ• ७ हरिमीश्वरम् ॥ ६८ ॥ रत्नप्रदीपसंयुक्ते मंदिरे सुमनोहरे ॥ स्थापयामास खङ्गं च लोहं तोयं हुताशनम् ॥ १९ ॥ मंत्री च नरं चेव बंधुपत्नीर्भयाकुलः । विद्वांसं ब्राह्मणं चैव त्रस्तो बेधैश्च सादरम् ॥ ६० ॥ एतस्मिन्नंतरे तस्या रात्रेदं प्रहरौ गतौ ॥ व्याप्तं च गगनं मेघेः क्षणद्युतिसमन्वितैः ॥ ६१ ॥ ववुश्च वायवष्टा ययुर्निद्रां च रक्षकाः । अचेष्टिताश्च शयने मृता इव विचेतनाः ॥६२॥ एतस्मिन्नंतरे तत्र चाजग्मुत्रिदशेश्वराः । तुष्टुवुर्धर्मत्रलेशा गर्भस्थं परमेश्वरम् ॥ ५३ ॥ ॥ देवा ऊचुः ॥ ॥ जगद्योनिरयोनिस्त्रमनंती ऽव्यय एव च॥ ज्योतिःस्वरूपो ह्यनघः सगुणो निर्गुणो महान् ॥ ५४ ५ भक्तानुरोधात्साकारो निराकारो निरंकुशः । नि हो निखिलाधारो निःशंको निरुपद्रवः ॥ ९६॥ निरुपाधिश्च निर्लिप्तो निरीहो निधनांतकः ॥ स्वात्मारामः पूर्णकामो निमिपी नित्य एव च॥ ९६ ॥ स्वच्छामयः सर्वहेतुः सर्वः सर्वगुणाश्रयः ॥ सुखदो दुःखदो दुगों दुर्जनांतक एव च ।। १७ ' सुभगो दुर्भगो वाममी दुराराध्यो दुरत्ययः । वेदहेतुश्च वेदाश्च वेदांगो वेदविद्विभुः ॥ ६८ ॥ इत्येवमुक्त्वा देवाश्च प्रणेमुश्च मुहुर्मुहुः ॥ हर्षा श्रुलोचनाः सर्वे ववृषुः कुसुमानि च ॥ ६९ ॥ द्विचत्वारिंशनामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत् ॥ दृढां भक्तिं हरेर्दास्यं लभते वांछित फलम् ॥ ६० ॥ इति श्रीत्रह्मवैवर्ते ब्रह्मादिकृतश्रीकृष्णस्तोत्रम् ॥ ॥ नारायण उवाच । इत्येवं स्तवनं कृत्वा देवास्ते स्वालयं ययुः ६१॥ धूञ्च जलवृष्टिश्च निश्रेष्ठा मधुपुरी। घोरांचकारनिव्डिा चूभूद् याम्नीि मुने ॥ ६२ ॥ मृते सप्तमुहूर्ते तु चाष्टमेछु समुपस्थिते ॥ वेदातिरिक्तदुर्जेये सर्वोत्कृष्टे शुभे क्षणे ॥ ६३ ॥ शुभग्रहे दृष्टियुक्तेप्यदृष्टे चाशुभग्रहे ॥ अर्धरात्रे समुत्पन्ने रोहिण्या २२ ॥ मष्टमीतिथौ॥ ६४ ॥ जयंतीयोगसंयुक्ते चार्धचंद्रोदये मुने ॥ दृष्टदृदा क्षणं लनं भीताः सूर्यादयस्तदा॥ ६५॥ गगने क्रममुलंब्याङ्क जग्मुर्मानं शुभावहाः ॥ सुप्रसन्ना ग्रहाः सर्वे बभूवुस्तत्र संस्थिताः६॥ एकादशास्ते प्रीत्या च मुहूर्ते धातुराज्ञया॥ ववर्थश्च जलधरा झ ववुर्वाताःसुशीतलाः ॥ ६७॥ सुप्रसन्ना च पृथिवी प्रसन्नाश्च दिशो दश ॥ऋषयो मनवश्चैव यक्षगंधर्वकिन्नराः ॥६८॥ देवा देव्यश्च मुदिता ननृतुप्सरोगणः। जघुगंधर्वपतयो विद्याधर्यश्च नारद ॥६९॥ सुखेन सुखुट्टनद्यो जज्वलुश्चाग्नयो मुदा । नेदुर्दादुभयो नाके चानकाश्च मनोहराः ॥ ७० ॥ पारिजातप्रसूतानां महावृष्टिर्बभूव ह ।जगाम सूतिकागेहं नारीरूपं विधाय भूः ॥ ७१ ॥ जयशब्दः शंखशब्दो हरिशब्दो बभूव ह । एतस्मिन्नंतरे तत्र पपात देवी सती ॥ ७२ ॥ निःससार च वायुश्च देवकीजठरात्ततः । तत्रेव भगवान्कृष्णो दिव्यरूपं विधाय च ॥ ७३ ॥ हृत्पद्म कोशाद्देवक्या हरिराविर्बभूव ह ।। अतीव कमनीयं च शरीरं सुमनोहरम् ॥ ७३॥ द्विभुजं मुरलीहस्तं स्फुरन्मुकुटकुंडलम् । 'ईयदस्यं प्रसन्नास्यं भक्तानुग्रहकातरम् ।। ७९ ॥ मणिरत्नेंद्रसाराणां भूषणेश्च विभूषितम् नवीननीरदश्यामं शोभितं पीतवाससा ॥ ७६ ॥ चंदनागुरुकस्तूरीकुंकुमद्वचर्चितम् ।। शरत्पार्वणचंद्रस्थं बिंबधरमनो हरम् ॥७७॥ मृयूरपिच्छचूडं च सदुलमुकुयोज्ज्वलम् ॥ त्रिभंगचक्रमध्यं च वृनमालाविभूषितम् ॥ ७८ ॥ श्रीवत्सवक्षसं चारु कौस्तुभेन विराजितम् । किशोरवयसं शतं कांतं त्रयोः परम् ॥७९॥ ददर्श वपुत्रश्च देवीपुरतो मुने । तुष्टाव परया भक्त्या विस्मयं परमं ययौ ।। ८ ॥ कृतांजलिपुटो भूत्वा भक्तिनम्रात्मकंधरः ॥ साधुर्णः सपुल क्रो देवय च त्रिया सह ॥ ८१ वसुदेव उवाच ॥ ! त्वामद्युमव्यक्कमक्षरं निर्गुणं विभुम् ॥ ध्यानासाध्यं च सर्वेषां परमात्मानमीश्वरम् ॥ ८२ ॥ स्वेच्छामयंॐ सर्घरूपं स्वेच्छारूपधरं परम् निहितं परमं ब्रह्म बीजरूपं सनातनम् ॥ ८३ ॥ स्थूलात्स्थूलतरं व्याप्तमतिसूक्ष्मदर्शनम्। स्थितं ऊँ सर्वशरीरेषु साक्षिरूपमदृश्यकम् ॥ ८३ ॥ शरीरवं स भृणमशरं शुगोकरम् । प्रकृतं प्रतीयं च प्राकृतं प्रकृतेः परम् ॥ ८६ ॥ 3 न. वै. कु, ॥ २४ अ० ७ ' सर्वेशं सर्वरूपं च सतकरमव्ययम्॥ सर्वाधारं निराधारं निर्गुहं स्तौमि किं विभुम् ॥ ८६ ॥ अनंतः स्वनेऽशक्तोऽशक्ता देवी सं० ४ - सरस्वती ॥ यं वा स्तोतुमशक्तध पंचवः षडाननः ॥८७॥ चतुर्मुखो वेदकर्ता ये स्तोतुमक्षमः सदा ॥ गणेशो न समर्थश्च योगी द्राणां गुरोर्गुरुः ॥ ८८ ॥ ऋषयो देवताश्रेव मुनींद्रमनुमानवाः ॥ स्वप्ने तेपामहश्यं च वामेवं किं स्तुवंति ते ॥ ८९ स्तवनेऽशक्ताः किं स्तुवंति विपश्चितः । विहायैवं शरीरं च वालो भवितुमर्हसि ॥ ९ वसुदेवकृतं स्तोत्रं त्रिसंध्यं यः पठेन्नरः ॥ भक्तिं दास्यमवाप्नोति श्रीकृष्णचरणांबुजे १ ॥ विशिष्टपुत्रं लभते हरिदासं गुणान्वितम् ॥ संकटं निस्तरेत्तृणं शत्रुभीत्या प्रमुच्यते ॥ ९२ ॥ इति श्रीत्रह्मवैवर्ते वसुदेवकृतं श्रीकृष्णस्तोत्रम् ॥ नारायण उवाच । वसुदेववचः श्रुत्वा तमुवाच हरिः स्वयम् ॥ प्रसन्नवदनः श्रीमान्भक्तानुग्रहकातरः ॥ ९३ ॥ श्रीकृष्ण उवाच ॥ ॥ तपसां च फलेनेव पुत्रोऽहं तव सांप्रतम् । वरं वृणीष्व भद्रं ते भविष्यति न संशयः ॥ ९१ ॥ पुरा तपस्विनां श्रेष्ठः सुतपास्वं प्रजापतिः पत्नी ते पृश्रिनामी च तपसाराधितस्त्वया ९८॥ पुत्रो मत्सदृशस्तत्र दृष्ट्वा मां च वृतो बुधैः मया दत्तो वरस्तुभ्यं मत्समो भविता सुतः ॥ ९६ दत्त्वा तुभ्यं वरं तात मनसालोच्य चिंतितः । मत्समो नास्ति भुवने पुत्रोऽहं तेन हेतुना ॥ ९७ ॥ तपसां च प्रभावेण त्वमेव कश्यपः स्वयम् सुतपा देवमातेयमदितिश्च पतिव्रता ॥ ९८ ॥ अधुना कश्यपांशस्वं वसुदेवः पिता मम ॥ देवकी देवमातेयमदितेरंशसंभवा ॥ ९९ ॥ त्वत्तोदित्यां वामनोऽहं पुत्रस्तेंशेन संभवः । अधुना परिपूर्णाऽहं पुत्रस्ते तपसां फलात् ॥ १ मां वा वं पुत्रभावेन ब्रह्मभावेन वा पुनः ॥ मां प्राप्तोसि महाप्राज्ञ जीवन्मुक्तो भविष्यसि ॥१०१॥ यशोदाभवनं शीघ्र मां गृहीत्वा व्रजं व्रज ॥ संस्थाप्य तत्र मां तात मायामादाय स्थापय ॥ १०२॥ इत्युक्त्वा श्रीहरिस्तत्र बालरूपो बभूव ह ॥.नग्नं भूमौ शयानं च ददर्श श्यामलं सुतम् ॥ १०३ ॥ दृझा स बालकं तत्र मोहितो विष्णुमायया ॥ किं वा कूटं च तंद्रयामपूर्वं मृतिकागृहम् ॥१०८॥ इत्युक्त्वा वसुदे २४ ॥ ७ /9 ॥ ऊ वञ्च समालोच्य त्रिया सह ॥ गृहीत्वा बालकं क्रोडे जगाम नन्दगोकुलम् ॥ १०५॥ गत्वा नन्दव्रजं शीघं विवेश सूतिकागृहम् । ४॥ ॐददर्श शयनाविष्टां यशोदां निद्रयान्विताम् ॥ १०६ ॥ निदान्वितं च नन्दं च सर्वं त्त्र युद्रे स्थितम् ॥ ददर्श बालिकां नग्न तप्तकांचें छ चनसन्निभाम् ॥ १०७ ॥ ईपद्धस्यां प्रसन्नास्यां पश्यन्तीं गृहशेखरम् । तां दृष्ट्वा वसुदेवश्च विस्मयं परमं ययौ ॥ १०८ ॥ संस्थाप्यसै छ तत्र पुत्रं च कन्यामादाय सत्वरम् ॥ जगाम मथुरां हृष्टः स्वकांतासूतिकागृहम् ॥ १०९॥ स्थापयामास तत्रैव महामायां च बालि ४ ङकाम्॥ रोरूयमाणां तामेव दृष्टादृष्टा च देवकी॥११०रोदनेनैव सा बाला बोधयामास रक्षकान् ॥ उत्थाय रक्षकाः शीघं वालिकां ४ ॐजगृहुस्तदा ॥ १११ ॥ गृहीत्वा बालिकां ते च प्रजग्मुः कंससन्निधिम् ॥ जगाम देवकी पधाद्वसुदेवश्च शोकतः ॥११२॥ दृष्ट्या च बालिकों कंसो नातिहृष्टं महामुने ॥ रोरूयमाणां कल्याणीं तया न बभूव झ॥ ११३ ॥ तां गृहीत्वा च पापाणे हन्तं यांतं छे ॐ सुदारुणम् ॥ उवाच वसुदेवश्च देवकी परमादरम् ।११ भोभोः कंस नृपश्रेष्ठ नीतिशास्त्रविशारद ॥ निबोध वाक्यं सत्यं च नीतिसँ अयुक्तं मनोरमम् ॥१३५" हत्वूऽऽवयोः पुत्रुकं द्या ते नास्ति बांधव अधुना चाष्टमे गर्भ बाल्कािमबलां मम ॥ ११६ ॥ हत्वा ॐ छ त किमेध्यं भविष्यति महीतले ॥ स्त्रीमेव हंतुमवल. किं क्षमा रणमूर्धनि ! ११७ ॥ इत्येवमुक्त्वा तं वसुर्देवकी च सभां ऊँ तले॥ रुरोद पुरतस्तत्र कंसस्य च दुरात्मनः॥ कंसस्तयोर्वचः श्रुत्वा तामुवाच दुरात्मना ।११८। कंस उवाच ।"शृणु वाक्ये छु मदीयं च निबोध बोधयामि ते ॥ ११९ ॥ तृणेन पर्वतं हन्तुं शक्तो धाता च दैवतः । कीटेन सिंहशार्दूलं मशकेन गजं ४ ॐ तथा ॥ १२० ॥ शिशुना च महावीरं महांतं क्षुद्रजन्तुभिः । मूषकेन च मार्जारं मंडूकेन भुजंगमम् ।१२१। एवं जन्येन जनकं छे झ भक्ष्येणेव च भक्षकम् ॥ वह्निना च जलं नहुँ वाढू शुष्कतृणेन च ॥ १२२ ॥ पीताः सप्तसमुद्राश्च हिजेनेकेन जन्तुना धातुर्गतिर्विचित्रा तु दुर्जेया भुवनत्रये ॥ १२३ ॥ दैवेन बालिका नष्टं मां समर्था भविष्यति । बालिकां च वधिष्यामि नात्र छ कार्या विचारणा ।। १२७ ॥ इत्येवमुक्त्वा कंसश्च गृहीत्वा बालिकां तदा । हंतुमारब्धवान्कंसस्तमुवाच वसुस्तदा ॥ १२६॥ ५ २५ , ॥ चैिशरीरिणी । हे कंस इंसि कां मूढ न विज्ञाय हरेर्गतिम् ॥ १२७ ॥ कुत्रचित्त्वन्निहन्तास्ति काले व्यक्तो भविष्यति । श्रुत्वैत्रकं अ०८ देववाणीं च तत्याज बालिकं नृपः १२८ ॥ व्युर्देवो देवकी च तामादाय मुदान्वितौ ॥ जग्मतुः स्वगृहं त च कन्यां कृत्वाङ् स्ववक्षसि ॥ १२९ ॥ मृतामिव पुनः प्राप्य ब्राह्मणेभ्यो ददौ धनम् । सा पूरा भगिनी विप्र कृष्णस्य परमात्मनः॥ ३३० ॥डू ॐ एकानंशेति विख्याता पार्वत्यंशसमुद्भवा ॥ वसुस्तां द्वारकायां तु रुक्मिण्युद्वाहकर्मणि ॥ १३१ ॥ ददौ दुर्वाससे ॥छु भत्त्या शंकरांशाय भक्तितः ॥ एवं निगदितं सर्वं कृष्णजन्मानुकीर्तनम् ॥ जन्ममृत्युजरातिग्नं सुखदं पुण्यदं मुने ॥ १३२॥ डू छु।। इति श्रीब्रह्मवैवर्ते महापुराणे कृष्णजन्मखंडे नारायणनारदसंवादे सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥

nārada uvāca || || tasyārtatarekaṃ kṛṣṇasya mahatpuṇyakaraṃ param || vdū janma mahābhāga janmamṛtyujarāpaham 1 || || vasudevaḥ kasya putraḥ kasya kanyā ca devakī || ko vasurdevakī kā vā vivāhaṃ cobhayorvada || 2 || kathaṃ jaghāna kaṃsastatputrapadaṃ ca dāruṇaḥ | kasmi ndine harerjanma śrotumicchāmi tattvataḥ || || śrīnārāyaṇa uvāca || || kaśyapo vasudevadha devamātā ca devakī | pūrvapuṇyaphalenaiva || 22 || ca mahādaṃṣṭāḥ śrīharerjanakaṃ ca tam || saṃtaḥ purātanāstena vadaṃtyānakasuṃdubhim | || 6 || āhukasya sutaḥ śrīmānyaduvaṃśasamudbhavaḥ ||7|| oṃ a0 7 devako jñānasiṃdhuśca tasya kanyo ca devakī || 7|| gagaṃ yadukulācāryaḥ saṃbaṃdhaṃ vasunā saha || devakyāḥ kārayāmāsa vidhivaca yatho ** cha ditam || 8|| mahāsaṃbhṛtasaṃbhāro vasudevaḥ śubhe kṣaṇe || udvāhe devakīṃ tasmai devakaḥ pradadau kila || 9|| aśvānāṃ ca sahasrāṇi gajānāṃjha jha ca śatāni ca || sālaṃkṛtānāṃ dāsīnāṃ śatāni suṃdarāṇi ca || 10 || nānāvidhāni dravyāṇi ratnāni vividhāni ca | maṇiśreṣṭhāniū vatrāṇi svarṇapātrāṇi nārada || 11 | sadratnabhūṣitāṃ kanyāṃ śatacaṃdrasamaprabhām | trelokyamohinīṃ dhanyāṃ mānyāṃ śreṣṭhāṃ ca yoṣitāma 4 oṃ 12rūpādhārāṃ guṇādhārāṃ susmitāṃ vakalocanām | navasaṃgamayogya ca prodbhinnanavadyāvanām |13|| tāṃ gṛhītvā rathe kṛtvā prasthāna 4 oṃ samaye tadā || kaṃso hṛṣṭaḥsahacaro bhaginyudvāhakarmaṇi ||13|| tasyā rathasamīpasthe kaṃse gacchati tatkṣaṇe || kaṃsaṃ saṃbodhya gagane vāgvaṅ ūvāśarīriṇī || 15|| kathaṃ dṛṣṭo'si rājeṃdra śṛṇu satyaṃ vaco hitam || devakyā hyaṣṭamo garbhoṃ mṛtyuhetustavaiva hi || 16 || śrutvaivaṃ deva! cha ka kaṃsaḥ khaṅgahasto mahābalaḥ || devavākyādyātkrodhātpāpiṣṭho haṃtumudyataḥ || 17|| tāṃ haṃtumudyataṃ dṛddhā vasudevaḥ supaṃḍitaḥ || bodhayāśca jha doṣanaṃ śāstroktaṃ samyocitam || 19 || asyā evṛṣṭamo garbhoṃ " mṛtyuttava bhūmipa | imāṃ ca hatvā duṣkīt ikaroṣi vaṃ naraḥoṃ māsa nītijño nītiśāstraviśāradaḥ || 18|| || vasudeva uvāca || rājanītiṃ na jānāsi śṛṇu me vacanaṃ hitam || yaśaskaraṃ ca katham || 20 || vadhe ca suhṛjaṃtūnāṃ hiṃsānāṃ ca paṃḍitaḥ| kārṣāpaṇaṃ samutsṛjya mṛtyukāle pramucyate || 21|| ahiṃsakānāṃ kṣudaṇaḍu avadhaḥ śataguṇaṃ dhruvam || prāyaścittaṃ mṛtyukāle kathitaṃ padmayoninā || 22|| vadhe viśiṣṭajaṃtūnāṃ paśvādīnāṃ ca kāmataḥ | tataḥ śataguṇaṃ chupā niścitaṃ manurabravīt || 23 || narāṇāṃ mlecchajātīnāṃ vadhe śataguṇaṃ tataḥ || mlecchānāṃ ca śatānāṃ ca yatpāpaṃ labhate vadhe ||24||oṃ || | 22 || oṃ sacchūdrekasya ca vadhe tatpāpaṃ labhate pumān || sacchūdrāṇāṃ śatānāṃ ca yatpāpaṃ labhate vadhe || 26 || tatpāpaṃ labhate nūnaṃ saiṃ oṃ govadhekena niścitam | gavāṃ daśaguṇaṃ pāpaṃ brāhmaṇasya vadhe bhavet || 26 || viprahatyāsamaṃ pāpaṃ strīvadhe labhate naraḥ | viśeṣato hi 4 bhaginī poṣyā ca śaraṇāgatā || 27 || strīhatyāśatapāpaṃ ca bhavedasyā vadhe nṛpa || tapo japaṃ ca dānaṃ ca pūjanaṃ tīrthadarśanam || 28 ||4 cha viprāṇāṃ bhojanaṃ homaṃ svargārthaṃ kurute budhaḥ | jalabududavatsarvaṃ svamatulyasamaṃ bhavam || 29 || paśyaṃti satataṃ saṃto dharma kurvati yatna kutaḥ || bhaginīṃ tyaja dharmiṣṭha stravaṃśāparebhāskara || 3 || budhāḥ katividhāḥ saṃti sabhāyāṃ pṛcchayatāṃ nṛpa | asyāścaivāṣṭamo garbhā ṅka ṅyadapatyaṃ bhaviṣyati || 31 || vaṃdho tubhyaṃ pradāsyāmi tena me kiṃ prayojanam || athavā yānyapatyāni bhavaṃti jñānināṃ vara || 32 || ṅka bhūtāni sarvāṇi dāsyāmi tvattaḥ ko me varaḥ priyaḥ || bhaginīṃ tyaja rājeṃdra kanyātulyāṃ priyāṃ tava || 33 || miṣṭānnapānadānena vardhitā oṃ manujāṃ sadā || vasudevavacaḥ śrutvā tatyāja bhaginīṃ nṛpaḥ || 34 || vasudevaḥ priyāṃ nītvā jagāma nijamaṃdire || kramādapatyapadaṃ oṃyadyadbhutaṃ ca nāradṛ || 36 || dadau tasmai vasuḥ satyāsa jaghāna krameṇa tān || devakyāḥ saptame garbha kaṃso rakṣāṃ dadau bhiyā ṅ jha || 36 || rohiṇījaṭhare māyā tamākṛṣya rarakṣa ca || rakṣakāḥ kathayāmāsurgarbhasrāvo babhūva ha || 37 || tasmādbhūva bhagavānātmā saṃkañcai arpaṇaḥ prabhuḥ | tasyā evāṣṭamo garbhoṃ vāyupūṇoṃ babhūva ha || 38 || gate ca navame māsi daśame samupasthite || dṛṣṭiṃ dadau ca garbhac bhagaśca chai vānsarvadarśanaḥ|| 39|| svayaṃ rūpavatī devī sarvāsāṃ yoṣitāṃ varā || babhūva darśanātsadyaḥ suṃdarī sā caturguṇā || 42 || darśa devakīṃ 4 akaṃsaḥ praphullavadanekṣaṇām | tejasā prajvalaṃta ca māyāmiva diśo daśa || 43 ||" jyotiṣaṃ saṃhatiṃ caiva yathā mūrtimatīmiva || dṛjhāḍū oṃ tāmasureṃdraśca vismayaṃ paramaṃ yayau || 62 || asmādvarbhādapatyaṃ ca mṛtyubījaṃ mamaiva ca || ityevamuktvā kaṃsaśca dadau rakṣāṃ prayatnataḥ || ḍū oṃ devakīṃ vasudevaṃ ca saptadvāraṃ rarakṣa ca || 13 || pūrṇe ca daśame māse garbhaḥ pūṇa vabhūva ha || babhūva sā calaspaṃdā jaḍarūpā caṅ tra.ve. ke. 1 nārada ! 14 || gameṃ ca vāyunā pūrṇa nirlipto bhagavānajit || hṛtpadmakośe devakyā adhiṣṭhānaṃ cakāra ha || 156 || sā vidhai cai saṃ. . 1 2: ) bharagabhāṃ ca maṃdirābhyaṃtare satī || uvāsa jaḍarūpā ca keśayukto babhūva ha | || 46 || uvāsa ca kṣaṇaṃ devī śaṇamutthāya tiṣṭha 4 ° = 2 ti | kṣaṇaṃ vrajati pādekaṃ kṣaṇaṃ svapiti tatra ve || 67 || dūṅgā ca devakīṃ śeṣaṃ vasudevo mahāmanāḥ | prasūtisamayaṃ jñātvā sasmāra a• 7 harimīśvaram || 68 || ratnapradīpasaṃyukte maṃdire sumanohare || sthāpayāmāsa khaṅgaṃ ca lohaṃ toyaṃ hutāśanam || 19 || maṃtrī ca naraṃ ceva baṃdhupatnīrbhayākulaḥ | vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ caiva trasto bedhaiśca sādaram || 60 || etasminnaṃtare tasyā rātredaṃ praharau gatau || vyāptaṃ ca gaganaṃ megheḥ kṣaṇadyutisamanvitaiḥ || 61 || vavuśca vāyavaṣṭā yayurnidrāṃ ca rakṣakāḥ | aceṣṭitāśca śayane mṛtā iva vicetanāḥ ||62|| etasminnaṃtare tatra cājagmutridaśeśvarāḥ | tuṣṭuvurdharmatraleśā garbhasthaṃ parameśvaram || 53 || || devā ūcuḥ || || jagadyonirayonistramanaṃtī 'vyaya eva ca|| jyotiḥsvarūpo hyanaghaḥ saguṇo nirguṇo mahān || 54 5 bhaktānurodhātsākāro nirākāro niraṃkuśaḥ | ni ho nikhilādhāro niḥśaṃko nirupadravaḥ || 96|| nirupādhiśca nirlipto nirīho nidhanāṃtakaḥ || svātmārāmaḥ pūrṇakāmo nimipī nitya eva ca|| 96 || svacchāmayaḥ sarvahetuḥ sarvaḥ sarvaguṇāśrayaḥ || sukhado duḥkhado dugoṃ durjanāṃtaka eva ca || 17 ' subhago durbhago vāmamī durārādhyo duratyayaḥ | vedahetuśca vedāśca vedāṃgo vedavidvibhuḥ || 68 || ityevamuktvā devāśca praṇemuśca muhurmuhuḥ || harṣā śrulocanāḥ sarve vavṛṣuḥ kusumāni ca || 69 || dvicatvāriṃśanāmāni prātarutthāya yaḥ paṭhet || dṛḍhāṃ bhaktiṃ harerdāsyaṃ labhate vāṃchita phalam || 60 || iti śrītrahmavaivarte brahmādikṛtaśrīkṛṣṇastotram || || nārāyaṇa uvāca | ityevaṃ stavanaṃ kṛtvā devāste svālayaṃ yayuḥ 61|| dhūñca jalavṛṣṭiśca niśreṣṭhā madhupurī| ghorāṃcakāranivḍiā cūbhūd yāmnīi mune || 62 || mṛte saptamuhūrte tu cāṣṭamechu samupasthite || vedātiriktadurjeye sarvotkṛṣṭe śubhe kṣaṇe || 63 || śubhagrahe dṛṣṭiyuktepyadṛṣṭe cāśubhagrahe || ardharātre samutpanne rohiṇyā 22 || maṣṭamītithau|| 64 || jayaṃtīyogasaṃyukte cārdhacaṃdrodaye mune || dṛṣṭadṛdā kṣaṇaṃ lanaṃ bhītāḥ sūryādayastadā|| 65|| gagane kramamulaṃbyāṅka jagmurmānaṃ śubhāvahāḥ || suprasannā grahāḥ sarve babhūvustatra saṃsthitāḥ6|| ekādaśāste prītyā ca muhūrte dhāturājñayā|| vavarthaśca jaladharā jha vavurvātāḥsuśītalāḥ || 67|| suprasannā ca pṛthivī prasannāśca diśo daśa ||ṛṣayo manavaścaiva yakṣagaṃdharvakinnarāḥ ||68|| devā devyaśca muditā nanṛtupsarogaṇaḥ| jaghugaṃdharvapatayo vidyādharyaśca nārada ||69|| sukhena sukhuṭṭanadyo jajvaluścāgnayo mudā | nedurdādubhayo nāke cānakāśca manoharāḥ || 70 || pārijātaprasūtānāṃ mahāvṛṣṭirbabhūva ha |jagāma sūtikāgehaṃ nārīrūpaṃ vidhāya bhūḥ || 71 || jayaśabdaḥ śaṃkhaśabdo hariśabdo babhūva ha | etasminnaṃtare tatra papāta devī satī || 72 || niḥsasāra ca vāyuśca devakījaṭharāttataḥ | tatreva bhagavānkṛṣṇo divyarūpaṃ vidhāya ca || 73 || hṛtpadma kośāddevakyā harirāvirbabhūva ha || atīva kamanīyaṃ ca śarīraṃ sumanoharam || 73|| dvibhujaṃ muralīhastaṃ sphuranmukuṭakuṃḍalam | 'īyadasyaṃ prasannāsyaṃ bhaktānugrahakātaram || 79 || maṇiratneṃdrasārāṇāṃ bhūṣaṇeśca vibhūṣitam navīnanīradaśyāmaṃ śobhitaṃ pītavāsasā || 76 || caṃdanāgurukastūrīkuṃkumadvacarcitam || śaratpārvaṇacaṃdrasthaṃ biṃbadharamano haram ||77|| mṛyūrapicchacūḍaṃ ca sadulamukuyojjvalam || tribhaṃgacakramadhyaṃ ca vṛnamālāvibhūṣitam || 78 || śrīvatsavakṣasaṃ cāru kaustubhena virājitam | kiśoravayasaṃ śataṃ kāṃtaṃ trayoḥ param ||79|| dadarśa vaputraśca devīpurato mune | tuṣṭāva parayā bhaktyā vismayaṃ paramaṃ yayau || 8 || kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā bhaktinamrātmakaṃdharaḥ || sādhurṇaḥ sapula kro devaya ca triyā saha || 81 vasudeva uvāca || ! tvāmadyumavyakkamakṣaraṃ nirguṇaṃ vibhum || dhyānāsādhyaṃ ca sarveṣāṃ paramātmānamīśvaram || 82 || svecchāmayaṃoṃ sargharūpaṃ svecchārūpadharaṃ param nihitaṃ paramaṃ brahma bījarūpaṃ sanātanam || 83 || sthūlātsthūlataraṃ vyāptamatisūkṣmadarśanam| sthitaṃ ū~ sarvaśarīreṣu sākṣirūpamadṛśyakam || 83 || śarīravaṃ sa bhṛṇamaśaraṃ śugokaram | prakṛtaṃ pratīyaṃ ca prākṛtaṃ prakṛteḥ param || 86 || 3 na. vai. ku, || 24 a0 7 ' sarveśaṃ sarvarūpaṃ ca satakaramavyayam|| sarvādhāraṃ nirādhāraṃ nirguhaṃ staumi kiṃ vibhum || 86 || anaṃtaḥ svane'śakto'śaktā devī saṃ0 4 - sarasvatī || yaṃ vā stotumaśaktadha paṃcavaḥ ṣaḍānanaḥ ||87|| caturmukho vedakartā ye stotumakṣamaḥ sadā || gaṇeśo na samarthaśca yogī drāṇāṃ gurorguruḥ || 88 || ṛṣayo devatāśreva munīṃdramanumānavāḥ || svapne tepāmahaśyaṃ ca vāmevaṃ kiṃ stuvaṃti te || 89 stavane'śaktāḥ kiṃ stuvaṃti vipaścitaḥ | vihāyaivaṃ śarīraṃ ca vālo bhavitumarhasi || 9 vasudevakṛtaṃ stotraṃ trisaṃdhyaṃ yaḥ paṭhennaraḥ || bhaktiṃ dāsyamavāpnoti śrīkṛṣṇacaraṇāṃbuje 1 || viśiṣṭaputraṃ labhate haridāsaṃ guṇānvitam || saṃkaṭaṃ nistarettṛṇaṃ śatrubhītyā pramucyate || 92 || iti śrītrahmavaivarte vasudevakṛtaṃ śrīkṛṣṇastotram || nārāyaṇa uvāca | vasudevavacaḥ śrutvā tamuvāca hariḥ svayam || prasannavadanaḥ śrīmānbhaktānugrahakātaraḥ || 93 || śrīkṛṣṇa uvāca || || tapasāṃ ca phaleneva putro'haṃ tava sāṃpratam | varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 91 || purā tapasvināṃ śreṣṭhaḥ sutapāsvaṃ prajāpatiḥ patnī te pṛśrināmī ca tapasārādhitastvayā 98|| putro matsadṛśastatra dṛṣṭvā māṃ ca vṛto budhaiḥ mayā datto varastubhyaṃ matsamo bhavitā sutaḥ || 96 dattvā tubhyaṃ varaṃ tāta manasālocya ciṃtitaḥ | matsamo nāsti bhuvane putro'haṃ tena hetunā || 97 || tapasāṃ ca prabhāveṇa tvameva kaśyapaḥ svayam sutapā devamāteyamaditiśca pativratā || 98 || adhunā kaśyapāṃśasvaṃ vasudevaḥ pitā mama || devakī devamāteyamaditeraṃśasaṃbhavā || 99 || tvattodityāṃ vāmano'haṃ putrasteṃśena saṃbhavaḥ | adhunā paripūrṇā'haṃ putraste tapasāṃ phalāt || 1 māṃ vā vaṃ putrabhāvena brahmabhāvena vā punaḥ || māṃ prāptosi mahāprājña jīvanmukto bhaviṣyasi ||101|| yaśodābhavanaṃ śīghra māṃ gṛhītvā vrajaṃ vraja || saṃsthāpya tatra māṃ tāta māyāmādāya sthāpaya || 102|| ityuktvā śrīharistatra bālarūpo babhūva ha ||.nagnaṃ bhūmau śayānaṃ ca dadarśa śyāmalaṃ sutam || 103 || dṛjhā sa bālakaṃ tatra mohito viṣṇumāyayā || kiṃ vā kūṭaṃ ca taṃdrayāmapūrvaṃ mṛtikāgṛham ||108|| ityuktvā vasude 24 || 7 /9 || ū vañca samālocya triyā saha || gṛhītvā bālakaṃ kroḍe jagāma nandagokulam || 105|| gatvā nandavrajaṃ śīghaṃ viveśa sūtikāgṛham | 4|| oṃdadarśa śayanāviṣṭāṃ yaśodāṃ nidrayānvitām || 106 || nidānvitaṃ ca nandaṃ ca sarvaṃ ttra yudre sthitam || dadarśa bālikāṃ nagna taptakāṃceṃ cha canasannibhām || 107 || īpaddhasyāṃ prasannāsyāṃ paśyantīṃ gṛhaśekharam | tāṃ dṛṣṭvā vasudevaśca vismayaṃ paramaṃ yayau || 108 || saṃsthāpyasai cha tatra putraṃ ca kanyāmādāya satvaram || jagāma mathurāṃ hṛṣṭaḥ svakāṃtāsūtikāgṛham || 109|| sthāpayāmāsa tatraiva mahāmāyāṃ ca bāli 4 ṅakām|| rorūyamāṇāṃ tāmeva dṛṣṭādṛṣṭā ca devakī||110rodanenaiva sā bālā bodhayāmāsa rakṣakān || utthāya rakṣakāḥ śīghaṃ vālikāṃ 4 oṃjagṛhustadā || 111 || gṛhītvā bālikāṃ te ca prajagmuḥ kaṃsasannidhim || jagāma devakī padhādvasudevaśca śokataḥ ||112|| dṛṣṭyā ca bālikoṃ kaṃso nātihṛṣṭaṃ mahāmune || rorūyamāṇāṃ kalyāṇīṃ tayā na babhūva jha|| 113 || tāṃ gṛhītvā ca pāpāṇe hantaṃ yāṃtaṃ che oṃ sudāruṇam || uvāca vasudevaśca devakī paramādaram |11 bhobhoḥ kaṃsa nṛpaśreṣṭha nītiśāstraviśārada || nibodha vākyaṃ satyaṃ ca nītisa~ ayuktaṃ manoramam ||135" hatvū''vayoḥ putrukaṃ dyā te nāsti bāṃdhava adhunā cāṣṭame garbha bālkāimabalāṃ mama || 116 || hatvā oṃ cha ta kimedhyaṃ bhaviṣyati mahītale || strīmeva haṃtumavala. kiṃ kṣamā raṇamūrdhani ! 117 || ityevamuktvā taṃ vasurdevakī ca sabhāṃ ū~ tale|| ruroda puratastatra kaṃsasya ca durātmanaḥ|| kaṃsastayorvacaḥ śrutvā tāmuvāca durātmanā |118| kaṃsa uvāca |"śṛṇu vākye chu madīyaṃ ca nibodha bodhayāmi te || 119 || tṛṇena parvataṃ hantuṃ śakto dhātā ca daivataḥ | kīṭena siṃhaśārdūlaṃ maśakena gajaṃ 4 oṃ tathā || 120 || śiśunā ca mahāvīraṃ mahāṃtaṃ kṣudrajantubhiḥ | mūṣakena ca mārjāraṃ maṃḍūkena bhujaṃgamam |121| evaṃ janyena janakaṃ che jha bhakṣyeṇeva ca bhakṣakam || vahninā ca jalaṃ nahu~ vāḍhū śuṣkatṛṇena ca || 122 || pītāḥ saptasamudrāśca hijenekena jantunā dhāturgatirvicitrā tu durjeyā bhuvanatraye || 123 || daivena bālikā naṣṭaṃ māṃ samarthā bhaviṣyati | bālikāṃ ca vadhiṣyāmi nātra cha kāryā vicāraṇā || 127 || ityevamuktvā kaṃsaśca gṛhītvā bālikāṃ tadā | haṃtumārabdhavānkaṃsastamuvāca vasustadā || 126|| 5 25 , || caiiśarīriṇī | he kaṃsa iṃsi kāṃ mūḍha na vijñāya harergatim || 127 || kutracittvannihantāsti kāle vyakto bhaviṣyati | śrutvaitrakaṃ a08 devavāṇīṃ ca tatyāja bālikaṃ nṛpaḥ 128 || vyurdevo devakī ca tāmādāya mudānvitau || jagmatuḥ svagṛhaṃ ta ca kanyāṃ kṛtvāṅ svavakṣasi || 129 || mṛtāmiva punaḥ prāpya brāhmaṇebhyo dadau dhanam | sā pūrā bhaginī vipra kṛṣṇasya paramātmanaḥ|| 330 ||ḍū oṃ ekānaṃśeti vikhyātā pārvatyaṃśasamudbhavā || vasustāṃ dvārakāyāṃ tu rukmiṇyudvāhakarmaṇi || 131 || dadau durvāsase ||chu bhattyā śaṃkarāṃśāya bhaktitaḥ || evaṃ nigaditaṃ sarvaṃ kṛṣṇajanmānukīrtanam || janmamṛtyujarātignaṃ sukhadaṃ puṇyadaṃ mune || 132|| ḍū chu|| iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe kṛṣṇajanmakhaṃḍe nārāyaṇanāradasaṃvāde saptamo'dhyāyaḥ || 7 ||