Chapter 7

सौतिरुवाच ।। तदा ब्रह्मा तपः कृत्वा सिद्धिं प्राप्य यथेप्सिताम् ।। ससृजे पृथिवीमादौ मधुकैटभमेदसा ।। १ ।। ससृजे पर्वतानष्टौ प्रधानान्सुमनोहरान् ।। क्षुद्रानसंख्यान्किं ब्रूमः प्रधानाख्यां निशामय ।। २ ।। सुमेरुं चैव कैलासं मलयं च हिमालयम्।। उदयं च तथाऽस्तं च सुवेलं गन्धमादनम् ।। ३ ।। समुद्रान्ससृजे सप्त नदान्कतिविधा नदीः ।। वृक्षांश्च ग्रामनगरं समुद्राख्या निशामय ।। ४ ।। लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलार्णवान् ।। लक्षयोजनमानेन द्विगुणांश्च परात्परान् ।। ५ ।। सप्तद्वीपांश्च तद्भूमिमण्डले कमलाकृते ।। उपद्वीपांस्तथा सप्तसीमाशैलांश्च सप्त च ।। ६ ।। निबोध विप्र द्वीपाख्यां पुरा या विधिना कृता ।। जम्बूशाककुशप्लक्षक्रौञ्चन्यग्रोधपौष्करान् ।। ७ ।। मेरोरष्टसु शृङ्गेषु ससृजेऽष्टौ पुरी प्रभुः ।। अष्टानां लोकपालानां विहाराय मनोहराः ।। ८ ।। मूलेऽनन्तस्य नगरीं निर्माय जगतां पतिः ।। ऊर्ध्वे स्वर्गांश्च सप्तैव तेषामाख्या निशामय।।९।। भूर्लोकं च भुवर्लोकं स्वर्लोकं सुमनोहरम् ।। जनोलोकं तपोलोकं सत्यलोकं च शौनक।।1.7.१०।। शृङ्गमूर्ध्नि ब्रह्मलोकं जरादिपरिवर्जितम् ।। तदूर्ध्वे ध्रुवलोकं च सर्वतः सुमनोहरम् ।।११।। तदधः सप्त पातालान्निर्ममे जगदीश्वरः ।। स्वर्गातिरिक्तभोगाढ्यानधोधः क्रमतो मुने ।। १२ ।। अतलं वितलं चैव सुतलं च तलातलम् ।। महातलं च पातालं रसातलमधस्ततः ।। १३ ।। सप्तद्वीपैः सप्तनाकैः सप्तपातालसंज्ञकैः ।। एभिर्लोकैश्च ब्रह्माण्डं ब्रह्माधिकृतमेव च ।। १४ ।। एवञ्चासंख्यब्रह्माण्डं सर्वं कृत्रिममेव च ।। महाविष्णोश्च लोम्नां च विवरेषु च शौनक ।। १५ ।। प्रतिविश्वेषु दिक्पाला ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।। सुरा नरादयः सर्वे सन्ति कृष्णस्य मायया ।। १६ ।। ब्राह्माण्डगणनां कर्तुं न क्षमो जगतां पतिः ।। न शङ्करो न धर्मश्च न च विष्णुश्च के सुराः।।१७।। संख्यातुमीश्वरः शक्तो न संख्यातुं तथापि सः ।। विश्वाकाशदिशां चैव सर्वतो यद्यपि क्षमः ।। १८ ।। कृत्रिमाणि च विश्वानि विश्वस्थानि च यानि च ।। अनित्यानि च विप्रेन्द्र स्वप्नवन्नश्वराणि च ।। १९ ।। वैकुण्ठः शिवलोकश्च गोलोकश्च तयोः परः ।। नित्यो विश्वबहिर्भूतश्चात्माकाशदिशो यथा ।। 1.7.२० ।। इति श्रीब्रह्मवैवर्ते महापुराणे सौतिशौनकसंवादे ब्रह्मखण्डे सृष्टिनिरूपणं नाम सप्तमोऽध्यायः ।। ७ ।।

sautiruvāca || tadā brahmā tapaḥ kṛtvā siddhiṃ prāpya yathepsitām || sasṛje pṛthivīmādau madhukaiṭabhamedasā || 1 || sasṛje parvatānaṣṭau pradhānānsumanoharān || kṣudrānasaṃkhyānkiṃ brūmaḥ pradhānākhyāṃ niśāmaya || 2 || sumeruṃ caiva kailāsaṃ malayaṃ ca himālayam|| udayaṃ ca tathā'staṃ ca suvelaṃ gandhamādanam || 3 || samudrānsasṛje sapta nadānkatividhā nadīḥ || vṛkṣāṃśca grāmanagaraṃ samudrākhyā niśāmaya || 4 || lavaṇekṣusurāsarpirdadhidugdhajalārṇavān || lakṣayojanamānena dviguṇāṃśca parātparān || 5 || saptadvīpāṃśca tadbhūmimaṇḍale kamalākṛte || upadvīpāṃstathā saptasīmāśailāṃśca sapta ca || 6 || nibodha vipra dvīpākhyāṃ purā yā vidhinā kṛtā || jambūśākakuśaplakṣakrauñcanyagrodhapauṣkarān || 7 || meroraṣṭasu śṛṅgeṣu sasṛje'ṣṭau purī prabhuḥ || aṣṭānāṃ lokapālānāṃ vihārāya manoharāḥ || 8 || mūle'nantasya nagarīṃ nirmāya jagatāṃ patiḥ || ūrdhve svargāṃśca saptaiva teṣāmākhyā niśāmaya||9|| bhūrlokaṃ ca bhuvarlokaṃ svarlokaṃ sumanoharam || janolokaṃ tapolokaṃ satyalokaṃ ca śaunaka||1.7.10|| śṛṅgamūrdhni brahmalokaṃ jarādiparivarjitam || tadūrdhve dhruvalokaṃ ca sarvataḥ sumanoharam ||11|| tadadhaḥ sapta pātālānnirmame jagadīśvaraḥ || svargātiriktabhogāḍhyānadhodhaḥ kramato mune || 12 || atalaṃ vitalaṃ caiva sutalaṃ ca talātalam || mahātalaṃ ca pātālaṃ rasātalamadhastataḥ || 13 || saptadvīpaiḥ saptanākaiḥ saptapātālasaṃjñakaiḥ || ebhirlokaiśca brahmāṇḍaṃ brahmādhikṛtameva ca || 14 || evañcāsaṃkhyabrahmāṇḍaṃ sarvaṃ kṛtrimameva ca || mahāviṣṇośca lomnāṃ ca vivareṣu ca śaunaka || 15 || prativiśveṣu dikpālā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ || surā narādayaḥ sarve santi kṛṣṇasya māyayā || 16 || brāhmāṇḍagaṇanāṃ kartuṃ na kṣamo jagatāṃ patiḥ || na śaṅkaro na dharmaśca na ca viṣṇuśca ke surāḥ||17|| saṃkhyātumīśvaraḥ śakto na saṃkhyātuṃ tathāpi saḥ || viśvākāśadiśāṃ caiva sarvato yadyapi kṣamaḥ || 18 || kṛtrimāṇi ca viśvāni viśvasthāni ca yāni ca || anityāni ca viprendra svapnavannaśvarāṇi ca || 19 || vaikuṇṭhaḥ śivalokaśca golokaśca tayoḥ paraḥ || nityo viśvabahirbhūtaścātmākāśadiśo yathā || 1.7.20 || iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe sautiśaunakasaṃvāde brahmakhaṇḍe sṛṣṭinirūpaṇaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ || 7 ||